Ричард Тавернер: Англиялық Библия аудармашысының өмірі мен қызметі

Кіріспе

Ричард Тавернер (1505 – 14 шілде 1575) – ағылшын жазушысы және діни реформатор. Ол ең белгілі Киелі кітапты аударғанымен танымал, бұл аударма көбінесе Тавернер Киелі кітабы деп аталады, бірақ бастапқыда «Ең қасиетті Киелі кітап, бұл киелі жазба, Ескі және Жаңа өсиеттерді қамтитын, ағылшын тіліне аударылған және Ричард Тавернердің ең сенімді үлгілері бойынша үлкен құлшыныспен жаңадан тексерілген» деп аталған.

Өмір жолы және шығармашылығы

Тавернер Брислиде (Норвичтен солтүстік-батысқа қарай шамамен 20 мильдей жерде) дүниеге келген. Оксфордтағы Крайст-Черчте оқыған кезінде Тавернер Уильям Тиндаллдың Жаңа Ғаһидесін оқығаны үшін қиындыққа тап болды, оны Томас Гаррет сол жерде таратқан және насихаттаған. 1528 жылдың ақпан айында кардинал Уолси Гарретті ұстауға тырысты, бірақ ол досы Энтони Далабердің көмегімен уақытша қашып кетті. Оксфордқа қайтып келген соң Гаррет пен Далабер Тавернермен және Реформацияда маңызды рөл атқарған басқалармен бірге қоғамдық тәуба ету рәсіміне қатысты. Ол Оксфорд университетінің Корпус-Кристи колледжінде және Кардинал колледжінде оқыды, кейін Кембридж университетінде магистр дәрежесін алды. 1534 жылы заң оқу үшін Ішкі ғибадатханаға түсті. Кейін Томас Кромвельдің басшылығымен Тавернер Англиядағы Реформацияны қолдауға бағытталған еңбектерді жасаумен белсенді айналысты, соның ішінде 1539 жылы оның Библияның аудармасын жариялау және 1540 жылы Генрих VIII-нің келісімімен жарық көрген түсіндірмесі. Тавернердің Библиясы көбінесе Мэтью Библиясының қайта қарастырылған нұсқасы болды. Тавернер бұл жұмысқа мықты грек тілі білімін салған, бірақ оның еврей тіліндегі білімі грек тіліндегідей жақсы болмағандықтан, Жаңа Ғаһидесінің қайта қарастырылған нұсқалары Ескі Ғаһидесінен жақсы деп есептеледі. 1539 жылы Тавернер Дезидерий Эразмның «Нақыл сөздер немесе Мақалдар» жинағын, оның «Хилиадес» еңбектерінен алынып, ағылшын тіліне аударылған нұсқасын жариялады, ол бірнеше рет қайта басылды. Кромвельдің құлауы (және одан кейінгі өлім жазасы) 1540 жылы Тавернердің әдеби қызметіне нүкте қойды және оның мәртебесіне қауіп төндірді. 1541 жылдың 2 желтоқсанында Генрих VIII оны Анна Клевстің ажырасқаннан кейін корольдің баласына жүкті болғаны туралы хабарламаны жеткізбегені үшін Лондон мұнарасына жіберді. Бірақ көп ұзамай ол қайта босатылды. Ол корольге мойынсұнып, корольдің құрметіне ие болды. 1544 жылы ол француз жорығында қызмет етті және Оксфордширдегі Вуд-Итон поместьесі мен Суррейдегі Норбитон үйін сатып алды. Эдуард VI патшалыққа келген кезде уағызшылардың жетіспеушілігі болғандықтан, Тавернер діни уағыз айтуға лицензия алды. Ол сондай-ақ 1547 жылы Ливерпульдің парламент мүшесі ретінде тізілген. Реформацияның ынталы жақтаушысы болғанымен, Тавернер шейіт болуға ниеті болмады. 1553 жылы Мэри патшайым таққа отырғанда, ол оны құттықтау сөзбен қарсы алды. Патша сарайындағы лауазымын жоғалтқаннан кейін, ол оның билігі кезінде қоғамдық өмірден сытырып кетті. 1558 жылы Елизавета I патшалыққа келгенде, ол оған құттықтау хаты жолдады, оның ұсынған рыцарлық атағынан бас тартты және Оксфордтағы Сент-Мэри шіркеуінде үнемі уағыз айтты. Ол 1558 жылдан бастап өліміне дейін Оксфордширдегі бейбіт судья болып қызмет етті және 1569–70 жылдарға Оксфордширдің жоғары шерифі болып тағайындалды. Ричард Тавернер 1575 жылдың 14 шілдесінде қайтыс болды және Оксфордтың жанындағы Вуд-Итон шіркеуінің ғибадатханасында жерленді.

Taverner was born at Brisley (about 20 miles northwest of Norwich). In his youth at Christ Church, Oxford, Taverner got into trouble for reading William Tyndale's New Testament, which was being circulated and promoted there by Thomas Garret. In February 1528, Cardinal Wolsey attempted to apprehend Garret, who escaped temporarily with the help of his friend Anthony Dalaber. After being brought back to Oxford, Garret and Dalaber participated in a public act of penance along with Taverner and others who would play a significant part in the Reformation. He studied at Corpus Christi College and Cardinal College at the University of Oxford, later earning at an MA at Cambridge University. He entered the Inner Temple to study law in 1534. Later, under Thomas Cromwell's direction, Taverner became actively engaged in producing works designed to encourage the Reformation in England, which included the publication of his translation of the Bible in 1539, and a commentary published in 1540 with Henry VIII's approval. Taverner's Bible was largely a revision of the Matthew Bible. Taverner brought strong Greek scholarship to the task, but his Hebrew was not as good as his Greek, so that the revisions of the New Testament are considered better than those of the Old. In 1539, Taverner published Proverbs or Adages by Desiderius Erasmus Gathered out of the Chiliades and Englished, which was reprinted several times. Cromwell's fall (and subsequent execution) in 1540 put an end to Taverner's literary output and endangered his position. On 2 December 1541 he was sent to the Tower of London by Henry VIII for failing to pass on a report that Anne of Cleves was pregnant with the King's child after their divorce. Soon after, he was released again. He submitted to the King and was restored to royal favour. In 1544 he both served in the French campaign and acquired the manor of Wood Eaton in Oxfordshire and a house at Norbiton, Surrey. Under Edward VI, when preachers were scarce, Taverner obtained a licence as a lay preacher. He was also listed as the Member of Parliament for Liverpool in 1547. Though an ardent supporter of the Reformation, Taverner had no intention of becoming a martyr. When Queen Mary came to the throne in 1553, he welcomed her with An Oration Gratulatory. After losing his position at court, he quietly disappeared from public life during her reign. Upon the accession of Elizabeth I in 1558, he addressed a congratulatory epistle to her, refused a knighthood she offered him, and preached regularly at St. Mary's Church, Oxford. He served as Justice of the Peace for Oxfordshire from 1558 until his death and was appointed High Sheriff of Oxfordshire for 1569–70. Richard Taverner died on 14 July 1575 and was buried in the chancel of the church at Wood Eaton near Oxford.

Отбасы

Ричардтың кіші ағаларының ең үлкені Роджер Тавернер (1572 жылы қайтыс болған) геодезияшы және жазушы болды, ал Ричардтың екінші ұлы Питер, Гертфордширдегі Хекстон қаласында қоныстанды және Джон Тавернердің (1584–1638) әкесі болды, ол ағылшын шіркеуінің дін қызметкері еді. Энтони Вуд, оның шөбересі, антиквар болған.