Кіріспе

2004 жылы Миссури штатының Скидмор қаласында болған кісі өлтіру оқиғасы, АҚШ.

Боби Джо Стиннетт (4 желтоқсан 1981 – 16 желтоқсан 2004) – 23 жастағы, жүкті американдық әйел, 2004 жылдың желтоқсанында Миссури штатының Скидмор қаласында өлтірілді. Қылмыскер Лиза Мари Монтгомери, сол кезде 36 жаста болған, Стиннетті тұншықтырып өлтіріп, сегіз айлық жүктілігін құрсағынан кесіп алды. Монтгомери келесі күні Канзас штатында ұсталды және өлімге әкеп соққан адам ұрлау қылмысымен айыпталды – бұл федералдық қылмыс. Стиннеттің баласы, шикі кесарев тілімінен аман қалған, билік органдарымен табылып, әкесіне қайтарылды. Монтгомери 2007 жылы сотталып, кінәлі деп танылды. Ол 2021 жылдың 13 қаңтарында, барлық шағымдану процестерін аяқтағаннан кейін, түн ортасынан кейін өлім жазасына кесілді. Монтгомери 1953 жылдан бері АҚШ Федералдық үкіметі тарапынан өлім жазасына кесілген тұңғыш әйел және жалпы алғанда төртінші адам болды.

Өмірбаян

Бобби Джо Стиннетт 1981 жылдың 4 желтоқсанында дүниеге келді және 2000 жылы Миссури штатының Грэм қаласындағы Nodaway Holt орта мектебін бітірді. Стиннет және оның күйеуі Скидмордағы үйлерінен ит өсіру бизнесін жүргізді. Стиннет пен Монтгомери иттер көрмесінде танысып, "Ratter Chatter" деп аталатын онлайн-чатта жиі қарым-қатынас жасады. Монтгомери Стиннеттке өзі де жүкті екенін айтқаннан кейін, екі әйел онлайн сөйлесіп, жүктіліктері туралы электрондық хаттар алмастырды.

Қылмыс және тергеу

2004 жылғы 16 желтоқсанда Монтгомери Стиннеттің үйіне кіріп, оны мойыннан қысып өлтірді. Монтгомери Стиннеттің әйеліндегі туылмаған баласын жатырынан алып, оқиға орнынан қашып кетті. Харпер дереу билік органдарына хабарласып, қызына тиген жарақаттардың "ішкі органдары жарылғандай" көрінетінін айтты. Жедел жәрдем бригадасы Стиннетті қайта тірілтуге тырысты, бірақ сәтті болмады, ол Мэривиллдегі Сент-Франциск ауруханасында қайтыс болды. Монтгомери сол күні шамамен сағат 17:15-те күйеуі Кевинге телефон соғып, Топекаға саудаға барып жолда босануға шақырғанын және босанғанын айтты.

Келесі күні, 17 желтоқсанда полиция Монтгомериді Канзас штатының Мелверн қаласындағы шаруа қожалығында тұтқындады. Куәгерлердің бірі кейін Монтгомеридің тұтқындалуға дейін таңертең баласымен, күйеуімен және екі ұлымен таңғы астыңға барғанын хабарлады. Полиция бастапқыда Монтгомеридің үйіне оның IP-адресіне байланысты онлайн-коммуникацияларды іздеу үшін барды, оны куәгер ретінде тексеруді жоспарлады. Олар келгенде, қылмыс орнындағы көліктің сипаттамасына сәйкес келетін көлікті тапты және үйге кіргенде Монтгомериді кішкентай баланы қолында ұстап, теледидар көріп отырғанын көрді. Монтгомери бір сағаттан кейін оның айтқандарына қайшылықтар табылып, кінәсін мойындағаннан кейін тұтқындалды. Жылдам ұстау және істі ашуға компьютерлік криминалистикалық зерттеулердің көмегі тиді, олар Монтгомери мен Стиннеттің онлайн-коммуникациясын қадағалады. Тергеуге халықтың көмегін сұрап, AMBER ескертуін жариялау арқылы да көмек көрсетілді. Ескерту бастапқыда қабылданбады, өйткені бұрын туылмаған баланың жағдайында қолданылмағандықтан, құрбанның сипаттамасы болған жоқ. Ақырында конгрессмен Сэм Грейвстің араласуынан кейін ескерту іске асырылды.

