Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Түркімен жылқысы – түркімен жылқысының бір түрі.
Turkmen horse breed
a horse breed
Ахалтеке (түркменше: Ахалтеке) – түркімен жылқысының бір түрі. Олар жылдамдық пен төзімділіктерімен, интеллектуалдық қабілеттерімен және ерекше металл жылтырлығымен танымал. Бұл тұқымның жылтыр терісі оларды «Алтын жылқылар» деп атауға себеп болды. Бұл жылқылар қатал климат жағдайларына бейімделген және қазіргі уақытта бар ең көне жылқы тұқымдарының бірі саналады. Әлемде қазіргі таңда шамамен 6600 Ахалтеке бар, олардың көп бөлігі Түрікменстанда, бірақ олар Еуропа мен Солтүстік Америкада да кездеседі. Ахал – Түрікменстанның Копет Дағ тауларының солтүстік беткейіндегі оазистер тізбегінің атауы. Бұл жерде түркімендердің Теке тайпасы қоныстанған. Ахалтекелердің тегі туралы бірнеше теория бар, олардың кейбіреулері мыңдаған жылдарға барып жетеді. Ахалтеке, әлдебір ежелгі «Түркімен жылқысы» тұқымының ұрпағы болуы мүмкін, ал кейбіреулер оны сол тұқымның өзі деп санайды. Түрікменстан тайпалары жылқыларды таңдап өсіріп, олардың тегін ауызша сақтап, шабуылдарда пайдаланған. Бұл тұқым Ресей империясына қарсы болған шайқаста қолданылып, елдерімен бірге империя құрамына енді. Түркімен жылқысы көптеген басқа тұқымдарға, соның ішінде қазіргі жылы қанды жылқыларға әсер еткен, ал соңғы зерттеулер түркімен айғырларының таза қанды жылқының дамуына үлкен үлес қосқанын растайды. Дегенмен, бүгінгі барлық Ахалтекелердің толық қанды жылқының тегінен тарайтыны да мүмкін. Тұқымдық тізілім 1932 жылы жабылды. 1941 жылы Кеңес Одағы 700-ден астам жылқы тіркелген тұқымдық тізілімді жариялады.
The Akhal Teke (,/æ//k//əl/'/t//ɛ//k/ or ,/æ//k//əl/'/t//ɛ//k//i/; from Turkmen Ahalteke, ) is a Turkmen horse breed. They have a reputation for speed and endurance, intelligence, and a distinctive metallic sheen. The shiny coat of the breed led to their nickname, "Golden Horses". These horses are adapted to severe climatic conditions and are thought to be one of the oldest existing horse breeds. There are currently about 6,600 Akhal Tekes in the world, mostly in Turkmenistan, although they are also found throughout Europe and North America. Akhal is the name of the line of oases along the north slope of the Kopet Dag mountains in Turkmenistan. It has been inhabited by the Tekke tribe of Turkmens. There are several theories regarding the original ancestry of the Akhal Teke, some dating back thousands of years. The Akhal Teke is probably a descendant of an older breed known as the Turkoman horse, and some claim it is the same breed. The tribes of Turkmenistan selectively bred the horses, recording their pedigrees orally and using them for raiding. The breed was used in the losing fight against the Russian Empire and was subsumed into the Empire along with its country. The Turkoman has influenced many other breeds, including modern warmbloods, and recent research confirms that Turkoman stallions made significant contributions to the development of the Thoroughbred. However, there also exists the possibility that all Akhal Tekes today have a Thoroughbred sire line. The studbook was closed in 1932. The Soviet Union printed the first breed registry in 1941, including over 700 horses.
