Кіріспе

1983 жылғы 24 ақпанда Оңтүстік Лондондағы Бермондси сайлау округінде Лейборист партиясының депутаты Боб Меллиштің отставкаға кетуіне байланысты қосымша сайлау өтті. Питер Тэтчелл Лейборист партиясынан, ал Саймон Хьюз Либерал партиясынан кандидат ретінде түсті. Қатал сайлау кампаниясынан кейін либералдар үлкен жетістіктерге қол жеткізіп, көпшілік дауыспен орынды жеңіп алды. Лейбористтердің дауыс жинауы 1979 жылғы мамыр айындағы 63,6%-дан 26,1%-ға дейін төмендеді, нәтижесінде Тэтчелл екінші орынға шықты, ал консервативті кандидат Роберт Хьюз төртінші орынға орналасып, кепілдік ақшасын жоғалтты. 44,2% дауыс ауысуымен 1983 жылғы Бермондсидегі қосымша сайлау британдық саяси тарихындағы ең үлкен дауыс ауысуы ретінде тарихта қалды.

Алдын ала мәліметтер

Боб Меллиш 1946 жылдан бері округті және оның бұрынғыларын Палатада өкілдік етіп келді. 1969 жылдан 1976 жылға дейін ол Еңбек партиясының бас қамшысы болды, бірақ Еңбек партиясының сол қанатына қарай бұрылуына көңілі тоқпады. 1982 жылдың тамызында партиядан, ал 1982 жылдың қарашасында парламенттік мандатын тастады, бұл партия ішіндегі қатты дау-жанжалдың ортасында болды. Ол бірнеше жыл бойы округтік партиясымен келіспеушілікте болды және Питер Тэтчелл келесі парламенттік кандидат болып таңдалса, отставкаға кететінін айтқан болатын. Ол Консервативтік үкімет тарапынан Лондон доктарын дамыту корпорациясының кеңесіне қабылданды; ол дисквалификацияға ұшырамас үшін, Меллиш төлемді қабылдауға дайын болғанға дейін лауазым жалақысыз қалды. Бұл Меллиштің қалаған уақытта жұмыс тауып, жалақы алуына мүмкіндік берді. 1981 жылдың 7 қарашасында Бермондси Еңбек партиясы өзінің хатшысы Питер Тэтчеллді болашақ парламенттік кандидат ретінде таңдады. Тэтчелл өткен жылы жергілікті партияны бақылауға алған солшыл фракцияның жетекші мүшесі болды. Ол сондай-ақ Лондонның сол жақтарында таралған «Лондондық еңбек шолуы» журналына материалдар жазды, онда Еңбек партиясының парламенттік емес тікелей әрекеттерін қолдану туралы ұсыныстар келтірілді. Ол былай деді: «Біз жаппай халықтың қатысуын қамтитын және үкіметтің билік ету құқығын күдік тудыратын жаңа, белсендірек парламенттік емес оппозиция формаларын қарастыруымыз керек». Бұл азаматтық мойынсұнбауға шақыру кейбір адамдар тарапынан зорлық-зомбылыққа шақыру ретінде қарастырылды және саяси қарсыластары оны «Тэтчеллді сынау үшін таяқ ретінде» пайдаланды. Мысалы, бұл мақалаға бұрынғы Лондондық лейбористік депутаты, Социал-демократиялық партияға ауысқан Джеймс Уэллбоувдтың назары түсті; ол 3 желтоқсанда Маргарет Тэтчерге парламенттік сауал жолдады. Тони Бенн күнделігінде көптеген адамдар, оның өзі де, Футтың Питер Тэтчеллді Троцкишіл «Милитант» тенденциясының жетекшісі Питер Тааффемен шатастырғанын ойлағанын жазды. Майкл Крик өзінің «Милитант» кітабында Тэтчелл мен Тааффе есімдерінің ұқсастығы екеуі арасындағы жағдайды шатастырғанын айтады, бірақ «Милитант» Тэтчеллдің кандидаттығына қарсы болды, себебі гомофобия және партияның ескі сол (Милитант) және жаңа сол (Тэтчелл) арасындағы саяси айырмашылықтар болды. Тэтчеллдің өзі Еңбек партиясының мүшесі болған-болмағаны туралы сұраққа Фут кейіннен Уэллбоувдқа жауабында «құралған мүше» емес, «құралған кандидат» дегісі келгенін түсіндірді. Еңбек партиясының Ұлттық атқару комитетінің келесі отырысында Тэтчеллдің кандидатурасы тартыспен қабылданбады. Меллиш Еңбек партиясының болашақ бағытына көңілі тоқпады және 1982 жылдың 2 тамызында оның өкілі болып қызметтен кетті, бұл мандатын тастауға алғышарт болды, ол сол жылы 1 қарашада Chiltern Hundreds-ті қабылдау арқылы іске асырды. Еңбек партиясының сол қанаты Тэтчеллдің сайлауға қатысуға құқылы екеніне келісті, ал Тэтчелл 1983 жылдың қаңтарында қайтадан сайланды. Консерваторлар Роберт Хьюзді (туысқан емес) таңдады, ол Кройдон Орталығы үшін Үлкен Лондон Кеңесінің (GLC) кеңесшісі болды. Кейіннен ол Харроу-Вест депутаты болды. Консервативтік партияның кандидатурасына үміткер болған, бірақ таңдалмағандардың арасында Сара Кийс болды, ол Сесил Паркинсонмен қарым-қатынаста болған, бірақ бұл факті әлі ашық емес еді. Оңшыл бұрынғы лейбористік лидер Джон О'Грейди, солшыл фракцияның жергілікті мақсаты болған, Боб Меллиштің қолдауымен және ынтасымен «Нағыз Бермондси лейбористері» атты ұранмен сайлауға түсуге шешім қабылдады. Оның науқаны Тэтчеллге жеке қарсылықпен және кеңестің басшылығын қорғаумен басылды. Сайлауға қатысқан он екі кандидаттың арасында Screaming Lord Sutch, алғаш рет ресми Monster Raving Loony Party белгісімен және жесір Леди Бёрдвуд болды. Эсмонд Беван тәуелсіз лейбористік кандидат ретінде үміткер болуға ниеттенген, бірақ қателікпен өзінің мамандығын «сипаттама» деп аталатын номинация қағаздарының бөлімінде көрсеткен, осылайша сайлау бюллетендерінде «Жүйелер дизайнері» ретінде пайда болды.

