Кіріспе

Американдық саясаттанушы Александр Вендт (12 маусым 1958 жылы туған) – американдық саясаттанушы, халықаралық қатынастар саласындағы маңызды әлеуметтік конструктивист зерттеушілердің бірі және кванттық әлеуметтік ғылымға елеулі үлес қосушы. Вендт, сондай-ақ Николас Онуф, Питер Дж. Каценштейн, Эммануэль Адлер, Майкл Барнетт, Кэтрин Сиккинк, Джон Ругги, Марта Финнмор сияқты ғалымдар салыстырмалы түрде қысқа мерзімде конструктивизмді осы саладағы басты пікір мектептерінің бірі ретінде орнықтырды. 2006 жылы АҚШ және Канаданың халықаралық қатынастар мамандары арасында өткізілген сауалнамада Вендт "соңғы жылдары халықаралық қатынастар саласында ең қызықты зерттеулер жүргізіп жатқан" ғалымдардың қатарында бірінші орынға шықты. 2011 жылы дүниежүзілік халықаралық қатынастар мамандары арасындағы сауалнама Вендтты "соңғы 20 жылда халықаралық қатынастар саласындағы ең үздік жұмысты жасаған" ғалым деп таныды.

Өмірбаян

Александр Вендт 1958 жылы Батыс Германияның Майнц қаласында дүниеге келді, Сент-Пол қаласында орта мектепте оқыды, Макалестер колледжінде саясаттану және философияны оқыды. 1989 жылы Миннесота университетінде саясаттану бойынша докторлық диссертациясын қорғады, оның ғылыми жетекшісі Рэймонд "Бад" Дувалл болды. Вендт 1989 жылдан 1997 жылға дейін Йель университетінде, 1997 жылдан 1999 жылға дейін Дартмут колледжінде, 1999 жылдан 2004 жылға дейін Чикаго университетінде оқытумен айналысты. Қазіргі таңда Огайо штатының мемлекеттік университетінде Халықаралық қауіпсіздік саласындағы Ральф Д. Мершон профессоры болып жұмыс істейді.

Халықаралық саясаттың әлеуметтік теориясы

Венттің ең көп сілтеме жасалған еңбегі – «Халықаралық саясаттың әлеуметтік теориясы» (Кембридж университетінің баспасы, 1999 ж.), ол 1992 жылғы «Анархия – мемлекеттердің оны қалай қалыптастыруы» атты мақаласынан одан әрі дамып келеді. «Халықаралық саясаттың әлеуметтік теориясы» Кеннет Уолцтың 1979 жылғы «Халықаралық саясат теориясы» еңбегіне жауап ретінде ұсынылады, бұл неореалистік мектептің канондық мәтіні. Вендт зерттеу нысаны ретінде мемлекеттерді белгілейді және Уолцтың халықаралық қатынастар мен сыртқы саясат арасындағы айырмасын қайталайды. Уолц сияқты, Вендт те мемлекеттерді ерекшелендіретін нақты процестер халықаралық қатынастардан бөлек теорияны талап ететін ішкі процестер арқылы жүзеге асады деп сенді; сондықтан: «Құрылымның көп бөлігі ішкі деңгейде қалыптасады, либералдар атап өткендей, ал мемлекеттік идентичность туралы толық теорияның ішкі компоненті болуы керек». Вендттың кітабы сыншыл реализмнің тұжырымын және конструктивизмнің онтологиялық және методологиялық талаптарын жетілдіреді. Р. Бхаскардың (басқалармен бірге) еңбектеріне сүйене отырып, сыншыл реализм әлемдегі байқауға келмейтін құбылыстарды және әлемнің құрылымдық мәселелерін түсіндіруге тырысады. Вендт түсінген конструктивизм Николас Онуф пен Энтони Гидденстің еңбектеріне негізделеді және агенттер мен құрылымдардың өзара құрылуын, анархия мәдениеттерінің тарихи тәуелділігін, мемлекеттік мінез-құлықта конститутивтік және реттеуші нормалардың рөлін, идентичностьтағы интерсубъективтік әлеуметтік құрылымдардың рөлін және идеялардың күшін көрсетеді. Вендт үшін анархияның «процестен басқа логикасы жоқ және өзара әрекеттесу құрылымдалған, бірақ макродеңгейде емес». Халықаралық қатынастарда анархияның үш эмпирикалық мәдениеті бар: Хоббстік (жаушылдық басым), Локктық (бәсекелестік басым) және Канттық (достық басым).

Кванттық ақыл және әлеуметтік ғылым

Венттің 2015 жылғы «Кванттық сана және әлеуметтік ғылымдар» кітабы (Кембридж университетінің баспасы, 2015) кванттық физика мен әлеуметтік ғылымдардың тоғысқан жерін зерттейді. Ол маман емес тұрғысынан панпсихизм мен кванттық сананы қолдайды. Кітаптың мәні poleмикалық және түрлі пікірлерге бөлінген. Матиас Альберт «Халықаралық қатынастар» журналында бұл кітапты кванттық физиканы әлеуметтік ғылымдармен байланыстыру әрекеттерінде нашар, агенттік-құрылымдық мәселені қарастыруда көнелген және халықаралық қатынастармен тек қана байланысты екенін айтады. Кітаптағы пікірлердің ішінде Колин Уайттың «Мен оған келісемін бе? Жоқ» және Джером Буземайердің «Бұл идеялардың кейбіреулері ақыр соңында қолдау таба алмауы мүмкін» деген сөздері бар.

Баптар редакцияланған томдарда

"Институттар және халықаралық тәртіп". 1989 (Реймонд Дюваллмен бірге) E. Czempiel және J. Rosenau редакциялаған "Global Changes and Theoretical Challenges". Лексингтон, Массачусетс: Лексингтон кітаптары. "Халықаралық жүйе және тәуелді әскерилендіру" 1992 (Майкл Барнеттпен бірге), Брайан Джоб редакциялаған "The Insecurity Dilemma: National Security of Third World States", Боулдер: Линн Райнер, 97–119 бб. "Ұлттық қауіпсіздіктегі нормалар, үлгі және мәдениет" 1996 (Рональд Джепперсон және Питер Катценштейнмен бірге), Катценштейн редакциялаған "The Culture of National Security", Нью-Йорк: Колумбия университетінің баспасы, 33–75 бб. "IR нені білдіреді? : Посткритикалық көзқарасқа қатысты жазбалар", 2000, Ричард Уин Джонс редакциялаған "Critical Theory and World Politics", Боулдер: Линн Райнер, 205–224 бб. "Рационализм vs. Конструктивизм: Күмәнді көзқарас". 2002 (Джеймс Фиронмен бірге) W. Carlsnaes, T. Risse және B. Simmons редакциялаған "Handbook of International Relations". Лондон: Sage. "Әлеуметтік теория" картезиандық ғылым ретінде: Кванттық перспективадан өзін-өзі сынау". 2006, Стефано Гуццини және Анна Леандер редакциялаған "Constructivism and International Relations". Лондон: Routledge. "Flatland: Quantum Mind and the International Hologram" 2010, Матиас Альберт, Ларс Эрик Седерман және Александр Вендт редакциялаған "New Systems Theories of World Politics". Нью-Йорк: Palgrave Macmillan.

Бас редактор ретінде

Вендт "Халықаралық теория" журналының тең редакторы болды.