Кіріспе
Selle Français (SF) – Франциядан шыққан спорттық жылқы тұқымы. Күшті денелі және жақсы қимыл-қозғалысы бар, көбінесе құмыра немесе қоңыр түсті болады. Selle Français 1958 жылы бірнеше француз жылқы тұқымдарын біріктіріп, бір тұқымдық кітап құру арқылы жасалды. Бұл жаңа тұқым жылқылардың механикаландырумен алмастырылып, көбінесе спорт пен демалыс үшін қолданылатын малға айналған кезде бірыңғай спорттық жылқы ретінде пайда болуы тиіс еді. Францияның барлық аймақтарында өсірілген Selle Français бүкіл әлемге экспортталды, сондай-ақ Ұлыбритания мен АҚШ-та қосымша тұқымдық кітаптар құрылды. Тұқымдық кітапқа тіркелген жылқылардың сыртқы түрі, қимыл-қозғалысы және өнімділігін бағалау үшін тексеруден өтуі қажет. Таза қанды, араб, англо-араб және француздық троттер сияқты басқа тұқымдардан шыққан, тексеруден өткен жылқыларды да тұқымдық мақсаттар үшін пайдалануға болады, ал олардың ұрпақтары Selle Français ретінде тіркелуі мүмкін. Selle Français көптеген ат спорты түрлерінде халықаралық деңгейде сәтті өнер көрсеткен. Оларды көбінесе секіру, үш сайыс және дрессаж жарыстарында көруге болады, сонымен қатар, аттарды айдау, ат үстінде акробатика және тректік жарыстарда да қолданылады. Selle Français және олардың шабандоздары жазғы Олимпиада ойындары мен Әлемдік ат спорты ойындарында көптеген медальдар жеңіп алды, оның ішінде 2002 жылғы Әлемдік ат спорты ойындарында секіруден және 2004 жылғы жазғы Олимпиада ойындарында француз командаларының барлық алтын медальдарын жеңіп алды.
The Selle Français (SF) is a breed of sport horse from France. An athletic horse with good gaits, it is usually bay or chestnut in color. The Selle Français was created in 1958 when several French riding horse breeds were merged into one stud book. The new breed was meant to serve as a unified sport horse during a period when horses were being replaced by mechanization and were transforming into an animal used mainly for sport and leisure. Bred throughout France, the Selle Français has been exported worldwide, with additional stud books formed in Great Britain and the United States. Horses registered with the stud books must undergo inspections which judge their conformation, gaits and performance. Horses of other breeds who pass the inspections, including those of Thoroughbred, Arabian, Anglo Arabian and French Trotter bloodlines, may be used for breeding, with the progeny able to be registered as Selle Français. Selle Français have proven successful at the international level of competition in many equestrian disciplines. They are most commonly seen in show jumping, eventing and dressage, although they are also seen in combined driving, equestrian vaulting and competitive trail riding competitions. Selle Français and their riders have won numerous medals in the Summer Olympics and World Equestrian Games, including making up the entire gold medal French teams in show jumping at the 2002 World Equestrian Games and eventing at the 2004 Summer Olympics.
Тұқымның ерекшеліктері
Француздық селесі тұқымын құраған түрлердің көптігіне байланысты, белгілі бір тұқымдық стандарттар жоқ. Олардың бойы шамамен 150-160 см аралығында болады, бірақ спорттық аттар ретінде қолданылатындықтан, көптеген Selle Français аттары салыстырмалы түрде жоғары болып келеді. Ең көп кездесетін шағылыстырулар – әскери мақсаттарда немесе көлік құралдарын тарту үшін пайдаланылған жергілікті биелер мен таза қанды тайыншалардың арасында болған. 1914 жылы осы типтер «жартылай қан» аттары деп танылды. Францияның көптеген аймақтарында жартылай қанды жылқылар кездесті, және әдетте олар өсірілген аймақтарының атымен аталатын. Француздық міне аттарының үш негізгі түрі – англо-норман (Кен аймағында өсірілген), деми-сан дю-Центр (Клуни аймағында өсірілген) және Венде (Ла-Рош-сюр-Йон аймағында өсірілген). Алғашқы Selle Français аттары біртекті болған жоқ, себебі англо-норман тұқымын Францияның барлық аймақтарында шағылыстыру үшін қолданған. Selle Français тұқымы құрылғаннан бері тек спорттық аттар ретінде іріктелді. Осының нәтижесінде тұқым біртектіленді және жетілдірілді. Selle Français аттарын өсіру Нормандияда шоғырланған, себебі олардың тегі нормандық қан сызықтарымен байланысты. Selle Français Еуропадағы бірнеше басқа тұқымдарға да әсер етті, оның ішінде Хольштейнер, Зангерсхайде және Ольденбург жылы қанды тұқымдары бар. ANSF-тің бірнеше елде филиалдары бар. Ұлыбританиядағы Equicours ұйымы Selle Français үшін британдық тұқымдық кітаптың ашылуына ықпал етті, ал ANSF US Америка Құрама Штаттарындағы тұқымдық кітапты басқарады. Бразилия, Аргентина және Марокко осы елдерде өсірілген жылқыларды тіркеу үшін француз тұқымдық кітабымен келісімдер жасасқан.
