Кіріспе

Бразилия автомобиль жолдары жүйесі (португалша: Sistema Nacional de Rodovias) – Бразилияның Көлік министрлігі басқаратын магистральдық жолдар желісі. Оны Ұлттық көлік инфрақұрылымы департаменті (DNIT), Инфрақұрылым министрлігіне бағынысты федералдық агенттік, және штаттардың әкімшіліктеріндегі қоғамдық жұмыстар басқармалары салады, басқарады және күтіп ұстайды. Ұлттық саяхат жүйесі (порт. Sistema Nacional de Viação – SNV) – жол инфрақұрылымын және адамдар мен тауарларды тасымалдаудың әртүрлі тәсілдерінің операциялық құрылымын қамтиды. Әкімшілік құзыреті бойынша ұлттық жол жүйесі Федералдық жол жүйесінен (порт. Sistema Federal de Viação – SFV) және штаттардың, Федералдық округтің және муниципалитеттердің жол жүйелерінен тұрады. Инвестициялық серіктестік бағдарламасы (PPI) – автомобиль жолдары желісін кеңейту және жаңартуға бағытталған маңызды күш-жігер, сондай-ақ Федералдық автомобиль жолдарының концессиялық бағдарламасы (PROCROFE). Инфрақұрылым министрлігі көбінесе автомобиль жолдарын күтіп-ұстау және жол төлемін жинау үшін мемлекеттік-жекешелік серіктестік моделін қолданады. Қазіргі уақытта Бразилиядағы ең ұзын ұлттық автомобиль жолы – BR 116.

Сипаттамалары

2023 жылға қарай жүйе автомобиль жолдарынан тұрады, олардың шамамен 12,4% асфальтталған, ал шамамен 6,5% бөлінген автомобиль жолдары, тек Сан-Паулу штатында ғана. Қазіргі уақытта елдің оңтүстігіндегі Рио-Грандеден Бразилиаға немесе Рио-де-Жанейро штатындағы Казимиро-де-Абреуге тек бөлінген автомобиль жолдары арқылы ғана саяхаттауға болады. 2009 жылы Бразилияда бір тұрғынға шаққанда 1 млн метр асфальтталған және 1 млн метр асфальтталмаған жол болды. 2019 жылы Федералды автомобиль жолдары жүйесінде шамамен 86,3% асфальтталған және федералдық концессия (PROCROFE) бойынша болды. Елдегі ең маңызды федералды автомобиль жолдары – BR 101 және BR 116. Бразилияның федералды үкіметі АҚШ, Жапония немесе Еуропа елдеріндей дамыған елдердегідей, аймақтар аралық саяхатқа бағытталған және басымдықпен автомобиль жолдарымен қызмет көрсетуді көздеген Ұлттық автомобиль жолдары жоспарын іске асырған емес. Бразилия мемлекетінің кейбір жоспарлау шараларына қарамастан, ол аймақтың экономикалық тығыздығын және жұмыспен қамтуын бағыттайтын мақсатты көзқарас емес, сұраныстың өсуіне реакциялық әрекет (ескі және жеткіліксіз жолдарды қайта жаңарту) арқылы басшылыққа алады. Тағы бір мәселе – Одақтың бюджетінің инфрақұрылымдық жұмыстарға бағытталмауы, себебі автокөлік жолдары мен басқа да көлік түрлеріндегі жұмыстарға федералды бюджеттен қаражатты кепілдейтін заң жоқ, ол тек билеушілердің жақсы ниетіне байланысты. Параиба бұл мақсатқа 2017 жылы, ал Алагоас 2021 жылы қол жеткізді. Рио-Гранде-ду-Сул сияқты штаттарда 2020 жылы асфальтқа қолжетімділігі жоқ 54 қала болды. Паранада 2021 жылы асфальтты жолы жоқ 4 қала болды. Минас-Жерайста 2016 жылы асфальтты жолы жоқ 5 қала әлі де болды. АҚШ, Канада және Еуропаның көптеген елдеріндегідей, үлкен/кең автомобиль жолдары қалыпты қалалық жолдарға қарағанда жоғары жылдамдық шегіне ие (әдетте, және ), бірақ шағын автомобиль жолдары, асфальтталмаған автомобиль жолдары және қалалық аймақтардағы негізгі автомобиль жолдарының бөліктері әдетте төмен жылдамдық шегіне ие. Қалалық емес жолдарда жүретін автомобильдер үшін ұлттық жылдамдық шегі, егер басқаша көрсетілмесе, жолдың құрылысына, ауа райына немесе күндізгі жарыққа қарамастан қолданылады.

