Кіріспе

Еуропалық Одақ регламенті

Химиялық заттарды тіркеу, бағалау, рұқсаттама беру және шектеу (REACH) – 18 желтоқсан 2006 жылы қабылданған Еуропалық Одақ регламенті. REACH химиялық заттардың өндірілуі мен қолданылуын, сондай-ақ олардың адам денсаулығы мен қоршаған ортаға тигізетін ықтимал әсерлерін қарастырады. 849 беттік бұл заңның қабылдануына жеті жыл кетті, ол Одақтың тарихындағы ең күрделі заңнама және соңғы 20 жылдағы ең маңызды заң болып сипатталды. Бұл химиялық заттарды реттеудегі қазіргі кездегі ең қатаң заң және ол әлемдегі барлық өнеркәсіп салаларына әсер етеді. REACH 2007 жылдың 1 маусымында күшіне енді, ал келесі он жылда кезең-кезеңмен іске асыру жоспарланған. Регламент сонымен қатар REACH-тің техникалық, ғылыми және әкімшілік аспектілерін басқаратын Еуропалық химиялық агенттік құрды.

Өмірбаян

Еуропалық комиссияның 2001 жылғы «Болашақ химия стратегиясы» туралы ақ кітабында 1 тоннадан астам көлемде өндірілген химиялық заттарды «тіркеуге», 100 тоннадан астам көлемде өндірілген заттарды «бағалауға» және белгілі бір аса қызығушылық тудыратын заттарды (мысалы, канцерогенді, мутагенді және өрбуге зиянды заттар – CMR) «рұқсаттауға» талап ететін жүйе ұсынылды. ЕО 2003 жылдың қазан айында Еуропада химиялық заттардың өндірісін, импортын және таралтуын басқаруға арналған жаңа схеманы қабылдады. Бұл ұсыныс Еуропалық Парламент REACH-тің соңғы мәтінін ресми мақұлдағаннан кейін заң күшіне енді. Ол 2007 жылғы 1 маусымда қолданысқа кірді.

Талаптар

REACH ережесінің маңызды элементтерінің бірі – химиялық заттар туралы ақпаратты өндіріс және жеткізу тізбегінің барлық буындарына жеткізу талабы. Бұл өндірушілер, импорттаушылар және олардың клиенттері жеткізілетін өнімдердің денсаулық және қауіпсіздігіне қатысты ақпараттан хабардар екенін қамтамасыз етеді. Көптеген бөлшек саудагерлер үшін тұтынушыдан сұраныс алғаннан кейін 45 күн ішінде өнімдерінің құрамындағы заттар туралы ақпарат беру міндеті ерекше қиындық тудырады. Өнімдерде қандай заттар бар екені туралы толық мәліметтер бөлшек саудагерлерге өндірісшілермен бірлесіп, зиянды заттарды ауыстыруға немесе өнімдерден алып тастауға мүмкіндік береді. Зиянды заттардың тізімі үнемі кеңейіп келеді, сондықтан ұйымдар REACH қолданыс аясына енгізілетін жаңалықтар мен толықтыруларды үнемі қадағалауы керек. Бұл ақпаратты Еуропалық химиялық агенттіктің веб-сайтынан алуға болады.

Ақпарат алмасу

Өндірушілер мен импорттаушылар химиялық заттың барлық белгілі қолданылуларына, соның ішінде келесі сатыдағы қолданылуларына қатысты қауіпті азайту шараларын әзірлеуі керек. Пластмасса құбыр өндірушілер сияқты келесі сатыдағы пайдаланушылар өздерінің қолданылуының егжей-тегжейлі мәліметтерін жеткізушілеріне беруі керек. Егер келесі сатыдағы пайдаланушылар осы ақпаратты жарияламауды шешсе, олардың өздерінің қауіпсіздік туралы тікелей хабарламасы (CSR) болуы тиіс.

