Ивон Чуйнард: Альпинист, кәсіпкер және қоршаған ортаны қорғаушы

Кіріспе

Американдық тауға өрмелеуші (туған 1938)

Ивон Шоунард (9 қараша 1938 жылы туған) – американдық тауға өрмелеуші, қоршаған ортаны қорғаушы, меценат және сыртқы жарақтар өнеркәсібінің кәсіпкері. Оның «Патагония» компаниясы қоршаған ортаны қорғауға берілгендігімен танымал. 2023 жылы Time журналы оны әлемдегі ең ықпалды 100 адамның бірі деп атады. Шоунард сонымен қатар серфингпен, каякингпен және бүркіт салып аулаумен айналысады, әсіресе тенкара әдісімен балық аулауды ұнатады. Ол тауға өрмелеу мәселелері мен этикасы, сондай-ақ экология мен бизнесті үйлестіру туралы жазған.

Ерте өмір

Шойнардтың әкесі француз-канадтық қолөнерші, механик және сантехник болған. 1947 жылы Ивон отбасымен Мэн штатының Льюистон қаласынан Оңтүстік Калифорнияға көшіп келді. Олар католик дінін ұстанған. Оның алғашқы альпинизмдегі серіктестері Роял Роббинс және Том Фрост болды. Жастығында ол Сиерра клубының мүшесі болды, сондай-ақ Оңтүстік Калифорнияда соколов клубын құрды, ал соколовтың қоныстарын зерттеу оны тауға шығуға бастады.

Йосемити тау-шатырларына көтерілуші альпинист

Шойнард "Йосемити тауларының алтын ғасырындағы" жетекші альпинистердің бірі болды. Ол осы кезең туралы түсірілген "Valley Uprising" (2014) фильмінің басты кейіпкерлерінің бірі еді. 1964 жылы ол Рояль Роббинс, Том Фрост және Чак Праттпен бірге Солтүстік Америка қабырғасына алғаш рет көтерілді, мұнда ешқандай бекітілген арқан қолданылмады. Келесі жылы ол және Т.М. Герберт Эль-Капитанға Мьюр қабырғасы арқылы көтеріліп, бұрынғы алғашқы көтерілулердің стилін жақсартты. Шойнард стильдің маңыздылығын, қазіргі заманғы тау шаруасының негізін ең айқын қорғаған адам болды. 1961 жылы ол Фред Беккимен бірге Батыс Канадаға сапар шегіп, Эдит Кавелл тауының (Роки таулары) солтүстік бетіне, Бугабустағы Оңтүстік Хоузер мұнарасындағы Бекки-Шойнард жолына (Пурселл таулары) және Сэр Дональд тауының (Селкирк таулары) солтүстік бетіне бірнеше маңызды алғашқы көтерілулер жасады. Бұл көтерілулер оған Йосемитидегі биік қабырғаларды бағындыру тәсілдерін тау шаруасына қолдану идеясын ұқтырды, және оның ықпалы қазіргі заманғы, жоғары деңгейдегі альпинизм үшін маңызды болды. Сондай-ақ 1961 жылы ол алғаш рет Shawangunk Ridge-ке барып, Matinee-дің бірінші кезеңін еркін бағындырды (сол кезде Shawangunk Ridge-дегі ең қиын еркін көтерілу) және аймаққа хром-молибден болаттан жасалған питондарды енгізіп, альпинизмдегі қауіпсіздік құралдарын революциялады. 1968 жылы ол Дик Дорворт, Крис Джонс, Лито Техада Флорес және Дуглас Томпкинспен бірге Патагониядағы Серро Фицройға жаңа бағытпен (Калифорниялық жол, таудың үшінші жалпы көтерілуі) көтерілді. Шойнард Еуропалық Альпілерде де, Пәкістанда да саяхаттап, тау шаруасымен айналысты.

Chouinard Equipment, Ltd.