BR-010

BR 010 - бұл Бразилия астанасы Бразилиа қаласын Пара штатындағы Белем қаласымен байланыстыратын радиалды тас жол. Оның ресми атауы – Родовия Бернардо Саяо (жол құрылысы кезінде ағаш құлап, қайтыс болған бас инженерінің есімі), сондай-ақ Белем–Бразилия тас жолы немесе Эстреито қаласынан (Мараньяо штаты) Белем қаласына дейінгі бөлігінде Трансбразилия тас жолы деп те аталады. Мұның себебі – Бразилия мен Эстреито арасында, әсіресе Токантинс штатында, тас жолдың көптеген аяқталмаған және асфальтталмаған учаскелерінің болуы. Бразилия мен Эстреито арасында Белем–Бразилия тас жолының бастапқы бағыты BR 060, BR 153 және BR 226 тас жолдарымен өтеді, бұл учаскеде олар толығымен асфальтталған. BR 010 Федералды округ және Гояс, Токантинс, Мараньяо және Пара штаттарынан өтеді.

BR-020

BR 020 Сеара штатындағы Форталеза қаласын федералды астана Бразилиямен байланыстырады. 0 санымен басталатын басқа да BR тас жолдары сияқты, ол Бразилиядан елдің ең шеткі нүктесіне дейін созылады. Бұл тас жол маңызды, себебі ол соя, жүгері және мақта сияқты маңызды өнімдер өндірілетін Матопиба аймағынан (Пиауи штатының оңтүстігі мен Баия штатының батысы) өтеді. Ол Солтүстік-Шығыс аймағының ішкі аудандарын Форталезадағы Мукурипе портына қосып тұрады.

BR-040

BR 040 ұлттық астана Бразилияның жанынан (BR 050 бастамасынан оңтүстікке қарай 100 км қашықтықта басталады) солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай, Рио-де-Жанейро қаласына дейін радиалды бағытта созылады. BR 040 – бұл 18 ғасырда салынған, Минас-Жерайс штатындағы алтын кендерінің ірі орталығы Оуро-Преттоны Рио-де-Жанейро портына байланыстырған, «Caminho Novo» деп аталған ежелгі жолдың қазіргі заманғы нұсқасы. 1861 жылы Петрополис пен Жуиз-де-Фора арасындағы жолға асфальт төселді, ол 1920 жылдарға дейін Латын Америкасындағы алғашқы асфальтталған жол болды. 1928 жылы Петрополис Рио-де-Жанейроға асфальтталған жолмен қосылды. 1930 жылдары маршрут Минас-Жерайстың жаңа астанасы Бело-Оризонте арқылы өтетіндей етіп өзгертілді, бірақ 1957 жылға дейін асфальтталмады, содан кейін Бразилияның жаңа астанасы Бразилияға дейін ұзартылды. 1951 жылдан 1973 жылға дейін BR 040 BR 3 деп аталды және Бело-Оризонте маңындағы Viaduto das Almas сияқты қауіпті серпілістерімен әйгілі болды, ол 2010 жылы жабылды. 1970 жылдары Рио-де-Жанейродан Жуиз-де-Фораға дейінгі бөлігі жаңартылып, екі жолақты жолға айналды. BR 040 жолынан өтетін немесе жанынан өтетін қалалар: Луисландия, Бело-Оризонте, Жуиз-де-Фора, Рио-де-Жанейро.