Тарих
Бұл тұқымның тегі 3000 жыл бұрынғы жануарларға дейін жете алады. Дегенмен, нақты тегін анықтау қиын, себебі шамамен 1600 жылға дейін қазіргі мағынадағы жылқы тұқымдары болған жоқ; жылқылар жергілікті түрлерімен немесе қасиеттерімен сипатталған. Бұл тұқым Түркімен жылқысына өте ұқсас және, мүмкін, оның тікелей ұрпағы. Бірақ, қазіргі уақытта Иранда осы тұқымның туысқан нұсқасы жоқ деп есептеледі. Түркімен тамырлары бар басқа тұқымдарға Йомуд, Гоклан және Нохорли жатады. Кейбір тарихшылар олардың бір тұқымның әртүрлі түрлері екенін санайды. Бұл тұқымға ықпал еткен ежелгі түрлерге Массагеттер мен Парфян да кіреді. Сондай-ақ, Ахал-Теке Ферғана аңғарында б.з.б. 104 жылы өсірілген Ферғана жылқысының ұрпағы деп есептеледі. Түркіменнің немесе одан дамыған ықпалды Араб жылқысының кім болғаны туралы "тауық немесе жұмыртқа" мәселесі әлі де даулы, бірақ қазіргі ДНК деректері олардың ортақ ата-тегі болу мүмкіндігін көрсетеді. 14-19 ғасырларда тұқымды жақсарту үшін көптеген Араб жылқылары пайдаланылған. Араб, Түркімен, Ахал-Теке және Барб сияқты "қызғышқан" тұқымдардың барлығы бір "шығыс жылқысынан" тараған болуы мүмкін. Қазіргі Түрікменстан аумағындағы тайпалар алғаш рет Ахал-Текені шабуылдар үшін қолданды. Жылқылар олардың ең бағалы мүлігі болды, өйткені олар табыс пен тіршілік көзіне өте қажетті еді. Олар жылқыларын таңдап өсіріп, тұқымдық ағасын ауызша дәстүр арқылы сақтап келді. Жылқыларды ерекше тәсілдермен бағып, жаттықтырды. Айырықшалары шатырдың жанында байланып тұрды, ал биелер мен төлдер азық іздеуге еркін шықты. Жылқының басынан құйрығына дейін жеті қабатқа дейін жүнмен жабылып, оның терісі қысқа және жылтыр болып қалатын. Шабуылдар алдында оларды сусыз, азықсыз шөл далаға ұзақ сапарға дайындау үшін азырақ тамақтандыратын. Орыстар оларды "Аргамақтар" (құдайлық немесе қасиетті жылқылар) деп атаса, ежелгі Қытайда "аспандық жылқылар" деп атады. Олар жылдамдығы мен төзімділігі және иесіне адалдығы үшін бағаланды. Қытайдың Хан әулеттері "аспандық жылқыларды" алу үшін екі жорық ұйымдастырды. Осы жылқы тұқымдарына қол жеткізу Қытайдың көшпелі көршілеріне қарсы болашақ науқанының табысына септігін тигізді. 1881 жылы Түрікменстан Ресей империясының құрамына кірді. Тайпалар патшамен соғысып, ақырында жеңіліске ұшырады. Бірақ, осы процесте орыс генералы Куропаткин тайпа мүшелерімен шайқасқанда көрген жылқыларына ғашық болды, соғыстан кейін асыл тұқымды ферма құрды және жылқыларды Ахал оазисінің (Геок Тепеге жақын) маңында тұратын Теке түрікмен тайпасының атымен "Ахал-Теке" деп атады. Орыстар 1932 жылы 287 бие және 468 торыдан тұратын тұқымдық кітапты жапты. Орталық Азияда биелерді қалыңдыққа бөлемейді. Тұқымдық кітап 1941 жылы басылып шықты. Ата-тегі Ахал-Теке көптеген тұқымдарға, мүмкін, Толыққанды тұқымға да әсер етті. Бьерли түркі, Араб немесе Түркімен жылқысы болуы мүмкін, тұқымның үш негізгі негізін қалаушы биелердің бірі болды. Түркімен тегінен шыққан деп саналатын тағы үш бие, "Листер түркі", "Ақ түркі" және "Сары түркі" Толыққанды тұқымның негізін қалауға үлес қостан шығыстан келген бірнеше кіші биелердің қатарында болды. Тракехнерге Ахал-Теке, әсіресе, Түркімен Атты, сондай-ақ, орыс тұқымдары Дон, Будённый, Карабайр және Карабах әсер етті. Кеңес Одағы жылқыны ет үшін союды талап еткенде, түркілер жеуден бас тартса да, тұқым қатты зардап шекті. Бір кезде тек 1250 жылқы қалды және Кеңес Одағынан экспортқа тыйым салынды. Түрікменстан үкіметі қазір жылқыларды дипломатиялық сыйлықтар ретінде пайдаланады, сондай-ақ жылқы өсіру бағдарламаларын жақсарту үшін ақша жинау үшін аукционға салады. ХХ ғасырдың басында Толыққанды және Ахал-Теке арасындағы шағылысу орын алды, мақсаты – жылдам ұзақ қашықтыққа жүгіретін жылқы жасау. Бірақ, Агло-Ахал-Текелер Ахал-Теке бабаларындай төзімді болған жоқ, олардың көпшілігі Орталық Азияның қатал жағдайларынан қайтыс болды. 