Кіріспе
Гиардия (/dʒ/iː/'/ɑr/d/iə/ немесе '/dʒ/ɑr/d/iə/) – әртүрлі омыртқалы жануарлардың ішегінде паразиттік тіршілік ететін, қамшылы эукариоттық қарапайымдылар туысы. Олар Метамонадтар типіне жататын, анаэробты, қамшылы протозоан паразиттері, бірнеше омыртқалы жануарлардың жұқа ішегінде отарланып, көбейеді және гиардия ауруын қоздытады. Олардың өмірлік циклы суда жүзетін трофозоит және жұқпалы, төзімді киста фазалары арасында ауысады. Гиардияны алғаш рет 1681 жылы голланд микроскопы Антони ван Леувенхук сипаттаған. Бұл туыс француз зоологы Альфред Матье Гиардтың құрметіне аталған.
Giardia (/dʒ//iː/'/ɑr//d//i//ə/ or '/dʒ//ɑr//d//i//ə/) is a genus of anaerobic flagellated protozoan parasites of the phylum Metamonada that colonise and reproduce in the small intestines of several vertebrates, causing the disease giardiasis. Their life cycle alternates between a swimming trophozoite and an infective, resistant cyst. Giardia were first described by the Dutch microscopist Antonie van Leeuwenhoek in 1681. The genus is named after French zoologist Alfred Mathieu Giard.
Сипаттамалары
Басқа дипломонадтар сияқты, Giardia-ның да екі ядросы бар, әрқайсысы төрт қамтылған жұқа талшықтармен (flagella) байланысқан, және бұрын митохондрия мен Голги аппараты жоқ деп есептелген. Алайда, қазір олар митохондриялық редукция арқылы митохондрияның қалдықтары – митосомалар деп аталатын күрделі эндомембраналық жүйеге ие екені белгілі. Митосомалар митохондриялар сияқты АТФ синтезіне қолданылмайды, бірақ темір-күкірт ақуыздарының пісіп жетілуіне қатысады. Giardia туысының синапоморфияларына екі еселенген органеллалары бар жасушалар, цитостоманың болмауы және құрсақ жағындағы жабысқақ диск жатады.
Филогения
Гиардияның филогенезі нақты емес, бірақ екі негізгі теория бар. Біріншіден, Гиардия өте ертеде топтағы басқа мүшелерден бөлініп шыққан, өте алғашқы эукариоттар болуы мүмкін. Бұл теория бірнеше мәліметтермен негізделген: олардың толыққанды митохондриясының (Сипаттамаларға қараңыз) және басқа органеллаларының болмауы, олардың алғашқы метаболизмі және филогенетикалық ағаштағы олардың орны. Дегенмен, соңғы жылдары осы айырмашылықтардың көп бөлігі жоққа шығарылды, және көптеген зерттеушілер екінші теорияны қолдайды: Гиардия – ататектерінің қасиеттерін жоғалтқан, жоғары дамыған паразиттер.
Геном
Гиардия изоляты (WB) геномы тізбектелген алғашқы дипломонад болды. Оның 11,7 миллион негіз жұптарынан тұратын геномы құрылымы мен мазмұны жағынан ықшам, қарапайым негізгі жасуша механизмдерімен және метаболизмімен сипатталады. Қазіргі уақытта бірнеше басқа Гиардия изоляттарының және дипломонадтардың (балық патогендері Spironucleus vortens және S. salmonicida) геномдары тізбектелуде. Адамнан алынған екінші изолят (B жиынтығы) және шошқадан алынған түр (E жиынтығы) да тізбектелді. Геномда шамамен 5000 ген бар. E жиынтығы A жиынтығына B жиынтығынан гөрі жақын. Бірнеше хромосомалық өзгерістер кездеседі.
Инфекция
Гиардия жұқтырған адамдардың немесе басқа жануарлардың ішегінде тіршілік етеді, олар жұқтырған адамның нәжісімен ластанған тамақ, топырақ немесе суды жеу арқылы немесе оларға жанасу арқылы инфекцияға шалдығады. Гиардияның белгілері, инфекцияға шаққаннан кейін 2 күннен бастап көрінуі мүмкін, жеңілден күшті диареяға дейін, ішек газдарының артық болуы, асқазан немесе іш қышылы, лоқсып ауру және құсуды қамтиды. Соның салдарынан дегидратация және қоректік заттардың жоғалуы дереу емдеуді қажет етеді. Әдеттегі инфекция жеңіл болуы мүмкін, емдеусіз өзінен-өзі сауығып кетіп, 2 мен 6 апта аралығында созылуы мүмкін, бірақ кейде одан ұзаққа созылып, немесе ауыррақ болуы мүмкін. Паразитпен бірге өмір сүру мүмкін (белгілер басылады), бірақ жұқтырған адам тасымалдаушы болып қала береді және оны басқаларға жұқтыруы мүмкін. Тинидазол немесе метронидазол қосылған дәрілер белгілерді азайтады және сауығу уақытын қысқартады. Альбендазол да қолданылады, және ол антигельминттік (құрттарға қарсы) қасиетке ие, жалпы құрттарға қарсы препаратты қалау кезіндегі күрделі мәселелерге өте қолайлы. Гиардия гиардиоз деп аталатын ауруды тудырады, ол нәтижесінде жұқа ішектің түкшелерінің атрофиясына және жалпақтауына алып келеді, бұл ішектегі сіңірудің нашарлауына себеп болады. Ас қорыту жолынан Гиардияны жойғаннан кейін де лактозаға төзбеушілік сақталуы мүмкін.
Ауру таралуы
Инфекцияның таралуы әртүрлі факторларға байланысты; кейбір дамыған елдерде таралу деңгейі шамамен 2% деп есептелсе, Азия, Африка немесе Латын Америкасының басқа елдерінде 20%-дан 40%-ға дейін болуы мүмкін. Кейбір науқастарда лямблиоз мүлдем белгісіз өтуі мүмкін, сондықтан нақты жағдайлар саны көп болуы ықтимал. Қолданылатын диагностикалық әдіс те анықтауға және жағдайлардың тіркелуіне әсер етеді. Білім жетіспеушілігі мен жалпы мінез-құлық ерекшеліктеріне байланысты, 5 жасқа дейінгі балалар инфекцияға ең көп шалдыққан топ болып табылады.