BR-050

BR 050 Бразилия ұлттық астанасынан, Сантос қаласына дейін солтүстіктен оңтүстікке қарай созылады, Сан-Паулу қаласынан өтеді. Бұл елдегі ең маңызды тас жолдарының бірі: 2021 жылы толыққанды екі қатарлы болуға жақын, ол Бразилияның ең өнімді аймақтарынан өтеді. Ол ірі ауыл шаруашылығы және өнеркәсіптік өндіріс аймақтарын елдегі ең ірі порт – Сантос портымен байланыстырады. Бразилия тұрғынға шаққандағы орташа жалақы бойынша ең жоғары қала. Гойас штаты қант қамысы, соя, жүгері және томат өндірісінде елдегі ірі өндірушілердің бірі, сонымен қатар ірі мал шаруашылығымен де дамыған. Минас-Жерайс штатындағы Убераба мен Уберландия арасындағы аймақта Бразилиядағы ең көп мөлшерде сүт өндіріледі. Сан-Паулу штаты Бразилияның өнеркәсіптік ЖІӨ-сінің 30%-ын және алып ауыл шаруашылығы секторын қамтиды. Рибейрао-Претода әлемдегі ең ірі қант қамысы өндіріледі. Франка қаласында ерлер аяқ киімінің ең ірі ұлттық өндірісі орналасқан. Бұл тас жол Минас-Жерайс штатының кофе және Сан-Паулу штатының апельсин шырыны өндірісін де қамтиды. Кампинас маңындағы аймақта жоғары технологиялық өндіріс өркен жайып дамыған. Елде өндірілетін автомобильдердің 40%-ы Сан-Паулу агломерациясының қалаларынан шығады. Сан-Паулудағы тауық еті және барлық өнеркәсіптік өнімді есептемегенде, олардың көп бөлігі Сантос порты арқылы экспортталады.

BR-060

Бұл жол Бразилилияны Парагвай шекарасындағы Бела-Вистаға қосып тұрады. Бұл тас жол маңызды, себебі ол Орталық-Батыс айманындағы ауыл шаруашылығы өнімдерінің тасымалына көмектеседі, аймақ соя, жүгері, қант құрабы, помидор, бұршақ, целлюлоза және қағаз өндіру үшін эвкалипт егу, сондай-ақ мал шаруашылығымен айналысады. Гояс және Мато-Гросу-ду-Сул штаттарында да маңызды кен байлықтары барлауда, олар темір кені, никель және мыс, сонымен қатар алтын, марганец және ниобий өндіреді. BR 060 болашақта Оңтүстік Американың үш елімен салынып жатқан Биоокеандық дәлізімен байланысты болады, Кампо-Гранде қаласын Антофагастамен қосып, Парагвай, Аргентинаның және Чилидің солтүстік бөліктері арқылы өтеді.

BR-101

BR 101 Бразилияның шығыс жағалауымен солтүстіктен оңтүстікке қарай өтеді. Бұл Бразилияның екінші ірі тас жолы және елдегі ең ұзыны (шамамен ұзын). Ол елдегі басқа "родовиаларға" қарағанда көбірек штаттардың астаналарын байланыстырады, барлығы 12 астана тікелей BR 101 арқылы қосылған. Бұл елдің BR 116-мен бірге ең маңызды автомобиль жолдарының бірі болып саналады: транс-жағалау сипатындағы тас жол болғандықтан, порттар, ірі тұтыну орталықтары және туристік аймақтар арасында байланыс орнатуға мүмкіндік береді. Жағалауды зерттейтін туристер де, порттар мен өнеркәсіп орындарына баратын немесе олардан келетін жергілікті және аймақтық жүктерді тасымалдау үшін де пайдаланылады. Рио-Нитерой көпірі BR 101 құрамына кіреді. BR 101 өтетін немесе жанынан өтетін қалалар: Натал, Жоао Пессоа, Олинда, Ресифе, Масейо, Аракажу, Феира-де-Сантана, Итабуна, Ильхес, Порто-Сегуро, Линхарес, Витория, Гуарапари, Нитерой, Рио-де-Жанейро, Барра-Манса, Сантос, Куритиба, Жоинвилл, Флорианополис, Кричума, Осиорио.

