Кіріспе

Балық түрлері

Аю (Plecoglossus altivelis), аю (アユ, 鮎, 年魚, 香魚) немесе sweetfish – балықтардың бір түрі. Бұл Plecoglossus туысы мен Plecoglossidae тұқымдасының жалғыз өкілі. Ол балқымалар және Osmeriformes отрядындағы басқа балықтармен туыс. Шығыс Азияға тән, Тынық мұхитының солтүстік-батыс бөлігінде, Жапонияның Хоккайдо жағалауынан бастап Корея түбегі, Қытай, Гонконг және Солтүстік Вьетнамға дейін таралған. Ол амфидромалық, теңіз сулары мен тұщы сулы көлдер мен өзендер арасында жылдам қозғалады. Жапониядағы Бива көлі сияқты көлдерде де жабық популяциялар кездеседі. Тайваньдағы алғашқы жабайы популяциялар 1968 жылы ластану салдарынан жойылды, ал қазіргі популяциялар 1990 жылдары Жапониядан қайта қоныстандырылды. "Sweetfish" атауы оның етінің тәттілігінен шабыттандырылған. Бір жылдық өмір сүру мерзіміне байланысты, оны "жыл балығы" деп те атайды. Кейбір жекелеген балықтар екі-үш жылға дейін өмір сүреді.

Биология

Аю – барлық түрлі нәрді жейтін жануар, ол балдырлар, шаяндар, жәндіктер, губкалар және құрттармен қоректенеді. Ол тастарға жабысқан балдырларды жейді, оларды ара тәрізді тістерімен сыпырып алады. Ересек аюлар әдетте жем алатын аумақты қорғайды, бірақ көлдер мен оларға қосылатын өзендерде тіршілік ететін түрлері бірігіп жүреді. Бұл түрдің көпшілігі амфидромалық, күз айларында өзендердің төменгі ағысында көбейеді, шағылға қазылған кішкентай ойықтарға жұмыртқа салады. Жұмыртқалар көп ұзамай шайқалады, ал дернәсілдер өзен ағысымен теңізге қарай жылжып кетеді. Олар жағалау аймақтарында қыстайды, көктемге дейін сонда қалады, онда жас балықтар шамамен сондай болып өседі және өзендерге қайта оралады. Жазда олар осы мөлшерге жетеді. Жапонияда кейбір популяциялар өмірін толығымен тұщы суда өткізеді, көлдер мен олар көбейетін өзендер арасында ғана қозғалады. Олардың көшіп-қону жолы әртүрлі, көктемде, жазда немесе күзде көлдерден жоғары қарай жылжиды. Тұщы суда тіршілік ететін түрі амфидромалық түрге қарағанда әлдеқайда кішкентай болады. Бұл азықтың жеткілікті болуымен байланысты. Сондықтан ол тағам ретінде жоғары бағаланады. Аюды аулаудың негізгі тәсілдері – жеңіл балық аулау, балық тұзағын қолдану және Жапонияда «аю но томозури» деп аталатын әдіс. Бұл – суға батырғанда қозғалатын тірі аюдан жасалған жем. Ол басқа аюлардың аумақтық мінез-құлқын қоздырады, олар «басқыншыға» шабуыл жасап, ұсталып қалады. Жапон балықшылары оны қара құспен (корморан) балық аулау арқылы да аулайды. Нагара өзенінде жапондық қара құстары (Phalacrocorax capillatus) балықшылар қолданады, балық аулау маусымы бүкіл әлемнен келушілерді қызықтырады. Жапондық қара құс, жапон тілінде umi u (ウミウ, «теңіз қара құсы») деп аталады, осы мақсат үшін үйретілген құс. Құс аюды ұстап, өзінің астыңғы бөлігіне жинап, балықшыларға жеткізеді. Аю коммерциялық мақсатта да ауланады, ал тұтқынға алынған жас балықтар спорттық балық аулау үшін өзендерге жіберілгенге дейін аквакультурада өсіріледі. Жапонияда аю және басқа да кішкентай балықтарды дайындаудың кең таралған тәсілі – оларды денелері толқын тәрізді иілгендей етіп тістеу.