1935 жылы Ашхабадтан Мәскеуге дейінгі 4184 шақырымдық қашықтыққа өткізілген жарыста таза тұқымдық жылқылар жартылай тоқымадан гөрі жақсы жағдайда аяқтағаннан кейін, тұқымдық кітап басшылығы 1936 жылдан кейін туған барлық шағылысқан жылқыларды таза тұқымдық емес деп қарастыруға шешім қабылдады. Осы күнге дейін туған ағылшын Толыққанды ата-тегі бар жылқыларға тұқымдық кітапта қалуға рұқсат етілді (мысалы, 044 Тиллиакуш, Толыққанды Бурлақтың немересі, 831 Мах, Толыққанды Блонделлидің немересі және Толыққанды Юнақтың шөбересі, және тұқымды негізін қалаушы 9 Ак Белек, Толыққанды бие Fortingbrass-тың тікелей ұрпағы). Осы фактіге байланысты бүгінгі күні Ахал-Теке жылқыларының тегінде Толыққанды жылқы жоқ деуге болмайды. 1973 жылдан бері, барлық төлдер тұқымның сақталуын қамтамасыз ету үшін тұқымдық кітапқа қабылдану үшін қан тобын анықтаудан өтеді. 2014 жылдан бастап, ДНК сынағы шаш түбірлерінің негізінде жеткілікті, егер ата-анасының ДНК деректері тіркелген болса. Жылқының дұрыс түрін өндірмейтін бие алынып тасталуы мүмкін. Қазіргі уақытта жасанды ұрықтандыруға және ұрық ауыстыруға рұқсат етіледі. Бірақ, төлдің таза қанды Ахал-Теке болып тіркелуі үшін, жалға алушы ана таза қанды Ахал-Теке бие болуы керек. Ахал-Теке жылқылары бүкіл әлемде өсіріледі. Түрікменстаннан басқа, Ресейде, Орталық Азияда, Еуропада, АҚШ-та, Уругвайда және Австралияда өсірушілер бар.
The ancestors of the breed may date back to animals living 3,000 years ago, known by a number of names. The precise ancestry is difficult to trace, however, because prior to about 1600 AD, horse breeds in the modern sense did not exist; rather, horses were identified by local strain or type. The breed is very similar to, and possibly the direct descendant of the Turkoman horse, a breed believed to be extinct, though a related strain may be bred today in Iran. Other breeds or strains with Turkoman roots also include the Yomud, Goklan and the Nokhorli. Some historians believe that these are different strains of the same breed. Other ancient strains that may have contributed to the breed included those named the Massaget and Parthian. There's also claims that Akhal Teke horse is the descendant of the original Fergana horse which was breed in Fergana valley in 104 BC. It remains a disputed "chicken or egg" question whether the influential Arabian was the ancestor of the Turkoman or was developed out of that breed, but current DNA evidence points to a possible common ancestor for both. A substantial number of Arabian mares were reportedly used to improve the breed in the 14th and 19th century. It is also possible that the so called "hot blooded" breeds, the Arabian, Turkoman, Akhal Teke, and the Barb all developed from a single "oriental horse" predecessor. Tribal people in what today is Turkmenistan first used the Akhal Teke for raiding. The horses were their most treasured possession since they were crucial for income and survival. They selectively bred their horses, keeping records of the pedigrees via an oral tradition. Horses were managed and trained in very specific ways. Stallions were tethered next to the tent while mares and foals were free to seek forage. The stallions were covered from head to tail with up to seven layers of felt, which kept their coat short and shiny. Before raids they were put on a sparse diet to prepare them for the long ride through the desert with no water and hardly any feed. The horses were called Argamaks (divine or Sacred Horses) by