1957 жылы ол қолданылған көмірмен қыздырылатын балға сатып алып, Йосемити аңғарында пайдалану үшін қаттыланған болаттан питон жасауды бастады. Серфинг пен альпинизммен айналысқан уақытында ол өзін асырау үшін машинасының артынан питон сатты. Жақсартылған питондар 1957 жылдан 1960 жылға дейін Йосемитиде биік қабырғаларға көтерілудің дамуына үлкен үлес қосты. Питонның табысы оған Chouinard Equipment, Ltd. құруға мүмкіндік берді. 1960 жылдардың соңында Шойнард пен оның серіктесі Том Фрост мұзға қатысты жабдықтарды зерттей бастады және тік мұз беттерінде тиімді жұмыс істеу үшін негізгі құралдарды (құрақтар мен мұз балталарын) жаңартты. Осы жаңа құралдар мен оның 1978 жылғы "Мұзға көтерілу" кітабы қазіргі заманғы мұзға көтерілу спортының бастауы болды. 1970 жылы ол компаниясы жасаған болат питондар Йосемитидің жартастарындағы жарықтарға елеулі зиян келтіріп жатқанын анықтады. Бұл питондар оның табысының 70 пайызын құрады. 1971 және 1972 жылдары Шойнард пен Фрост жаңа алюминийлік шұңқырларды – Hexentrics және Stoppers-ты, сондай-ақ сәтті болмаған болаттан жасалған Crack n Ups-ты ұсынды және компанияны жаңа құралдарды қолдауға және "таза альпинизм" деп аталатын жаңа стильге бейімдеуге міндеттендірді. Бұл тұжырымдама тау альпинизмін революциялады және компанияның одан әрі сәттілікке жетуіне әкелді, тіпті бұрынғы ең маңызды өнімі болған питонның сатылымын азайтса да. Олар 1974 жылы Hexentrics патентіне өтініш берді, ол 1976 жылдың 6 сәуірінде мақұлданды. Бұл өнімдер әлі де Black Diamond Equipment компаниясымен шығарылуда. 1960 жылдардың соңында Шойнард Еуропадағы Альп тауларына және Сьерра-Невададағы мұздық шатқалына жасаған сапарлардан кейін мұзға қатысты технологиялар мен техниканы жақсартуға тырысты. Ол құрақтардың иілгіштігін жойып, оларды алдыңғы бағытта тіреу үшін қаттырақ етті. Тасқа арналған балғаның ұшын мұзға жақсы жабысу үшін сүйірледі. Мұз бұрандаларының көлденең қимасын ұлғайтып, сонымен бірге жеңіл материалдарды қолданды. Мұз балталарының пішінімен және пышақтарымен тәжірибе жасады. Бұрын мұзға көтерілуді қарапайым қадамдармен жүру деп есептеген. Ол қолмен жасалған мұз теру құралдарын (арқалық типті) Climaxe деп аталатын кішкентай мұз балтасымен алмастыруға тырысты. 1989 жылы Chouinard Equipment, Ltd. жауапкершілікке байланысты сот ісінен қорғану үшін банкроттыққа өтініш берді. Chouinard Equipment, Ltd. компаниясының материалдық активтерін оның қызметкерлері 11-тарау бойынша сатып алды және компания Black Diamond Equipment, Ltd. болып қайта құрылды. 1970 жылы Шотландияға сапар кезінде ол регби жейделерін сатып алып, оларды үлкен табыспен сатты. Осы шағын бастамадан Патагония компаниясы берік техникалық киімдердің кең ассортиментін жасады. Шойнардтың айтуынша, Патагонияның мақсаты – Патагония сияқты жерлердің қиын оңтүстік Анды/Кейп-Хорн жағдайларында киіммен қамтамасыз ету. Компанияның қаржылық сәттілігі жеке мақсаттарға жетуге мүмкіндік беретінін түсінген Шойнард компанияны жұмыс істеуге қолайлы орын және экологиялық белсенділіктің маңызды ресурсы етуге міндеттенді. 1984 жылы Патагония "салауатты, көбінесе вегетариандық тағам" ұсынатын асхана ашты және орындықта балаларға күтім көрсетуді бастады. 1986 жылы Шойнард компанияны экологиялық белсенділікке "оннан бір бөлігін" беруге міндеттендірді, сатудан бір пайыз немесе пайдадан он пайыз, қайсысы үлкен болса, соны беруге міндеттендірді. Бұл міндеттеме жергілікті экологиялық жобаларда жұмыс істейтін қызметкерлерге жалақы төлеуді қамтиды, осылайша олар өз күштерін толық уақыт жұмсауға мүмкіндік алады. 1990 жылдардың басында Патагонияның экологиялық аудиті корпоративтік мақтаның, табиғи материал болғанымен, қоршаған ортаға үлкен зиян келтіретінін көрсетті. 1996 жылы Шойнард компанияны толығымен органикалық мақта қолдануға міндеттендірді. 2002 жылы Ивон Шойнард "Планета үшін 1%" қорына негіз салды және Патагония жылдық сатудан 1%-ын қоршаған ортаға жұмсаған алғашқы компания болды. 2014 жылы Патагония Америкадағы бөгеттерге деген көзқарасты өзгерту туралы "DamNation" деректі фильмін қолдады. Шойнард фильмнің атқарушы продюсері болды және бөгеттер туралы пікір білдірді. 2018 жылы Патагонияның тұрақтылық пен жауапты тәжірибелерге басымдық беретінін мойындағандықтан, Ивон Шойнард Сьерра Клубының ең жоғары сыйлығы – Джон Мьюр сыйлығымен марапатталды. 2022 жылы Шойнард Патагониядағы меншікті табысты климаттың өзгеруімен күресуге жұмсау үшін трастқа беріп, компанияның меншігін ауыстырғанын жариялады. Шойнардтың отбасысы Патагония Purpose Trust арқылы компанияның дауыс беру құқығын сақтайды.

