Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Американдық экономист (1909–1964)
компьютер ғалымы
American economist (1909–1964)
the computer scientist
Пол Александр Баран (/bæɾən/; 25 тамыз 1909 – 26 наурыз 1964) – американдық марксистік экономист. 1951 жылы Баран Стэнфорд университетінде толық профессорлық дәрежесіне көтерілді және 1964 жылы қайтыс болғанға дейін АҚШ-тағы жалғыз марксистік экономист болды. Баран 1957 жылы «Өсудің саяси экономикасы» еңбегін жазды және Пол Суизибен бірлесіп «Монополия капиталы» кітабын жазды.
Paul Alexander Baran ('/b//æ//r//ən/; 25 August 1909 – 26 March 1964) was an American Marxist economist. In 1951 Baran was promoted to full professor at Stanford University and Baran was the only tenured Marxian economist in the United States until his death in 1964. Baran wrote The Political Economy of Growth in 1957 and co authored Monopoly Capital with Paul Sweezy.
Өмір және жұмыс
Баран Ресей империясында дүниеге келген. Оның әкесі, меншевик, 1917 жылы Ресейден Литваның Вильнюс қаласына көшіп кетті. Вильнюстен Баран отбасы Берлинге көшіп, 1925 жылы Мәскеуге оралды, бірақ Пол орта мектепті бітіру үшін Германияда қалды. 1926 жылы Мәскеудегі Плеханов институтына түсті. 1928 жылы ол Германияға қайта оралды және кеңесшісі доктор Фридрих Поллокпен бірге ауыл шаруашылығы зерттеулерінде көмекші болып жұмыс істеді. Баран Германияда Франкфурт мектебінің әлеуметтік зерттеулер институтымен байланыста болды. 1931 жылы Бреслау қаласындағы Шлезише Фридрих Вильгельм университетінен «Дипломатский фольксвирт» (саяси экономика бойынша магистр дәрежесіне тең) дипломын алды. Содан кейін Эмил Ледерердің жетекшілігімен экономикалық жоспарлау тақырыбында диссертация қорғады және 1933 жылы Берлин университетінен докторлық дәрежесін алды. Германияда осы жылдары ол «Қаржы капиталы» атты еңбегінің авторы Рудольф Хильфердингпен танысып, неміс социал-демократиялық партиясының «Die Gesellschaft» журналына Александр Габриэль псевдонимімен мақалалар жазды. Нацистер билікке келгеннен кейін Баран Парижге, содан кейін КСРО-ға, одан кейін Литваның Вильнюс қаласына қашып кетті. Молотов-Риббентроп келісіміне сәйкес және нацистердің Польшаға басып кіруінен бұрын ол АҚШ-қа эмиграциялап, Гарвард университетіне түсіп, магистр дәрежесін алды. Қаржылық қиындықтарға байланысты докторлық бағдарламадан бас тартып, Брукингс институтында, содан кейін Бағаларды реттеу басқармасында және Стратегиялық қызметтер кеңсесінде жұмыс істеді. Ол Джон Кеннет Галбрайтпен бірге Стратегиялық бомбалау зерттеулерінде жұмыс істеді және соғыстан кейінгі Германия мен Жапонияға сапарлады. Баран кейін АҚШ Сауда департаментінде жұмыс істеді және Джордж Вашингтон университетінде дәріс берді. Одан кейін Нью-Йорк Федералдық резервтік банкінде жұмыс істеп, академиялық ортаға қайта оралды. Ол Елена Джащенкоға үйленді, Николай есімді ұлы болды, бірақ көп ұзамай ажырасты. Баран АҚШ-та академиялық мансабын жалғастырды, 1949 жылдан бастап Стэнфорд университетінде сабақ берді. «Monthly Review» журналы жақында Суизи мен Баран арасындағы хат алмасулар жинағын жариялады, онда олардың саяси экономика бойынша идеяларының қалыптасуы, әсіресе, «Монополиялық капитал» атты еңбектерін жазудағы ынтымақтастығы жайлы мәліметтер келтірілген. «Монополиялық капиталдың дәуірі», Пол А. Баран мен Пол М. Суизидің таңдалған хат алмасулары, 1949–1964 жж., Николас Баран мен Джон Беллами Фостердің редакциясымен, «Monthly Review Press», Нью-Йорк, 2017. Баранның категорияларына сәйкес, «Нақты экономикалық артық өнім» – «қоғамның нақты ағымдағы өнімі мен оның нақты ағымдағы тұтынуы арасындағы айырмашылық», демек, ол ағымдағы жинақталған немесе жинақтауға тең. Ал «Әлеуетті экономикалық артық өнім» – «белгілі бір табиғи және техникалық жағдайда қолданылатын өндірістік ресурстардың көмегімен өндірілетін өнім мен қажетті тұтыну ретінде қарастырылатын өнім арасындағы айырмашылық». Баран сонымен қатар «жоспарланған артық өнім» ұғымын енгізді – бұл ұғымды тек рационалды жоспарланған социалистік қоғамда ғана іске асыруға болады. Бұл «тарихи жағдайда берілген табиғи және технологиялық ортада барлық қол жетімді өндірістік ресурстарды жоспарлы түрде «оптималды» пайдалану шарттарында қоғамның «оптималды» өнімі мен таңдалған тұтынудың «оптималды» көлемі арасындағы айырмашылық» деп анықталды. Баран өзінің «Өсудің саяси экономикасы» еңбегінде дамымаған экономикаларды талдау үшін артық өнім тұжырымдамасын қолданды. Баран Пол М. Суизимен бірге «Монополиялық капитал» еңбегінде АҚШ-тың қазіргі экономикасына артық өнім тұжырымдамасын қолданды. Баранның шәкірттерінің ішінде Ричард Д. Вольф есімді белгілі ғалым болды.