the Russians and heavenly horses by ancient China, and were cherished by those who valued their speed and stamina in the desert and loyalty to their owner. Han emperors from China waged two expeditions to secure the "heavenly horses". And the access to these horse breeds fueled the success in China's future campaign against their nomadic neighbors. In 1881, Turkmenistan became part of the Russian Empire. The tribes fought with the tsar, eventually losing. In the process, however, the Russian general Kuropatkin developed a fondness for horses he had seen while fighting the tribesmen, founded a breeding farm after the war and renamed the horses, "Akhal Tekes", after the Teke Turkmen tribe that lived around the Akhal oasis (near Geok Tepe). The Russians closed the studbook in 1932 which included 287 stallions and 468 mares. Stallions are not gelded in Central Asia. The studbook was printed in 1941. The ancestral Akhal Teke has had influence on many breeds, possibly including the Thoroughbred; the Byerly Turk, which may have been an Arabian, or a Turkoman Horse, was one of the three major foundation stallions of the breed. Three other stallions thought to be of Turkoman origin, known as the "Lister Turk", the "White Turk", and the "Yellow Turk" were among a number of minor stallions from the orient who contributed to the foundation bloodstock of the Thoroughbred breed. The Trakehner has also been influenced by the Akhal Teke, most notably by the stallion, Turkmen Atti, as have the Russian breeds Don, Budyonny, Karabair, and Karabakh. The breed suffered greatly when the Soviet Union required horses to be slaughtered for meat, even though local Turkmen refused to eat them. At one point only 1,250 horses remained and export from the Soviet Union was banned. The government of Turkmenistan now uses the horses as diplomatic presents as well as auctioning a few to raise money for improved horse breeding programs. In the early twentieth century, crossbreeding between the Thoroughbred and the Akhal Teke took place, aiming to create a faster long distance racehorse. The Anglo Akhal Tekes were not so resilient however, as their Akhal Teke ancestors, and many died due to the harsh conditions of Central Asia. After the 2600 mile (4184 km) endurance race from Ashkabad to Moscow in 1935, when the purebreds finished in much better condition than the part breds, the studbook management decided to consider all crossbred horses born after 1936, as not purebred. Horses with English Thoroughbred ancestors born prior to that date were allowed to remain inside the studbook (e. g. 044 Tillyakush, grandson of Thoroughbred Burlak, 831 Makh, granddaughter of Thoroughbred Blondelli and great great granddaughter of Thoroughbred Junak, and line founder 9 Ak Belek, a direct descendant in the male line of the Thoroughbred stallion Fortingbrass). Due to this fact there does not exist any Akhal Teke today whose ancestry does not contain a Thoroughbred. Since 1973, all foals must be blood typed to be accepted in the stud book in order to protect the integrity of the breed. From 2014 on, a DNA test based on hair follicles is sufficient if the DNA of the parents is on file. A stallion not producing the right type of horse may be removed. Nowadays, artificial insemination is allowed as well as embryo transfer. The surrogate mother, however, needs to be a pureblood Akhal Teke mare for the foal to be registered in the General Studbook as a pureblood Akhal Teke. Akhal Teke horses are bred all over the world. In addition to Turkmenistan there are breeders in Russia and Central Asia, Europe, the US, Uruguay, and Australia.