Тарих

REACH – Еуропалық Одақтың химиялық саясатты кең ауқымды реформалаудың нәтижесі болып табылады. Ол 2005 жылғы 17 қарашада Еуропалық Парламентте бірінші оқылымда қабылданды, ал Министрлер Кеңесі 2005 жылғы 13 желтоқсанда ортақ ұстаным бойынша саяси келісімге келді. 2006 жылғы 13 желтоқсанда Еуропалық Парламент REACH-ті мақұлдады, ал Министрлер Кеңесі оны 2006 жылғы 18 желтоқсанда ресми түрде қабылдады. Құн мен пайданы салыстыру әрқашан маңызды мәселе болып келді, сәйкестік құнының шамамен бағасы 11 жыл ішінде 5 миллиард еуроны құрайды, ал денсаулық сақтау шығындарында миллиардтаған еуро үнемдеу арқасында денсаулыққа пайдасы күтілуде. Дегенмен, бағаланған құн бойынша әртүрлі зерттеулер жүргізілді, олардың нәтижелері айтарлықтай өзгеше. Ол 2009 жылғы 20 қаңтарда күшіне енді және 2015 жылға дейін толыққанды іске асырылады. КЛП регламенті («Классификация, таңбалау, қаптама») Біріккен Ұлттар Ұйымының Химиялық заттарды классификациялау және таңбалау жөніндегі жаһандық үйлесімді жүйесін (GHS) іске асырады және бұрынғы Қауіпті заттар директивасын және Қауіпті дайындамалар директивасын бірте-бірте алмастырады. REACH регламенті 2018 жылғы сәуірде наноматериалдарға қатысты нақты ақпарат талаптарын қосу үшін өзгертілді. 2020 жылғы Еуропалық жасыл келісімде REACH регламентін жаңарту және барлық тұтыну тауарларында 7000-12000 токсикалық затты тыйым салу міндеттемесі қабылданды, тек өте қажет жағдайларда ғана рұқсат етіледі. Бұл мақсат Еуропалық Комиссияның басымдықтарының бірі болды, бірақ Еуропалық химия өнеркәсібінің лоббилеуі және Еуропалық Халық партиясының ұстанымдары салдарынан күрт қайта қаралу қаупі бар.

Негізгі себептері

Заң жобасы екі негізгі себеппен ұсынылды: адам денсаулығын және қоршаған ортаны қорғау. Потенциалды түрде зиянды заттарды (мысалы, фталаттар немесе бромталған отқа төзімді заттар) пайдалану ұнамсыз деп есептеледі және REACH ережесі кейбір заттардың қолданылуын тоқтатуға итермелейді. Адамдарға тікелей қабылдамайтын өнімдерде (мысалы, электрондық құрылғыларда) потенциалды түрде зиянды заттарды пайдалану қауіпсіздей көрінуі мүмкін, бірақ химиялық заттар адам ағзасына және қоршаған ортаға енудің әртүрлі жолдары бар. Заттар тұтынушы пайдалану кезінде бөлшектерді бөліп шығаруы мүмкін, мысалы, ауаға таралып, сору арқылы немесе жұтылып келуі мүмкін. Тіпті олар тікелей адамға зиян келтірмесе де, ауа мен суды ластауы және өсімдіктер, балықтар немесе басқа жануарлар арқылы тағам тізбегіне енуі мүмкін. Еуропалық комиссияның мәліметінше, 1981 жылға дейін нарыққа шығарылған ондаған мың химиялық заттың 99 пайызы үшін қауіпсіздік туралы ақпарат жеткіліксіз. Дегенмен, осы заттардың көптегені адам ағзасында жиналып, қауіпті деңгейге жете алады. Олар сондай-ақ бір-бірімен химиялық реакцияға түсіп, жаңа тәуекелдер тудыратын жаңа заттарды құруы мүмкін.

