Кіріспе

Генрих II-нің қызы, Австрия герцогы Агнес Бабенберг (Agnieszka austriacka; 1108/13 – 24/25 қаңтар 1163) франк Бабенберг әулетінің мүшесі және неке арқылы Польшаның жоғары герцогинясы, Силезия герцогинясы болды.

Отбасы және жеке тұлға

Агнес – Австрия маркграфы Леопольд III және император Генрих IV-тің қызы Агнес еді. Анасы арқылы Агнес 1024 жылдан бастап, анасының інісі, император Генрих V баласыз қайтыс болғанға дейін Киелі Рим империясын билеген Салиан әулетінің ұрпағы болды. Ол Швабия герцогы Фредерик II және Германия королі Конрад III-нің қарындасы еді, екеуі де анасының Швабия герцогы Фредерик I-ге бірінші некесінен туған. Оның толыққанды туыстарының арасында Джудит Монферрат графы Вильгельм V-ке үйленді, ал ағасы – Фрайзинг епископы Отто, белгілі ортағасырлық жылнамашы болды. Польшалық жылнамашы және Краков епископы Винсент Кадлубек (осы пікірді басқа да деректер қолдайды) Агнес өте амбициялы, белсенді және тегімен мақтанған әйел болды деседі. Епископ оны "Хроника полонорум" еңбегінде "Тайгр" деп атағанының себебі осы.

Неке

Польшаның билеушісі, герцог Болеслав Вриемұт, империяға қарсы тұру үшін Германия королі Лотар III-ке қарсы күшті одақтас іздеді. Осы мақсатта ол Бабенбергтер және Гогенштауфендер әулеттерімен одақ құрды, олар жойылған Салиялық әулеттің туыстары болғандықтан Лотардың табиғи қарсыластары еді. Осы одақты нығайту үшін Болеслав III-нің үлкен ұлы Владислав пен Агнес арасында неке жасауға келісім болды. Той шамамен 1125 жылы өтті; кейбір тарихшылардың пікірінше, жұбайлар Болеслав III-тен Силезия герцогтығын сый ретінде алған.

Польшаның биік герцогинясы

Болеслав III 1138 жылғы 28 қазанда қайтыс болды. Ол өсиетімен Польшаны ұлдарына бөліп берді. Еліміздегі ең үлкен ұлы ретінде билік жоғары герцог Владыслав II-ге берілді. Силезиядан басқа, ол Ақсақалдық провинциясын (Кіші Польша, Шығыс Үлкен Польша және Батыс Куявияны қамтиды) және Померанияға билік құқығын алды. Оның жартылай бауырлары Болеслав IV, Миешко III және Генрих кіші герцогтар ретінде мұрагерлік феодтарды алды. Сонымен қатар, Владыслав II Ленчица жерлерін де алды, бұрын Болеслав III оны жесірі Саломея Бергке өмір бойына күтім ретінде берген, және ол қайтыс болғаннан кейін Ақсақалдық провинциясына қайтарылуға тиіс болған. Ол дереу елін өзінің билігімен біріктіруге кірісті. Винсент Кадлубек айтқандай, Владыслав II мен оның жартылай бауырлары арасындағы қақтығысты негізінен Агнес қоздырды, ол күйеуінің үлкен ұлы ретінде бүкіл елді жалғыз өзі билеуге құқылы деп сенді. Жоғары герцогтың билігін нығайту үшін Агнес кіші герцогтарды қолдаған елдегі ең күшті ақсүйектердің бірі – воевода Пётр Влостовичтің құлауына қатысқан деп есептеледі. Аңыз бойынша, Влостовичті Агнес тұтқынға алды, өйткені ол өзінің жеке күзетшілерін оның қамалына жіберді және олар оны түнгі уақытта ұстады. Бұл оқиға неміс замандас тарихнамасында тіркелген; алайда, бұл оқиға расталмағандықтан, қазіргі тарихшылар оны кеңінен қабылдамайды. Агнес Влостовичтің өлімін талап етті, бірақ күйеуі оны ескерту ретінде пайдалануды шешті. Влостович соқыр етілді, үнсіз қалдырылды және жер аударылды.

Төңкерілу және жер аударылу

Владыслав II мен Агнесс билігінің зұлымдығы олардың көптеген поддандыларының кіші князьдарға адалуына себеп болды. 1146 жылдың басында жоғары князьдың әскері Познань маңында жеңіліске ұшырады. Владыслав II Богемияға қашып кетті, ал Агнес және оның балалары Краковта қалды, онда Вавель қамалынан кіші князьдарға қарсы біраз уақыт бойы қарсылық көрсетті. Бірақ, қаланы қорғауға жасаған әрекеттері сәтсіз аяқталды және соңында бүкіл отбасы жер аударылып, қайта бірікті. Агнестің жартылай бауыры, Германия королі Конрад III, Польша князьдық отбасына қонақжайлық көрсетіп, оларды Альтенбургтағы императорлық сарайға (Кайзерпфальц) қоныстандырды. Алғашқыда Владыслав II Польшадағы билігін тез арада қайтарып алады деп ойлаған едік. 1146 жылы кіші князьдарға қарсы неміс жорығы басталды, бірақ Одер өзенінің тасуы және маркграфтар Альберт Аю мен Конрад Мейссеннің неміс патшасына жасаған қысымы салдарынан жорық сәтсіз аяқталды. Жорықтың сәтсіздігі Агнеске күйеуін қайтаруға жасаған тырысуларын тоқтатпады. Ол Папа Евгений III-нің араласуын сұрады, ол 1148 жылғы Реймс соборында мәселені көтеруге шешім қабылдады және кіші князьдардың бағынуын алу үшін өзінің легатын Гайды Польшаға жіберді. Бірақ олар Владыслав II-нің қайтып келуін қабылдамады, ал Папа Польшаға қарғыс жариялады. Папаның әрекеттері Польша шіркеуінің жоғары лауазымды тұлғаларының кіші князьдарға біріккен қолдауының арқасында көп әсер етпеді. 1152 жылы король Конрад III қайтыс болып, оның орнын сіңілісі Фредерик Барбаросса басты. Осы белсенді билеушінің билікке келуінен кейін Агнес пен Владыслав II Польшаға қайта оралуға үміттенді. Оның тағысы шақырған жаңа неміс патшасы 1157 жылы Польшаға қарсы жорық жасады. Жорық сәтті аяқталды, бірақ күтпегендей Барбаросса Владыслав II-ні Польша тағына қайта отыртпады. Оның орнына жоғары князь Болеслав IV император Фредериктің вассалы деп жарияланды және оған салық төлеуге міндеттелді. Владыслав II-ге өтемақы ретінде ол Болеславты Владыславтың ұлдарына Силезия князьдығын қайтаруға уәде беруге мәжбүр етті.

Өлім және соңынан

Агнес пен Владыслав екеуі де соңғы күресінің жеңіліске ұшырағанын білді. Олар Альтенбургте қалды, онда Владыслав II 30 мамыр 1159 жылы қайтыс болды. Агнес қайтыс болған күні көздерде әдетте 24 және 25 қаңтар аралығында көрсетіледі, бірақ жыл тарихшылар мен дереккөздер арасында даулы болып келді. Әрине, ол күйеуінен кейін өмір сүрді және 1163 жылы ұлдары мұралық жерлеріне қайта орналасқанда Силезияға оралмағаны белгілі. Осыған байланысты, Агнес 1160 және 1163 жылдар аралығында қайтыс болған деп саналады. Ол Сале өзені жанындағы Наумбург қаласына жақын Пфорта цистерциандық монастырында жерленді.