Түрікменстан
Түрікменстанда Ахал-Теке жылқыларын өсіруге, оқытуға және күтіміне жауапты «Түрікмен Атлары» деген жекелеген мекеме бар. Алайда, агенттіктің жұмысы ел Президенті тарапынан сынға ұшырады, ол агенттікті жылқылардың санының азаюына және оларды өсіру, оқыту және басқару үшін қажетті жабдықтардың жеткіліксіздігіне жауапты деп есептейді. Қазіргі уақытта Түрікменстандағы Ахал-Теке жылқылары ешқандай басқа тұқымдық тізімге тіркелмеген. Бұған басты себеп – Түрікменстанда жарыс үшін жылдам аттарды шығару мақсатымен тұқымға толыққанды қан қосылғаны туралы айыптаулар. Ашхабад ипподромындағы жылқылардың шамамен 30 пайызы таза тұқымды емес деп есептеледі. Жаңадан тәуелсіз Түрікменстанның алғашқы жылқы министрі, Ахал-Теке жылқысын өмір бойы қолдаған және Халықаралық Ахал-Теке жылқы өсірушілер қауымдастығының бұрынғы төрағасы Гелди Кяризов Ахал-Теке тұқымдық тізімін құру үшін ДНК-ны қолдана бастағанда, тұқымға толыққанды қан қосылғандығын анықтады. Оның осы ақпаратты жариялау шешімі жылқы өсіру шаруашылығының табысына қауіп келтіретін болып бағаланды және ол Түрікменстан үкіметінің, әсіресе сол кездегі Президент Сапармурат Ниязовтың құрметінен айырылды. 2002 жылы ол қызметін теріс пайдаланғаны және салдарына немқұрайлы қарағаны үшін айыпталып, алты жылға бас бостандығынан айырылды. 2007 жылдың қазанында Ниязов қайтыс болғаннан кейін және оның орнын Гурбангулы Бердымухамедов басып алғаннан кейін ол кешірілді. «Галкиныш» деп аталатын ат жарысы ұйымы бар. Ашхабадтағы Ахалтеке ат кешені, Орталық Азиядағы ең ірі кешендердің бірі, жылқы өсіру орталығы болып табылады. Бұрын Ахал-Теке жылқы мерекесі деп, сәуір айының соңғы жексенбісінде тойланатын болған, енді «Түрікмен жылқысы күні» деп аталады.
Turkmenistan has a separate agency, Turkmen Atlary, responsible for the breeding, training and maintenance of Akhal Teke horses. However, the agency's work has been the focus of criticism from the President of the country, who holds the agency responsible for decreasing numbers of horses and inadequate facilities for their breeding, training and management. At present Akhal Teke horses in Turkmenistan are not registered with any other studbook. The main reason for this are allegations of a heavy infusion of Thoroughbred blood into the breed to create faster horses for racing in Turkmenistan. There are estimates that as many as 30% of the horses in the Ashgabat hippodrome were not purebred. When the first horse minister of newly independent Turkmenistan, Geldy Kyarizov, a lifelong advocate for the Akhal Teke and former chair of the International Association of Akhal Teke Breeders, began utilizing DNA to establish an Akhal Teke studbook, he uncovered the pattern of adding in Thoroughbred blood. His decision to go public with this information was viewed as a threat to the profits of the horse breeding establishment and he fell out of favor with the Turkmenistan government, and in particular, then President Saparmurat Niyazov. He was charged with abuse of office and negligence in 2002, convicted and sentenced to six years in prison. He was ultimately pardoned in October 2007, when Niyazov died and his successor, Gurbanguly Berdymukhammedov, took control of the country. There is a horse racing organization called "Galkinysh" In Ashgabat, the Ahalteke equestrian complex, one of the largest in Central Asia, is a horse breeding center. The former Akhal Teke horse Holiday, celebrated on the last Sunday in April, has been renamed 'Turkmen Horse Day'
Сипаттамалары
Ахалтеке орташа денелі, құлжасының биіктігі әдетте 144-160 см, салмағы 430-500 кг аралығында болады. Түсі әртүрлі: ең көп кездесетіні – ала (шамамен 40%), құмдық (шамамен 22%), қара (шамамен 12%) және қызыл (шамамен 11%); сондай-ақ сұр, қаймақ және сары түстері де кездеседі. Жүні көбінесе ерекше металл жылтырына ие, құмдық түстілерде ол есімдей алтын түс береді; кейде осының шөлде жасыруға көмектесетіні айтылады. Ахалтеке жіңішке басымен, көбінесе түзу немесе сәл қисайған профилімен және ұзын құлақтарымен ерекшеленеді. Оның бадам тәрізді немесе "көзілдірік" көздері болуы мүмкін. Жылқының жалы мен құйрығы көбінесе сирек болады. Ұзын арқасы аз бұлшық етті, жалпақ крупамен және ұзын, тік мойынмен байланысқан. Ахалтеке көлбеу иықтары мен жұқа терісіне ие. Бұл тұқым Түркіменстанның қатал жағдайларына бейімделіп, өте төзімді және күшті. Осының арқасында жылқылар спортқа да жарамды. Тұқым төзімділігімен танымал, 1935 жылы түрікмен шабандоздарының тобы Ашхабадтан Мәскеуге дейінгі 4023 км қашықтықты 84 күнде, оның ішінде сусыз шөлдің 378 км-ін үш күнде жүріп өтті. Ахалтеке өзінің әдемі сымбатымен және кескінімен де белгілі, онымен конкурда да жарысады. Ахалтеке жылқысының сапасы тұқымдық кітаптың басқарушысымен анықталады. Түріне, дене бітіміне, тұқым қуалаушылығына, ұрпақтың сапасына және спорттағы жетістіктеріне қарай жылқылар Элиталық, I немесе II сыныпқа жатады. Мәскеуде, Ресейде жыл сайын өтетін "Халықаралық спорттық кездесу және "Жаратылы Аргамак" әлем чемпионаты" және "Алтын Ахалтеке кубогы "Шаел"" сияқты екі марапаттау шарасында селекционерлер өздерінің ең үздік жылқыларын төрешілер алдына ұсынады. Әлем чемпионатында төрешілер жылқыларды жас және жыныс категориялары бойынша, сондай-ақ түрлі спорттық жарыстарда және көрмеде бағалайды.