BR-116

BR 116 солтүстіктен оңтүстікке қарай, Бразилияның жағалауына жақын, бірақ жағалауда емес, өтеді. Бұл тас жол BR 101 тас жолымен бірге елдегі ең маңызды тас жолдарының бірі саналады. Теорияда бұл елдегі екінші ең ұзын жол, бірақ іс жүзінде қазіргі таңдағы ең көп бөлігі салынған жол осы. Бұл тас жол жүк тасымалы үшін маңызды байланыс болып табылады және күн сайын мыңдаған жүк көліктерін қабылдайды. BR 116 тас жолының көптеген бөліктері басқа ресми аттармен белгіленген, мысалы, Регис Биттенкурт, Президенте Дутра, Сантос Думонт және тағы да басқалар. BR 116 тас жолынан өтетін немесе жанынан өтетін қалалар: Форталеза, Сальгейро, Фейра-де-Сантана, Витория-да-Конкиста, Теофило Отони, Губернадор Валадарес, Рио-де-Жанейро, Волта-Редонда, Сан-Жозе-дус-Кампос, Сан-Паулу, Куритиба, Лажес, Кашиас-ду-Сул, Каноас, Порту-Алегри, Пелотас.

BR-153

Трансбразилия тас жолы, Белем–Бразилия тас жолы немесе тіпті Бернардо Саяо тас жолы деп те аталатын BR 153 Оңтүстік Америкадағы ең ұзын тас жолдарының бірі болып табылады. Ол солтүстіктен оңтүстікке қарай бағытталған және Пара штатындағы Мараба қаласын Уругваймен шекарадағы Асегуа қаласымен байланыстырады. Бұл тас жол Пара, Токантинс, Гойас, Минас-Жерайс (Триангуло-Минейро аймағы), Сан-Паулу, Парана, Санта-Катарина және Рио-Гранде-ду-Сул штаттарынан өтеді. BR 153 – Бразилияның орталық аймағындағы, әсіресе Гойас және Токантинс штаттарында, сондай-ақ Триангуло-Минейро аймағындағы маңызды тас жолдардың бірі. Тас жол ауыл шаруашылығы өнімдерінің (негізінен соя, жүгері, қант қамысы, мақта және томат) және Орта Батыстағы мал шаруашылығы өнімдерінің (негізінен сиыр және шошқа еті) тасымалы үшін маңызды арна болып табылады. Сонымен қатар, Минас-Жерайс штатынан сүт өнімдерін, Сан-Паулудан кофе, ал Оңтүстік аймақтан ауыл шаруашылығы өнімдерін (күріш, бидай, арпа, соя, жүгері, жүзім, алма, сұлы), мал шаруашылығы өнімдерін (тауық, шошқа еті, балық және сүт) және өнеркәсіптік өнімдерін (жиһаз, аяқ киім, тоқыма, машиналар және т.б.) тасымалдайды.

