Кіріспе

Протистердің Coccidia (Coccidiasina) кіші класы – Conoidasida класына жататын микроскопиялық, спора түзетін, бір жасушалы міндетті жасушаішілік паразиттердің кіші класы. Міндетті жасушаішілік паразиттер ретінде олар жануар жасушасының ішінде өмір сүруі және көбейуі керек. Кокцидия паразиттері жануарлардың ішектеріне жұғады және апикомплексті протозоялардың ең ірі тобы болып табылады. Бұл паразиттермен жұғу кокцидиоз деп аталады. Кокцидия барлық сүтқоректілерді, кейбір құстарды, кейбір балықтарды, кейбір бауырымен жорғалаушыларды және кейбір қосмекенділерді жұқтыра алады. Кокцидия түрлерінің көпшілігі өздерінің иесіне қатысты түрге тән. Токсоплазма гонди барлық сүтқоректілерді жұқтыра алады, бірақ жыныстық көбеюі тек мысықтарда ғана жүзеге асады. Кокцидия түріне байланысты инфекция қызба, құсу, диарея, бұлшықет ауруы, жүйке жүйесіне әсер ету және мінез-құлқының өзгеруіне алып келуі мүмкін, сондай-ақ өлімге де соқтыруы мүмкін. Денсаулығы жақсы ересектер дәрі-дәрмексіз жазылып кетуі мүмкін, бірақ иммундық жүйесі әлсіз немесе жас адамдар өлімнің алдын алу үшін міндетті түрде дәрі-дәрмек қабылдауы керек. Адамдар көбінесе жетік пісірілмеген ет жеу арқылы жұғады, бірақ мысықтардың қалдықтарын тазалау кезінде гигиена ережелерін сақтамау арқылы T. gondii инфекциясына шалдығуы мүмкін.

Беріліс

Ауру жұқтырған жануарлар нәжісте ооцисталар деп аталатын спораларды таратады. Ооцисталар жетіліп, спороляция процесі жүзеге асады. Егер басқа жануар нәжіс қалған жерден өтсе, ол спораларды жинап алып, өзін тазалағанда оларды жұтып қоюы мүмкін. Тышқандар спораларды жұтып алып, инфекцияға шалдығуы мүмкін. Басқа жануар тышқанды жегенде, ол да инфекцияланады. Кокцидияның кейбір түрлері адамға жұғады, мысалы токсоплазма және криптоспоридий.

Инфекция

Қожайын ағзасының ішінде спораланған ооцист ашылып, сегіз спорозоит босатылады. Олардың әрқайсысы ішек жасушасында орналасып, көбею процесін бастайды. Осы ұрпақтар мерозоиттер деп аталады. Жасуша мерозоиттерге толып кеткенде, ол жарылып, әр мерозоит өз ішек жасушасын тауып, циклді жалғастырады.

Диагностика және емдеу

Кокцидиозды фекалия жұғымдарында ооцисттерді табу арқылы диагностикалауға болады. Аурудың бастапқы кезеңдерінде шығарылатын ооцисттердің саны өте аз болуы мүмкін, сондықтан тесті нәтижесінің теріс болуы аурудың жоқ екенін білдірмейді. Кокцидиозды көбінесе кокцидиостаттар арқылы емдеуге болады, бұл кокцидиялардың көбеюін тоқтататын дәрілер тобы. Иттер мен мысықтарда ең көп қолданылатын кокцидиостат – сульфаниламид негізіндегі антибиотиктер. Көбею тоқтағаннан кейін жануар көбінесе өздігінен жазылып кетеді, бұл процесс инфекцияның ауырлығына және жануардың иммундық жүйесінің күшіне байланысты бірнеше аптаға созылуы мүмкін.