ЕО-ға жатпайтын елдерде

Еуропалық Одақтан тыс бірқатар елдер химиялық заттарды жіктеу мен таңбалаудың жаһандық үйлестірілген жүйесі (GHS) бойынша химиялық заттарды тіркеудің жаһандалған жүйесіне қол жеткізу үшін REACH ережелерін іске асыруды бастады немесе осындай нормативтік-құқықтық базаны қабылдау процесінде. Балқан елдерінде, мысалы, Хорватия мен Сербияда, Еуропалық Одақтың IPA бағдарламасы аясында REACH жүйесі енгізілуде. Швейцария 2009 жылдың 1 ақпанында Швейцарияның химиялық заттарды қолдану туралы ережесін ішінара қайта қарау арқылы REACH-ті енгізуге қадам жасады. Түркияда химиялық заттарды басқару туралы жаңа ереже 2013 жылы REACH-ті қабылдауға жол ашады. Қытай GHS талаптарына сәйкес химиялық заттарды бақылаудың тиімді әрі бірізді жүйесіне көшуде. Ұлыбританияда үкімет "UK REACH" туралы жариялады, оны Ұлыбританияның химиялық өнеркәсіп қауымдастығы "Еуропалық қауіпсіздік деректерінің өте қымбат көшірмесі" деп сипаттады. Жаңа ереже 2021 жылдың қазан айынан бастап күшіне енуі тиіс еді, бірақ 2023 жылдың қазан айына, содан кейін 2025 жылдың қазан айына ауыстырылды. Өнеркәсіп өкілдерінің пікірінен кейін жауапты министр "осыдан кейін ресмилер "Еуропалық Reach" деректерін қайталау қажеттілігін азайтуға бағытталған" Ұлыбританияның REACH тіркелімдерінің "жаңа үлгісін" зерттейтінін" мәлімдеді. Косметика компаниясы Lush заң алғаш рет 2006 жылы ұсынылған кезде сынға алды, өйткені олар жануарлардағы сынақтарды арттырады деп сенді. Косметика компаниясы еуропалық клиенттеріне хат жазып, сонымен қатар дүкендегі маркетингтік науқанды өткізді, бұл заңға қарсылық білдіретін пошталық карточкаларды Еуропалық парламент депутаттарына жіберуді сұрады, бұл қадамның нәтижесінде Lush-тің 80 000 клиенті пошталық карточкалар жіберді. 2006 жылдың желтоқсан айында Lush Страсбургтегі Еуропалық парламент алдында аттың тыңайтқышын ғимараттың сыртына тастап, наразылық білдірді. 2009 жылы Nature журналында Томас Хартунг пен Констанца Ровида жазған пікірде REACH бойынша 54 миллион омыртқалы жануар қолданылатын болады және шығындар 9,5 миллиард евроны құрайды деп есептелді, бұл көрсеткіш Еуропалық өнеркәсіптің жылдық айналымы 507 миллиард евроны құрайды. Хартунг – Еуропалық баламалы әдістерді бағалау орталығының (ECVAM) бұрынғы басшысы. Пресс-релиз арқылы ECHA Хартунг пен Ровиданың болжамдарын сынға алды; ECHA-ның басқаша болжамы жануарлар санын алты есеге қысқартты.

Тек өкілдік қызметтер

Тек қана өкілдер – REACH-тің (8-бап) талаптарына сәйкес келетін және стандартты, ашық жұмыс тәжірибесін сақтайтын Еуроодақта орналасқан ұйымдар ғана. Жалғыз өкіл Еуроодаққа Еуроодақтан тыс өндіруші әкелген заттар бойынша REACH талаптарына сәйкес импорттаушылардың міндеттемелерін орындау үшін жауапкершілік және құқықтық жауапкершілікті қабылдайды. Еуроодақтан тыс консалтингтік компаниялар «жалғыз өкіл» қызметтерін ұсынады, бірақ REACH бойынша, егер сіздің «жалғыз өкіл» консалтингтік компанияңыз Еуроодақта орналаспаса, оны Еуроодақта тіркелген өкілге тапсырыс бермесе, затты тіркеу мүмкін емес. SIEFs жаңа сынақтар келтіреді. Chemical Watch бизнес-жаңалықтары қызметінде жарияланған мақалада, кейбір «алдын ала тіркеушілер» жұмыс іздеп жүрген кеңесшілер («алтын іздеушілер») болуы мүмкін, ал басқалары ұсынған деректері үшін тым жоғары баға талап ететіндері («шакалдар») айтылды.

Рұқсат беру тізімі

Еуропалық химиялық агенттік (ECHA) аса қауіпті заттарды қолдануды күшейту мақсатында REACH рұқсаттама тізімін жариялады. Бұл тізім – ECHA-ның Еуропалық комиссияға берген ресми ұсынысы. Тізім тұрақты түрде жаңартылып, кеңейтіледі. Қазіргі уақытта рұқсаттама алуға үміткерлер тізімінде барлығы 233 аса қауіпті зат бар (ECHA тізімімен https://echa.europa.eu/candidate-list-table мекенжайында танысуға болады), олардың кейбіреулері рұқсаттама тізімінде тіркелген. Осы заттарды сату немесе пайдалану үшін Еуропалық Одақтағы (ЕО) өндірушілер, импорттаушылар және бөлшек саудагерлер ECHA-дан рұқсат алуға үміткер болуы керек. Үміткер заттың тудыратын қауіп-қатерлері туралы химиялық қауіпсіздік туралы есепті, сондай-ақ қазіргі және болашақта жүргізілетін ғылыми-зерттеу және әзірлеу жұмыстарын қоса алғанда, балама заттардың немесе технологиялардың талдауын ұсынуға міндетті.