The Akhal Teke is of medium size, usually standing some 144 to 160 cm at the withers, with a weight between 430 and 500 kg. Coat colors vary widely: the most frequent are bays (about 40%), duns (about 22%), blacks (about 12%) and chestnuts (about 11%); other colors include grey, cream and yellow. The coat often has a characteristic metallic sheen, which in duns may produce an unusual golden effect; it is sometimes claimed that this provided camouflage in the desert. The Akhal Teke has a refined head with predominantly a straight or slightly convex profile, and long ears. It can also have almond shaped or "hooded" eyes. The mane and tail are usually sparse. The long back is lightly muscled, and is coupled to a flat croup and long, upright neck. The Akhal Teke possess sloping shoulders and thin skin. The breed is tough and resilient, having adapted to the harshness of Turkmenistan lands, where horses must live without much food or water. This has also made the horses good for sport. The breed is known for its endurance, as shown in 1935 when a group of Turkmen riders rode the 2500 mile (4023 km) from Ashgabat to Moscow in 84 days, including a three day crossing of 235 mile (378 km) of desert without water. The Akhal Teke is also known for its form and grace as a show jumper. The quality of the Akhal Teke horses are determined by the studbook manager. Depending on type, conformation, pedigree, quality of offspring and achievement in sport, the horses are designated as either Elite or Class I or Class II. There are usually 2 annual grading events in Moscow, Russia called the "International Sport Meeting and World Championship “Heavenly Argamak” and "Golden Akhal Teke Cup Shael" where breeders present their best horses to a group of judges. At the World Championship, a group of judges evaluates the horses in age and gender categories as well as in various sport disciplines and a halter class.
Қолданылуы
Ахалтеке өзінің табиғи ептілігінің арқасында спорттық жылқы ретінде қолданылуы мүмкін, ол дрессаж, конкур, үшқырлы сайыс, жарыс және төзімділік жарыстарында жақсы нәтижелер көрсетеді. 1960 жылғы Римде өткен жазғы Олимпиада ойындарында Сергей Филатовпен бірге Grand Prix de Dressage жүлдесін жеңіп алған Ахалтеке тайыншасы Абсент – көрнекті мысал. Ол 1964 жылы Токиода өткен жазғы Олимпиада ойындарында Филатовпен бірге жеке қола медальді ұтып алды, ал 1968 жылы Мексика қаласында өткен жазғы Олимпиада ойындарында Иван Калита басқаратын КСРО командасының алтын медалін жеңіп алды. Дегенмен, қазіргі тұқымдық кітап стандарттары бойынша, оның анасы Баккараның тазақандық тегі болғандықтан, ол Ахалтеке ретінде қабылданбас еді. 2009 жылы Ахалтеке тайыншасы Альмила француз ақыны Лоранс Бугоны Иранның Исфахан қаласынан Парижге дейін Түркия, Грекия және Италия арқылы жалғыз басты сапарға алып шықты. Олардың сапары алты айдан кем уақытта 6500 километрді (4000 миль) құрады.