Қылмысты жасаған

Лиза Мари Монтгомери (27 ақпан 1968 – 13 қаңтар 2021) өмірлік сапардан озған кезде Канзас штатының Мелверн қаласында тұрған. Монтгомеридің анасының алкогольге тәуелділігі салдарынан Лиза туған кезде миына қайтымсыз зақым келген. Ол физикалық, эмоционалдық және сексуалдық зорлық-зомбылыққа толы отбасыда өскен, онда 11 жасынан бастап өгей әкесі мен оның достары тарапынан зорталған және ұрылған. Монтгомери 18 жасында үйленіп, жағдайдан қашуға тырысты, бірақ бірінші және екінші некелері де одан әрі зорлық-зомбылыққа ұшырады. Оның тұтқындалуы кезінде, билік Монтгомеридің іс-әрекетіне түсік тастауының себеп болуы мүмкін екенін және оны отбасынан жасырғанын болжады. Прокурорлар оның бұрынғы күйеуі оның бала күтімі туралы жалған айтқанын ашқысы келгенін мәлімдеді, сондай-ақ Монтгомеридің жүктілік туралы жалғандығын жоққа шығару үшін бала тууы керек болғаны туралы пікір білдірді.

Сот және үкім

Монтгомериге "өлімге әкеп соққан ұрлау" деген федералдық қылмыс тағылды. Федералды соттағы сот процесінде оның қорғаушы адвокаттары, Фредерик Дюшардт басқарып, оның псевдоциезиске шалдыққандығын мәлімдеді – бұл әйелдің жүкті екеніне қате сенуіне және жүктіліктің белгілерін көрсетуіне себеп болатын психикалық жағдай. The Guardian басылымы хабарлағандай, Дюшардт сот басталғанға бір апта қалғанда ғана осы қорғаныс стратегиясын қолданды, өйткені бұрын Стиннетті Монтгомеридің ағасы Томми өлтіргенін, бірақ Томмидің алибиі бар екенін дәлелдеуге тырысқан еді. Осының салдарынан Монтгомеридің отбасы Дюшардтпен ынтымақтасудан бас тартып, оның өмірі туралы мәліметтерді қазылар алдына жеткізді. Рамачандран Монтгомеридің әрекеттері туралы айтқан әңгімелерінің оның санасыз күйіне байланысты өзгеретінін, оның әрекеттерінің мәні мен сапасын анықтауға қабілетсіз екенін куәландырды. Федералды прокурор Розанн Кетчмарк және қарсы жақтан шақырылған сот-психиатры Парк Диетц псевдоциезис диагнозымен келіспеді. 2007 жылдың 22 қазанында қазылар Монтгомериді кінәлі деп тапты, қорғау тарапының Монтгомеридің санасыз болғаны туралы талабын қабылдамады. 2008 жылдың 4 сәуірінде судья Гэри А. Феннер Монтгомериге өлім жазасын берді. Дюшардттың псевдоциезис қорғанысы, Монтгомеридің өткендегі қасіреттері және жеке психикалық ауру диагнозы сот шешімінен кейін ғана толыққанды жарияланды. Бұл Guardian журналисі Дэвид Роуз сияқты сыншыларды Монтгомериді тиімсіз қорғағаны үшін Дюшардты айыптауға әкелді. Монтгомери, Федералдық түрме бюросында 11072 031 нөмірімен тіркелген, Техас штатындағы Форт-Уорт қаласындағы Федералдық медициналық орталықта қамауға алынды және өлім жазасын орындаған жерге дейін сонда болды. Ол сол жерде федералдық өлім жазасына кесілген жалғыз әйел болды. Апелляциялық процесте Монтгомеридің адвокаттары Виктория Джо Стиннеттің анасының жатырынан алынғанға дейін адам деп есептелмегенін, демек, ол техникалық тұрғыдан "өлімге әкеп соққан ұрлау" емес, "ұрлауға әкеп соққан өлім" қылмысын жасағанын мәлімдеді. Бұл талап қабылданбады, соттар бұл істе қылмыстық өлтіру ережесінің күшін жоятынын және Монтгомеридің Боббиді өлтіруі ұрлауды аяқтау үшін қажет екенін айтты. Соттан кейін Монтгомериді тексерген сарапшылар оның қылмыс жасаған кезде психоз, екіұштылық және посттравматикалық стресс синдромымен ұзақ уақыттан бері өмір сүргенін анықтады. Оның ата-анасы мен күйеулерінің көптеген ұрып-сапыруынан миына қайтымсыз зақым келгені де анықталды. Монтгомери 2020 жылдың 8 желтоқсанында Индиана штатының Терре-Хот қаласындағы АҚШ түрмесінде леталды инъекция арқылы өлім жазасына кесілуі тиіс еді, бірақ оның адвокаттары COVID-19 жұқтырғандықтан жаза кейінге шегерілді. 2020 жылдың 23 желтоқсанында Монтгомериге 2021 жылдың 12 қаңтарында жаңа өлім жазасы белгіленді. АҚШ округтік сотының судьясы Рэндольф Мосс "Соттың бұйрығын тоқтату кезінде жаңа өлім жазасын белгілеу туралы директордың бұйрығы заңға сәйкес келмейді" деп шешім шығарды, бұл өлім жазасын 2022 жылдың 1 қаңтарына дейін қайта белгілеуге тыйым салды. Сол күні АҚШ округтік судьясы Патрик Хэнлон Монтгомеридің психикалық жағдайы тексерілуі керек деген негізде өлім жазасын тоқтатып тастады, өйткені оның өлім жазасына кесілу себептерін түсінбеген болуы мүмкін еді. Бұл шешімді Жоғарғы Сот 6-3 дауыспен жойды. Өлім жазасын дереу орындауға бұйрық берілді. Ол 12 қаңтарда Терре-Хоттағы өлім жазасын күтіп отырғандарға жеткізілді.