Тіркеу және тұқымдық кітапты таңдау
Selle Français тұқымдық кітабы ұзақ жылдар бойы төрт басқа тұқыммен: толыққанды, араб, англо-араб және француз троттерімен будандасуға рұқсат берді. Бүгінде, тұқымдық кітапты басқа еуропалық жылы қанды тұқымдарға қатысты директивалармен үйлестіру мақсатында шектеулер енгізілген. 2009 жылы бұл ерекшеліктер жойылды және екі бөлім біріктіріліп, жалғыз тұқымдық кітап құрылды. Қазір ол халықаралық деңгейде секіру және үш күндік жарыстардағы үздік тұқым ретінде танылған. Осы қасиеттерінің арқасында Selle Français Францияда және басқа елдердегі халықаралық секіру және үш күндік жарыстар командаларында жиі кездеседі. Дрессажда Selle Français тұқымының көрсеткіштері біртіндеп жақсарып келеді. Спорттық жылқылар үшін Дүниежүзілік Асыл Тұқымдар Федерациясы (WBFSH) жылы қанды тұқымдық кітаптарды олардың үш күндік жарыс, секіру және дрессаждағы жетістіктеріне қарай бағалайды. 2013 жылы ANSF әлемдегі ең жақсы секіру тұқымдық кітабы ретінде үшінші орынға ие болды, одан жоғары тек голландтық жылы қан және бельгиялық жылы қан тұқымдары ғана болды, ал Selle Français атты әлемде бірінші орын алды. Тұқымдық кітап үш күндік жарыстарда әлемдік рейтингте алтыншы орынды иеленді, ал үздік аты 25-ші орында болды. ANSF дрессажда он тоғызыншы орынға табан тіреп, голландтық жылы қандар, гановерлер және вестфальдықтар сияқты көптеген танымал дрессаж тұқымдарынан оқпандап қалды. Institut français du cheval et de l'équitation (Француздық ат және ат спорты институты), École nationale d'équitation (Ұлттық ат спорты мектебі) және Cadre Noir көбінесе Selle Français тұқымын пайдаланады. Жас аттар олардың қабілеттеріне сәйкес таңдалып, мектептердегі студенттермен бірге жаттықтырылады. Cadre Noir үшін аттар үш жасында іріктеліп алынады және олардың мүмкіндіктеріне қарай жаттықтырылады, соның салдарынан кейбіреулері haute ecole дрессажының ең жоғары деңгейіне жетеді. Selle Français тұқымы сонымен қатар біріктірілген керу, ат үстінде вольтеж және жарыс жолында жүру сияқты жарыстарда да қолданылады.
Халықаралық жетістік
Көптеген Selle Français жыл сайын түрлі ат спорты түрлеріндегі халықаралық жарыстарға қатысады. (1972–2005) 1982 жылғы әлем чемпионатында алтын медаль жеңіп алған француздық тосқанауыл командасының құрамында болды. Галлубет А өзінің жарыс жолымен де, оның ұрпақтарының жетістіктерімен де танымал. Ол Балубет дю Руэдің (1989 ж.т.) әкесі, ол Родриго Пессоамен бірге 2004 жылғы жазғы Олимпиадада алтын медаль жеңіп алды және Әлем кубогының үш дүркін жеңімпазы атанды. 1980-ші жылдар Яппелуптың (1975–1991) өркендеу кезеңі болды. Кішкентай қара ат, оның дене бітімі мен қимылдары тосқанауылға қолайсыз деп есептелді, Яппелуп – тазақандық бие мен француздық тротердің араласуынан туған ерекше жаратылыс, ол Selle Français ретінде тіркелді. Бұған қарамастан, ол әсерлі секіру стиліне ие болды және 1982 және 1986 жылдары Франция чемпионатында екі рет, 1987 жылы Еуропа чемпионатында жеңіске жетті, Еуропа және әлем чемпионаттарында бірнеше командалық медальдар ұтып алды, ал 1988 жылғы жазғы Олимпиадада Пиер Дюран кішімен бірге алтын медальді қанжығасына байлады. 2003 жылы Selle Français өкілі акробатикадан Еуропа чемпионы, ал тағы біреуі трайл жарысынан әлем чемпионы атанды. Соңғы кезде Тотем де Бреси (2007 ж.т.) 2019 жылғы құрлықтық/аймақтық чемпионатта төртінші орын алды және 2020 жылғы Токио жазғы Олимпиадасында француз аттегені Кристофер Сикс басқарды.