The Akhal Teke, due to its natural athleticism, can be a sport horse, good at dressage, show jumping, eventing, racing, and endurance riding. A noted example was the Akhal Teke stallion, Absent, who won the Grand Prix de Dressage at the 1960 Summer Olympics in Rome, while being ridden by Sergei Filatov. He went again with Filatov to win the bronze individual medal in Tokyo in the 1964 Summer Olympics, and won the Soviet team gold medal under Ivan Kalita at the 1968 Summer Olympics in Mexico City. However, by today's studbook standards he wouldn't be admitted as Akhal Teke, owing to the Thoroughbred ancestry of his dam Bakkara. In 2009, an Akhal Teke named Almila carried the French poet Laurence Bougault on a trek alone from Isfahan in Iran to Paris by way of Turkey, Greece and Italy. Her trip covered 6,500 kilometres (4,000 mi) in less than six months.
Генетикалық аурулар
Ахалтекелер үшін бірнеше мазасыздық тудыратын генетикалық аурулар бар. Тұқымның генетикалық әртүрлілігі салыстырмалы түрде төмен, AVK (Ата-тектік жоғалту коэффициенті) 30-50% құрайды, бұл осы жағдайлардың тасымалдаушыларының көбеюіне және тіпті инбридинг депрессиясының қаупіне байланысты алаңдаушылық тудырады. Дереккөздің сенімділігі төмен: күні – 2013 жылдың тамызы. Қазіргі таңдағыда осы жағдайларға арналған ДНК-тесттер жоқ. Жылаңаш төл синдромы немесе Түксіз төл синдромы – Ахалтеке тұқымындағы моногендік аутосомдық, өлімге алып келетін рецессивті ген. Осы синдроммен ауырған төлдер 1938 жылдан бері тіркеліп келеді. Швейцариядағы Берн университетінде осы ауруды анықтау үшін ДНК-тест әзірлеу жөніндегі зерттеулер жалғасуда. Клиникалық белгілері бельгиялық жылқыда кездесетін қабыршақты эпидермолизбен (JEB) және американдық ат тұқымында анықталған ұқсас жағдаймен ұқсас, бірақ толықтай сәйкес келмейді. Бұл ақаулықтан төлдер түк, маңдайша және құйрықсыз туады. Кейбір жағдайларда, алдыңғы тістер туған кезде пайда болады немесе молярлар қалыпты жақтан өзгеше өседі. Басқа да белгілеріне тұрақты диарея, жиі ас қорытудың бұзылуы және ламинит сияқты, сүйек қабыршақтарының бұрылысы жатады. Терінің қалыпты қорғанысы болмағандықтан, қосымша белгілерге қабыршақты, құрғақ және қабынулы тері, сондай-ақ жазда күйік шағу және қыста жиі өкпе инфекциялары жатады. NFS әрқашан өлімге алып келеді, көбінесе төлдер туғаннан кейін бірнеше апта ішінде өледі, бірақ кейбір жылқылар екі жасқа дейін тірі қалады. Ерте өлім көбінесе ас қорыту жүйесінің бұзылуынан болады, ал ересек жылқылар ламиниттен туындаған ауыр қылаудан ауырғандықтан адамгершілікпен өлтірілуі керек. Кейбір тасымалдаушылар анықталды, олардың ішінде 943 Арслан, 736 Кеймир, 2001 Мариула немесе 1054 Гилкуйрук бар, бірақ белгісіз жағдайлардың саны одан да көп болуы мүмкін, өйткені бірнеше ресейлік және түрікмен селекционерлері NFS төлдері көбінесе өлі туылған немесе түсік тасталған деп хабарлайды. Ахалтеке тұқымында тұқым қуалайтын крипторхизм кездеседі және зардап шеккен аттардың бірнеше буынға дейінгі тарихын анықтауға болады. Тұқымның сарапшыларының пікірінше, тұқымның негізін қалаушы маңызды айғыр 2а Боину крипторхид болған. Басқа расталған крипторхидтер: 779 Перен, 1248 Орлан, 971 Халиф, Сайван, Сабурбек және Гарайсуп. 1069 Кортик крипторхид ат өркендетті. Көптеген еуропалық және Солтүстік Америкалық тұқымдық ұйымдардан айырмашылығы, Ресей де, Түрікменстан да крипторхидтерді өсіруге тыйым салмайды. Крипторхизм денсаулық және мінез-құлық проблемаларымен байланысты делінеді. Аурулы аттарды кастрациялау қымбатқа түседі. Крипторхид айғырларды пайдалануға қатысты ережелер жоқ. Асыл тұқымды өсірушілер крипторхизм қаупін басқа да қалаулы қасиеттерді көбейтумен салыстырады. Алайда, кейбір ұлттық Ахалтеке қауымдастықтары крипторхизмді өсіруге тыйым салады. Ахалтеке – мойын омыртқаларының бұзылуына бейім көптеген жеңіл ат тұқымдарының бірі (CVM), көбінесе «Шаңқушы синдромы» деп аталады. Осы жағдайлар басқа тұқымдарда да кездеседі, соның ішінде тазақанды аттарда да. Шаңқушы синдромының генетикалық компоненті болуы мүмкін, бірақ оның механизмі толық анықталмаған. Остеохондрит дисекансымен (OCD) байланысы болуы мүмкін.