Акцияның басталуы

Еңбек партиясының сайлау кампаниясы алғашқы үнқағаздардың "Милитант" ұйымына тиесілі Кембридж Хит Пресс баспасында басылғаны белгілі болғанда, қиындыққа толы басталды (сол кезде бұл ұйым Еңбек партиясына жасырын түрде еніп, ықпал етуге тырысқан; оның бес жетекші мүшесі сайлау күніне екі күн бұрын партиядан қуылды). Барлық үнқағаздар жойылды және қайта басылды, бірақ алғашқы басылымның құны сайлауға жұмсалатын қаражат шегінен есептелді.

Тэтчеллге шабуылдар

Тачеллдің гомосексуализміне байланысты көптеген пікір қақтығыстары болды. Лейборист партиясы Татчеллді сексуалдық бағдары туралы үн қатпауға көндірді, бірақ ол бұрын өзін «ашық» деп жариялаған еді. Оппозициялық кандидаттардың науқандастары, сондай-ақ Лейборист партиясының көптеген өкілдері Татчелл туралы гомофобтық пікірлер білдірді. Сайлау округіндегі көптеген жерлерде оған қатысты қарапайымдыққа келмейтін жазбалар пайда болды, ал оны қолдаған плакаттарды ілгендердің терезелеріне шабуыл жасалды. Татчелл жек көрінішпен жазылған хаттар, тіпті іске қойылған оқ-дәрілер алды, көшеде оған шабуыл жасалды. Кейбір өзге де сайлауға түскен кандидаттар да қатысты: Джон О’Грейди (Саутварк кеңесінің басшысы, бұрынғы депутат Боб Меллиш оны «нағыз Бермондси» лейбористтік кандидат ретінде таныстырған) ат пен арбамен сайлау округін аралап, Татчелл туралы «шалобарларын кері киген» деген әнді айтып көрсетілді. Науқанның соңғы күндері округ бойынша «Қай патшайымға дауыс бересіз?» деген тақырыппен жарнама таратылды, онда республикалық Татчелл, суретте әйелше келген, Елизавета II патшайыммен салыстырылды. Жарнамада Татчеллдің үй мекенжайы мен телефон нөмірі көрсетілген еді. Татчеллдің жеңілісіне қатысты басқаша пікірді 1991 жылғы автобиографиясында Official Monster Raving Loony партиясының өкілі Дэвид Сатч айтты. Сайлау қорытындысы бойынша телеарнада сұхбат беру кезінде Сатч Татчеллға оған жасалған қарым-қатынастан қатты қорқып қалғанын айтты, бірақ «Мен оған айтпаған нәрсе – ол өте нашар кандидат болды, сондықтан бәрін өзіне әкеліп алды» деп қосты. Сатч Татчеллдің дәстүрлі кездесулер мен амандасулардың орнына баспасөз конференциялары мен хабарламаларын ұнатқанын сынады, осылайша сайлауда адамдардың жүрегіне жол табудың ең тиімді жолы деп есептелді. Кейінірек берген сұхбатында, Бермондси тақырыбы көтерілгенде, Сатч Татчеллдің «депутат болу үшін тек сайлауға келу керек деп ойлаған сияқты» екенін айтты.