In 1957, he bought a second hand coal fired forge, and started making hardened steel pitons for use in Yosemite Valley. Between time spent surfing and climbing, he sold pitons out of the back of his car to support himself. The improved pitons were a big factor in the birth of big wall climbing from 1957 to 1960 in Yosemite. The success of his pitons caused him to found Chouinard Equipment, Ltd. In the late 1960s, Chouinard and business partner Tom Frost began studying ice climbing equipment, and re invented the basic tools (crampons and ice axes) to perform on steeper ice. These new tools and his book Climbing Ice (1978) started the modern sport of ice climbing. Around 1970, he became aware that the use of steel pitons made by his company was causing significant damage to the cracks of Yosemite. These pitons composed 70 percent of his income. In 1971 and 1972, Chouinard and Frost introduced new aluminum chockstones, called Hexentrics and Stoppers, along with the less successful steel Crack n Ups, and committed the company to the advocacy of the new tools and a new style of climbing called "clean climbing." This concept revolutionized rock climbing and led to further success of the company, despite cannibalizing the sales of pitons, formerly his most important product. They applied for a U. S. patent on Hexentrics in 1974, and it was granted on April 6, 1976. These are still manufactured by Black Diamond Equipment. In the latter 1960s, Chouinard attempted a number of significant technological and technique changes to ice climbing after trips to the Alps in Europe and Sierra Nevada ice gullies in autumn. He removed the flex from crampons, making them more rigid for front pointing. He drew the taper of a rock hammer into a point for better ice purchase. He increased the cross section of ice screws while also using lighter materials. He experimented with pick and blade issues with ice axes. Prior to this, much of ice climbing was seen as mere step cutting. He attempted to replace hand ice picks (climbing type) with a small ice axe head called a Climaxe. In 1989, Chouinard Equipment, Ltd. filed for bankruptcy protection in order to protect it from liability lawsuits. The hard assets of Chouinard Equipment, Ltd. were acquired by its employees through the Chapter 11 process, and the company was reestablished as Black Diamond Equipment, Ltd. In 1970 on a trip to Scotland, he purchased some rugby shirts and sold them with great success. From this small start, the Patagonia company developed a wide selection of rugged technical clothing. According to Chouinard, the intent of Patagonia is to make clothes for people under the rugged, southern Andes/Cape Horn conditions of places like Patagonia. Recognizing that the financial success of the company provided the opportunity to also achieve personal goals, Chouinard committed the company to being an outstanding place to work, and to be an important resource for environmental activism. In 1984, Patagonia opened an on site cafeteria offering "healthy, mostly vegetarian food," and started providing on site child care. In 1986, Chouinard committed the company to "tithing" for environmental activism, committing one percent of sales or ten percent of profits, whichever is the greater. The commitment included paying employees working on local environmental projects so they could commit their efforts full time. In the early 1990s, an environmental audit of Patagonia revealed the surprising result (at the time), that corporate cotton, although it was a natural material, had a heavy environmental footprint. In 1996, Chouinard committed the company to using all organic cotton. In 2002, Yvon Chouinard founded 1% for the Planet and Patagonia became the first business to commit 1% of annual sales to the environment. In 2014, Patagonia supported the advocacy documentary film DamNation, which is about changing attitudes in America towards its dams. Chouinard was the executive producer of the film, and he was also featured in the film commenting about dams. In 2018, in acknowledgment that sustainability and responsible practices are core to Patagonia, Yvon Chouinard was recognized with the Sierra Club's top award, the John Muir Award. In 2022, Chouinard announced that he was donating ownership in Patagonia to a trust to ensure profits are used for addressing climate change. Chouinard's family retains control of the company's voting stock through the Patagonia Purpose Trust.