BR-277

BR 277 шығыстан батысқа қарай жүреді, Бразилияның Фос-ду-Игуасу қаласын Парагвайдың Сиуад-дель-Эсте қаласымен байланыстыратын Достық көпірінен басталып, Паранагуа портына дейін созылады. Оның ұзындығы шамамен 650 км. Бұл автожол Бразилия және Парагвай үшін де зор экономикалық маңызға ие, себебі ол Бразилия-Парагвай шекарасын Паранагуа портына (Атлант мұхитына шығатын) жалғастырады. Бұл Бразилияның Оңтүстік аймағындағы ең маңызды автожолдардың бірі, өйткені ол Куритибаны (Парана штатының астанасы және Бразилиядағы ЖІӨ бойынша үшінші орындағы қала) Паранагуа қаласына және Бразилиядағы ең танымал туристік орындардың бірі – Фос-де-Игуасу халықаралық шекаралық қаласына (негізінен шекаралық саудаға, Игуасу шатқалы мен Итайпу тоғанының болуына байланысты) қосады. Паранада соя, жүгері, тауық еті, сүт, целлюлоза және балық сияқты көптеген өнімдер өндіріледі, олар Паранагуа порты арқылы экспортталады (басқа халықаралық бағыттармен қатар). Парагвай үшін BR 277 де экономикалық маңызы бар, себебі ол PY 02 тас жолы арқылы Асунсьонмен тікелей байланысты және Атлант мұхитына шығу мүмкіндігін ұсынады. Бразилия мен Парагвай шекарасында екі ел арасында қарқынды сауда жүреді, ал Парагвай Атлант мұхиты арқылы экспорттық тауарын тасымалдау үшін портты пайдаланады. BR 277 арқылы байланысқан Бразилияның ірі қалалары: Фос-ду-Игуасу, Медианейра, Каскавел, Гуарапуава, Понта-Гросса, Куритиба және Паранагуа.

BR-369

BR 369 Оливейра қаласынан, Минас-Жерайс штатынан басталып, Парана штатындағы Каскавел қаласында аяқталады. Бұл тас жол өте маңызды экономикалық роль атқарады, себебі ол Парана штатынан Сан-Паулуға және керісінше ауыл шаруашылығы, мал шаруашылығы және өнеркәсіп өнімдерін тасымалдау үшін қолданылады, мысалы, соя, жүгері, кофе, сиыр еті, қағаз және целлюлоза, ағаш, жиһаз және аймақтағы басқа да маңызды өнімдер. Сонымен қатар, ол Парана және Сан-Паулу штаттарын Парагваймен байланыстырады. Парагвай өзінің тұтынатын өнімдерінің көп бөлігін Бразилиядан импорттайды (парагвай экономикасының негізгі дамушыларының бірі). Сондықтан бұл аймақта Парагваймен сауда және туризм өте жақсы дамыған. Фос-ду-Игуасу және Сиуад-дель-Эсте қалалары бұл тас жолдың тікелей артықшылықтарын пайдаланады.

BR-376

Жол Санта-Катарина штатындағы Гарува қаласын Мато-Гросу-ду-Сул штатындағы Дорадос қаласына қосып тұрғызады. Оның ұзындығы 958,3 км. Бұл жол Парана және Мато-Гросу-ду-Сул штаттарынан ауыл шаруашылығы, мал және өнеркәсіп өнімдерін тасымалдау үшін өте маңызды. Мысалы, соя, жүгері, кофе, сиыр еті, қағаз және целлюлоза, ағаш, жиһаз және аймақ үшін маңызды басқа да өнімдерді атауға болады.

BR-386

Бұл тас жол Каноас қаласын (Рио-Гранде-ду-Сул штатының астанасы Порту-Алегре қалалық аймағында орналасқан) Ираи муниципалитетімен (штаттың солтүстік-батысында, Санта-Катаринамен шекарада) байланыстырады. Штат үшін маңыздылығы зор болғандықтан бұл тас жол Өндіріс тас жолы деп аталады. Осы тас жол арқылы соя, жүгері, бидай, ет, ағаш, жиһаз және аймақтың басқа да өнімдері тасымалданады. Ираиға жақын орналасқан Аметиста-ду-Сул қаласында әлемдегі ең ірі аметист өндірісі шоғырланған. Лахеадоның жанында планетадағы ең ірі темекі өндірісінің бірі бар. Санта-Катаринада бұл тас жол штаттың батысындағы ірі аймақтық орталық – Чапеко қаласының жанында аяқталады. Жалпы, тас жол бойында маңызды ЖІӨ-ге ие қалалар орналасқан.