Гомофобия, либералды кампания және лейбористік "саботаж"

Өте көп сайлау кезінде Либералдық партия мүшелері Татчеллға гомофобиялық шабуылдарға қатысқандары үшін айыпталды. Еркек Либералдық партия сауалнамашылары "Мені Питер Тэтчелл сүйді" деген жазуы бар белгілер тағып жүргені байқалды, бірақ бұл Либералдық партияның гей мүшелері жасаған дәмсіз әзіл болған сияқты. Рой Хаттерсли бұл жайтты баспасөз конференциясында сынға алғанмен, Лейбористік партияның бір бөлігі Татчеллдың саясаты мен сексуалдық бағытының екеуіне де қарсы болды. Ол кейін былай деп еске алады: "15 ай бойы БАҚ-та қаралап, гейлерге қарсы зорлық-зомбылыққа және партияның оңшылдарының саботаждауына ұшырағаннан кейін, бұрынғы қауіпсіз Лейбористтік мандатымды жоғалттым". 1996 жылдың 17 желтоқсанында The Independent газетіндегі Саймон Эджбен сұхбаттасқанда, бұрынғы Либералдық партияның бас директоры Энди Эллистен Либералдық Гей әрекет тобының қызметін мақұлдады ма деп сұрағанда, ол: "Бермондсиде бізге ұнамайтын ештеңе болған жоқ" деп жауап берді. 2006 жылдың қаңтар айында Либерал-демократтар партиясының төрағалыққа үміткерлігі үшін күрескенде Хьюз "бұрын гомосексуалдық және гетеросексуалдық қарым-қатынаста болғанын" айтты және Бермондси науқанындағы либералдардың әрекеттері үшін кешірім сұрады, гомофобиялық ұяттаудың көп бөлігі баспасөздің мойнында екенін айтып, "Мен жауапкершілікті қабылдаймын" деді, өзінің ұйымдастырушыларының іс-әрекеттеріне қатысты: "Мен ешқашан осы науқанның барлығына жайлы болған емеспін, Питер біледі, мен оған бұрын да осылай айттым. Егер орынсыз немесе дұрыс емес нәрсе болса, оған кешірім сұраймын". Ол кезде Жасыл партияның мүшесі болған Татчелл Хьюзді кешіргенін айтып, "Симон осы лас амалдардан пайда тапты, бірақ бұл 23 жыл бұрын болды – мен өш алмаймын. Кешіру және алға жылжу уақыты келді", - деді, сондай-ақ Хьюзтің 23 жылдық парламенттік қызметі бойынша бағалануы керек екенін атап өтті.

Пікірсауалдар

Бермондсиде кең ауқымды сауалнамалар жүргізілген алғашқы сайлаулардың бірі болды. Сауалнамалардың нәтижесінде бастапқыда 1979 жылғы сайлаумен салыстырғанда Лейбористік партияның дауыс саны күрт төмендегені байқалды, бірақ қарсы кандидаттардың ешқайсысы айқын артықшылыққа ие болған жоқ. Науқан барысында Либералдық партияның кандидаты анық екінші орынға шығып, қалған кандидаттар ығысып кетті. Науқанның соңына қарай, Лейбористік партияның оңшыл қанаты ұлттық деңгейде солшыл Лейбористік кандидаттардың сайлана алмайтынын көрсету үшін осы мандатты жоғалтуға ниеттенгені туралы әңгімелер тарады. Дауыс беру күні қарсаңында бұрынғы Лейбористік дауыс берушілердің көп саны басқа партияларға өткені және Лейбористік партиядан емес дауыс берушілердің Лейбористік партияны жеңуге ең мүмкіндігі бар Либералдық партияның кандидатын қолдағаны анық болды.