Baran was born in Imperial Russia. His father, a Menshevik, left Russia for Vilnius, Lithuania in 1917. From Vilna the Baran family moved to Berlin, and then, in 1925 back to Moscow, but Paul stayed in Germany to finish his secondary school. In 1926 he attended the Plekhanov Institute in Moscow. He left again for Germany in 1928 accepting an appointment as an assistant on agricultural research with his advisor, Dr. Friedrich Pollock. Baran remained in Germany associated with the Frankfurt School Institute for Social Research. He received the Diplom Volkswirt (graduate degree in political economy, equivalent to a master's degree) in 1931 from the Schlesische Friedrich Wilhelm University of Breslau. He next wrote a dissertation under Emil Lederer on economic planning, and received his PhD from the University of Berlin in 1933. During these years in Germany, he met Rudolf Hilferding, author of Finance Capital and wrote under the pen name of Alexander Gabriel for the German Social Democratic Party journal Die Gesellschaft. After the Nazi regime took power, Baran fled to Paris and then back to the USSR, and then to Vilnius, Lithuania. With the Molotov–Ribbentrop Pact and just before the Nazi invasion of Poland he emigrated to the US, where he enrolled at Harvard and received a master's degree. Short of funds, he left the PhD program and worked for the Brookings Institution and then for the Office of Price Administration and then the Office of Strategic Services. He worked under John Kenneth Galbraith at the Strategic Bombing Survey traveling to post war Germany and Japan. Baran then worked for the United States Department of Commerce and lectured at George Washington University. He then worked for the Federal Reserve Bank of New York before resigning to join academia. He married Elena Djatschenko, had a son Nicholas but soon divorced. Baran had his academic career in the United States, teaching at Stanford University from 1949. Monthly Review has recently published a book of correspondence between Sweezy and Baran, which illuminates the development of their ideas on political economy, and in particular, their collaboration in writing their seminal work, Monopoly Capital. See The Age of Monopoly Capital, The Selected Correspondence of Paul A. Baran and Paul M. Sweezy, 1949–1964, edited by Nicholas Baran and John Bellamy Foster, Monthly Review Press, New York, 2017. According to Baran's categories, "Actual economic surplus" is "the difference between society's actual current output and its actual current consumption," and hence is equal to current savings or accumulation. Potential economic surplus," in contrast, is "the difference between that output that could be produced in a given natural and technical environment with the help of employable productive resources, and what might be regarded as essential consumption." Baran also introduced the concept of "planned surplus"—a category that could only be operationalized in a rationally planned socialist society. This was defined as "the difference between society's 'optimum' output available in a historically given natural and technological environment under conditions of planned 'optimal' utilization of all available productive resources, and some chosen 'optimal' volume of consumption." Baran used the surplus concept to analyze underdeveloped economies in his The Political Economy of Growth. Baran with Paul M. Sweezy applied the surplus concept to the contemporary US economy in Monopoly Capital. Notable among Baran's students was Richard D. Wolff.
Таңдалған библиография
Баран, Пол А. (1952), Дамудың саяси экономикасы, "Манчестер мектебі"
Баран, Пол А. (1957), Өсудің саяси экономикасы, Monthly Review Press, Нью-Йорк. Шолудан үзінді.
Баран, Пол А. (1960), Марксизм және психоанализ [жанама материал] Monthly Review Press
Баран, Пол А. (1961), Интеллектуалдың міндеттемесі, [жанама материал] Monthly Review Press
Баран, Пол А. (1961), Куба революциясы туралы ойлар, [жанама материал] Monthly Review Press
Баран, Пол А.; Свизи, Пол (1966), Монополиялық капитал: Америка экономикалық және әлеуметтік құрылысы туралы эссе, Monthly Review Press, Нью-Йорк
Баран, Пол А. (1970), Ұзақ мерзімді көзқарас: Саяси экономиканы сынауға арналған эсселер
Баран, Пол А. (1975), Жаңа отаршылдықтың саяси экономикасы
Baran, Paul A. (1952), The Political Economy of Underdevelopment, "Manchester School"
Baran, Paul A. (1957), The Political Economy of Growth, Monthly Review Press, New York. Review extract. Baran, Paul A. (1960), Marxism and Psychoanalysis [pamphlet] Monthly Review Press
Baran, Paul A. (1961), The Commitment of the Intellectual, [pamphlet] Monthly Review Press
Baran, Paul A. (1961), Reflections on the Cuban Revolution, [pamphlet] Monthly Review Press
Baran, Paul A.; Sweezy, Paul (1966), Monopoly Capital: An essay on the American economic and social order, Monthly Review Press, New York
Baran, Paul A. (1970), The Longer View: Essays toward a critique of political economy
Baran, Paul A. (1975), The Political Economy of Neo Colonialism