Жеке өмір

1971 жылы Шойнард Малинда Пеннойермен танысып, үйленді, ол Калифорния штатының Фресно қаласындағы мемлекеттік университетінде сурет және үй шаруашылығы саласын оқыған. Олардың ұлы (Флетчер) және қызы (Клэр) бар. 2021 жылы Ивон Шойнард Бейтс колледжінен құрметті доктор дәрежесін алды.

Жарияланымдар

Шоунард, Ивон; Мэтьюс, Крейг; Маццо, Мауро (2014) Жай ғана жеңіл балық аулау: Тенкара және Род & Рил техникалары. Патагония кітаптары.

Елеулі көтерілулер

1961 Солтүстік бет, Эдит Кавелл тауы, Канада Роки таулары (Фред Бекки және Дэн Дудимен бірінші бағындыру). 1962 Солтүстік-шығыс бет, Көңіл көншілік шыңы, Тетон жотасы, Вайоминг. (IV 5.9 A3) Том Фростпен бірінші бағындыру. 1964 Солтүстік Америка қабырғасы, Эль Капитан, Йосемити аңғары – (VI 5.8 A5 3000') – Роял Роббинс, Том Фрост және Чак Праттпен бірінші бағындыру. 1965 Мьюр қабырғасы, Эль Капитан, Йосемити аңғары – (VI 5.10 A3) – Т.М. Гербертпен бірінші бағындыру, 1965 жылғы маусымда. 1968 Оңтүстік-Батыс қырқасы, немесе Калифорния жолы, Серро Фицрой, Патагония. Даг Томпкинс, Лито Техада Флорес, Крис Джонс және Дик Дорвортпен маршруттың бірінші бағындырылуы, шыңның үшінші бағындырылуы. 1975 Diamond Couloir (тікелей аяқталу) Кения тауы, Кения. Майкл Ковингтонмен тікелей аяқталуға бірінші бағындыру, 1975 жылғы қаңтарда.