Кіріспе

1955 жылғы фильм
Ингмар Бергманның фильмі

"Жазғы түннің күлкісі" (Sommarnattens leende) – 1955 жылы түсірілген швед комедиялық фильмі, сценарийін және режиссурасын Ингмар Бергман жасаған. 1956 жылы Канн кинофестивалінде көрсетілді. 2005 жылы "Time" журналы оны 1923 жылдан бері түсірілген 100 ең ұлы фильмнің бірі деп сап бақты. Фильмнің сюжеті – жазғы түні серіктерін ауыстыратын бірнеше жұптың тарихын қамтиды – көп рет бейімделді, әсіресе Стивен Сондхайм, Хью Уилер және Гарольд Принс еңбектерінің нәтижесінде жарық көрген "Біраз түнгі музыка" атты театрлық мюзиклі (1973 жылы Бродвейде қойылған) және Вуди Алленнің "Жазғы түнгі секс комедиясы" (1982) фильмі ретінде.

Сюжет

Фильмнің оқиғасы Швецияда ХХ ғасырдың басында орын алады. Фредрик Эгерман – орта жастағы заңгер, 19 жасар әдемі Аннаға үйленген. Олардың екі жылдық некесі әлі күнге дейін Аннаның қарсылығына байланысты толыққанды болмаған. Фредериктің бұрынғы әйелінен Хенрик есімді ұлы бар. Хенрик жиырмадан асып, дін қызметкері болуға оқып жатыр, бірақ қазір өгей анасына деген құпия махаббатымен мазасыз. Хенрик құштарлығынан аулақ болу үшін Фредриктің жас, құмарлы қызметшісі Петрамен байланысқа түсуге тырысады. Фредрик екі неке арасында әйгілі сахна актрисасы, әдемі Дезире Армфельдтпен махаббатқа түскен, бірақ ол одан бас тарған. Дезиреде қазір Фредрик есімді кішкентай ұлы бар, ол Фредрик Эгерманмен болған қарым-қатынасынан кейін туған. (Кішкентай Фредрик Армфельдт Фредрик Эгерманның ұлы болуы мүмкін, бірақ бұл туралы тікелей айтылмайды.) Дезире қазір әскер офицері, граф Карл Магнус Малкольммен махаббатта. Графтың әйелі Шарлотта – Анна Эгерманның ескі досы. Бір күні Фредрик Дезиреге барып, некедегі қиындықтарын айтып, оның көмегін сұрайды. Фредрик Дезиренің үйінің алдындағы суға құлап, Дезире оны графтың түнгі көйлегіне киіндіреді. Ашулы граф Фредрикке кетіп қалуын бұйырады. Фредрик кеткеннен кейін граф пен Дезире дауласып, ақырында достықпен ажырасуға келіседі. Граф үйге оралғанда, Шарлоттаға оқиғаны айтады және оған Анна Эгерманға Фредриктің көңіл аударып алғаны туралы айтуды бұйырады (дегенмен, ешқандай көңіл аудару болған жоқ). Шарлотта Аннаға келгенде, графты бәріне қарамастан жақсы көретінін және оның махаббатына ие болу үшін барлығына дайын екенін мойындайды. Осы мәселені шешу үшін Дезире анасын барлық кейіпкерлерді жазғы түнге, жылдың ең қысқа түніне, Швецияда дәстүрлі тойланатын Мидсаммерге шақыруға көндіреді. Дезире мен Шарлотта уақытша одақтас болады. Хенрик пен Анна күтпеген жерден бір бөлмеде жалғыз қалғанда, бір-біріне жақындасып, Петра мен оның жаңа сүйіктісі Фрид, тағы бір қызметшінің көмегімен қашып кетеді. Шарлотта Фредрикке бақша павильонында қосылады. Әйелі Фредрикпен бірге екенін білген граф ашуланып кіріп, оны орыс рулеткасына шақырады. Фредрик жеңіледі, бірақ граф револьверді қара күлмен толтырған, сондықтан ешкім де қауіпке ұшырамады. Граф әйелімен қайта қосылып, оған деген сезімі қайта жаңалады. Дезире Фредрикке демеу болып, оны тастап кетпеуін сұрайды. Төрт жұп махаббаткердің қиындықтары бір түн ішінде бақытты түрде шешілгендей көрінеді, Фрид олардың бәріне үш рет күлімсірегенін айтады.

Өндіріс

"Жазғы түннің күлкісі" Сканниядағы Йордберг сарайында және Стокгольмдегі Расундадағы Svensk Filmindustri's Filmstaden студиясында түсірілді. Түсірілім 1955 жылдың 28 маусымында басталды және 29 тамызда аяқталды, қараша айындағы екі қосымша күннен басқа.

Шығару

Фильмнің премьерасы 1955 жылғы 26 желтоқсанда Стокгольмдегі Red Mill кинотеатрында өтті және бүгінде жақсы бағаланады. Фильм 1956 жылы Cahiers du Cinémas журналының «Жылдың 10 үздік фильмі» тізімінде алтыншы орын алды және 1957 жылы «Үздік еуропалық фильм» үшін Бодил сыйлығын жеңіп алды. 1957 жылы ол «Кез келген көзден шыққан үздік фильм» номинациясында BAFTA сыйлығына ұсынылды. Rotten Tomatoes сайтында 100% мақұлдау рейтингісіне ие. 1996 жылы «Жазғы түннің күлкісі» фильмі Movieline журналының «100 ең үздік шетелдік фильм» тізіміне енді. Фильм 2012 жылы киносыншы Роджер Эберттің «Ұлы фильмдер» тізіміне қосылды, ол оған төрт жұлдыз берді. Киносыншы Паулин Каэл бұл фильмді «денегей жақын тұрған шығарма» деп атады, «Фильм сұлулыққа толы, қысқа юбкалар мен қазіргі заманғы көшелер мен дүкендердің қарапайымдылығынан алыс, және уақыт бойынша алыстатылғандықтан, ол бізді жақындатады» деп жазды. 2012 жылы FLM киножурналы жүргізген 50 киносыншысы мен ғалымның сауалнамасы бойынша фильм барлық уақыттағы 25 үздік швед фильмінің жиырмасын құрады. Стенли Кавелл «Жазғы түннің күлкісін» көргеннен кейін, оған қатты әсер еткендіктен, үйіне оралып, сол түні қалған уақытын осы фильм туралы жазумен өткізді. Бұл тәжірибе оны өзінің философия және кино салаларының қиылысын зерттеуге итермеледі.