There are several genetic diseases of concern to Akhal Teke breeders. The genetic diversity of the breed is relatively low with an AVK (Ancestor Loss Coefficient ) of 30 50%, which raises concerns for dealing with an increase in carriers of these conditions, and even some risk of inbreeding depression. Unreliable source: date=August 2013 To date, there are no DNA tests for these conditions. Naked Foal Syndrome or Hairless Foal Syndrome is believed to be a monogenic autosomal, lethal recessive gene in the Akhal Teke breed. Foals with this condition have been reported since 1938. Research at the University of Bern in Switzerland is ongoing to develop a DNA test for the condition. It appears to be similar in clinical signs, though not identical to, junctional epidermolysis bullosa (JEB) found in the Belgian horse and another condition of a similar nature identified in the American Saddlebred. The defect causes foals to be born without any hair coat, mane or tail. In some cases, the front teeth are in at birth or molars grow abnormally from normal jaws. Other symptoms include persistent diarrhea, frequent digestive disorders, and laminitis like, treatment resistant rotation of the coffin bones in the hooves. Due to the lack of normal skin protection, secondary symptoms include scaly, dry, and inflamed skin, as well as severe cases of sunburn in summer, and frequent pulmonary infections during winter. NFS is always fatal, most foals die within weeks of birth, although some horses have survived up to the age of two years. Early demise is usually caused by digestive problems, whereas older horses need to be humanely euthanized because of severe laminitis induced pain. Some carriers have been identified, including 943 Arslan, 736 Keymir, 2001 Mariula, or 1054 Gilkuyruk, but the estimated number of unknown cases is likely higher, as several Russian and Turkmenian breeders have acknowledged that NFS foals are often just reported as stillborn or aborted. Hereditary cryptorchidism exists within the Akhal Teke breed and affected stallions can be traced through multiple generations. The influential foundation sire, 2a Boinou was a cryptorchid according to experts of the breed. Other verified cryptorchids include 779 Peren, 1248 Orlan, 971 Khalif, Sayvan, Saburbek, and Garayusup. 1069 Kortik produced a cryptorchid. Unlike many European and North American breed organisations, neither Russia nor Turkmenistan bar cryptorchids from breeding. Cryptorchidism is said to be related to health and behavior problems. Affected horses are more expensive to castrate. There are no studbook regulations related to the use of cryptorchid stallions. Breeders balance the risk of cryptorchidism against propagating other desirable qualities. Some national Akhal Teke associations, however, ban Cryptorchidism from breeding. The Akhal Teke is one of many light riding horse breeds that may be prone to cervical vertebral malformation (CVM), commonly called Wobbler syndrome, These conditions are seen in a number of other breeds, including the Thoroughbred. There is likely a genetic component to Wobbler's, but the mechanism has not been clearly identified. There also is a possible connection to Osteochondritis dissecans (OCD).
Басқалар
Ахал текелері Түрікменстанның ресми эмблемасы мен банкноттарында, сондай-ақ Түрікменстан мен басқа елдердің пошта маркаларында суреттелген.
Akhal Tekes are represented in the official emblem and banknotes of Turkmenistan, as well as on stamps of Turkmenistan and other countries.
Ескерткіштер
Түрікменстанның әр түрлі қалаларында Ахалтеке аттарына ескерткіштер орнатылған. Ең көп мүсіндер Ашхабадта шоғырланған.
In different cities of Turkmenistan are monuments to the Akhal Teke. The largest number of sculptures is located in Ashgabat.