Атқару

Монтгомериге өлім жазасы уытты инъекция арқылы берілді. Монтгомеринің өлімінен кейін бір күнде Кори Джонсон, ал үш күннен кейін Дастин Хиггс та осы жазаға тартылды. Үшеуі де АҚШ федералды үкіметі тарапынан орындалды, және әрқайсысы түрлі себептерге байланысты дау тудырды. Соңғы күндері Монтгомери Джо Байденнің қызметке орналасу күнін белгіленген күнтізбе сақтап жүрді. Джо Байден федералдық деңгейде өлім жазасына мораторий енгізуге уәде берген еді. 2023 жылы Монтгомеридің адвокаттарының бірі Монтгомеридің қорғау тобы оның психикалық денсаулығын қалыпқа келтіру үшін қабылдап жүрген дәрілерін уақытша тоқтатуды қарастырғанын мойындады. Мақсат – Монтгомеридің командасының балалық шақтағы сексуалдық зорлық-зомбылық салдарынан күшейген психикалық осалдығын дәлелдеу арқылы өлім жазасын кейінге жылдыруға тырысу барысында, Монтгомеридің "толыққанды психозға түсуіне" қол жеткізу болды. Адвокат: "Біз соңында оған мұндай жасамаймыз деген шешімге келдік".

Салдары

2000 жылғы Нодавей Холт орта мектебінің түлектері Стиннетт есімінен жыл сайынғы естелік қайырымдылық шарасын өткізеді, сондай-ақ М. Уильям Фелпстің "Жүректегі кісі өлтіруі" кітабына да көмектеседі. Бұл оқиға "Қатаң әйелдер" (Deadly Women) шын қылмыс сериалының "Қайғылы құштарлық" (Fatal Obsession) атты эпизодында, "Шешілген істер" (Solved) шын қылмыс сериалының "Өмір мен өлім" (Life and Death) эпизодында және 2019 жылдың 29 тамызында Sundance арнасында көрсетілген "Ешкім ештеңе көрген жоқ" (No One Saw a Thing) деректі сериалының бесінші эпизодында көрсетілді. Суретші Жаспер Шалькс Лиза Монтгомеридің өміріне арналған "Лиза Мари Монтгомери балладасы" (the Ballad of Lisa Marie Montgomery) атты ән жазды.