Кіріспе

Жасырын семсері бар таяқ

Таяқ семсері – ішіне жасырылған пышақ немесе семсер салынған таяқ. Бұл термин көбінесе 18-шы ғасыр шамасындағы еуропалық қаруларды сипаттау үшін қолданылады. Алайда, тарих бойы осыған ұқсас құрылғылар қолданылған, мысалы, римдік долон, жапондық шикомидзю және үнділік гупти.

Танымалдық

Қасқыр 18-19 ғасырларда бай адамдардың арасында танымал сәндік аксессуар болды. Осы кезеңде семсерді ашық алып жүру әлеуметтік жағынан қабылданбас болып келді, бірақ өзін-өзі қорғану үшін қаруланып жүргісі келетін, әдетте семсерлесуге оқытылған жоғары топтағы ерлер әлі де болды. Әйелдердің серуен таяқтары мен күннен қорғайтын шатырларының ішіне жасырылған семсерлер де кездесетін, себебі әйелдің семсер алып жүруі немесе оны қалай қолдану керектігін жария етуі одан да қолайсыз саналды. Осы таяқтар енгізілгеннен кейін, басқа да "құралды таяқтар" танымал болды. Оларға пышақ орнына кәсіби құралдар, компастар және тіпті ішімдік сақтауға арналған құтылар салынатын. Бенджамин Франклин француз жанкүйерінен осындай таяқ алып, өсиетіне қосымша оны Джордж Вашингтонға мұра етіп берді.

Құрылыс

Малакка ағашы құмыра сабын жасау үшін ең көп қолданылатын материал болды, ал стандартты тұтқасы дөңгелек және металлдан жасалған. Бүгінде дизайнерлік және коллекциялық таяқтарда таза күміс тұтқалар қолданылады, ал сабы түрлі ағаштардан, оның ішінде малакка мен бамбуктан жасалады. Ағаш тұтқаларға жануарлардың бас, бассүйектер және әртүрлі эмблемалар сияқты әсем ою-өрнектер салынған; бұл оларды қолдануды қиындатуы мүмкін, бірақ кейбіреулер оларды көрікті деп санайды. Қару ретінде қолданылатын таяқтар көбінесе қылыш тәрізді ұштармен жасалады. Оңтүстік Африкадағы шеберлер жеңіл, бірақ өте берік көміртек талшығынан немесе титаннан таяқтар мен серуен таяқтарын жасайды, олардың басына әсем өрнектелген күміс немесе ағаш орнатылады, ішінде 18 дюймдік тот баспайтын болаттан жасалған пышақ жасырылған.

Қолданушылық

Өзін-өзі қорғау үшін қылыш таяқтың тиімділігі күмәнді. 19 ғасырдағы фехтование, бокс және жақын арадағы өзін-өзі қорғау саласындағы ағылшын сарапшысы Р. Г. Аллансон Винн былай деп мәлімдеді: «Қылыш таяқ – мен мүлдем жек көретін және ұнатпайтын құрал, оны ешқандай жағдайда қолдануға кеңес бере алмаймын. Олар ұзындығы мен күші жағынан нашар, жақсы таяқпен салыстырғанда «мүлдем төмен». Қамыстың ішін қазып, қынына айналдыру оларды соққы беру үшін дерлік қолдануға жарамсыз етеді. Аллансон Винннің наразылығы жасырын пышақтарды беделсіз, «күмәнді репутациялы» деп қарастыратын бағытты да көрсетеді: «бір ұсақ, мағынасыз жанжал үшін қан төгуге» бейім «құқықсыз немесе «жеңіл тез арада ашуланатын адамның» қаруы». Аллансон Винннің өзін-өзі қорғау оқытудағы серігі, Англиядағы Inns of Court School of Arms мектебінен C. Филлипс Волли, мүлдем басқа, тіпті қарама-қарсы пікір білдірді: шаншып соққы беретін қару тым қауіпті. Франция мен Испаниядан әкелінген рапира, ағылшын және шотландтың кең қылыштары мен сабырларын ығыстырды, себебі «ағылшын қылышбаздары ұштың қабырғасынан гөрі әлдеқайда қауіпті екенін түсінді».

Германия

Қылыш таяқтарды (қысқа жүзділерін қоса алғанда) жасырын қару ретінде ұстауға тыйым салынады.

Ирландия

Ирландияда қылыш-таяқтарды жасау, импорттау, сату, жалға алу немесе беру 1990 жылғы Қару-жарақ және шабуылдық қарулар заңымен тыйым салынған.

Жаңа Зеландия

Жаңа Зеландияда қылышша таяқтарға шабуылдық қару ретінде тыйым салынған.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ-тың қылышшаларға қатысты заңдары тұрақсыз, штаттан штатқа өзгеше, және қазіргі уақытта өзгерісте. Қылышшаларды тасымалдауды тікелей тыйым салатын АҚШ штаттарының мысалдары: Арканзас (Ark. Code Ann. § 5-73-120(b)(3)(B)), Калифорния (Cal. Pen. Code § 12020(a)(1)), Нью-Йорк (§ 265.01) және Массачусетс (M.G.L. c. 269 § 12). Басқа штаттардың заңдары қылышшаларды тікелей тыйым салмайды, бірақ оларды жасырылған немесе бүркемеленген пышақ тасымалдауға қатысты жалпы тыйымға жатқызады. Мысалы, Вирджиния кодексі §18.2-308 жасырылған дирктерді, стилеттерді және "осы сияқты кез келген қаруды" тыйымдайды, олар "көзге түсетін болса да, қарудың нағыз табиғатын жасыратын, көз алдынан жасырылған" деп есептеледі. Монтана (2017 ж. M.C.A. 45-8-316), Оклахома (2016 ж. 21 Okl. St. Ann. § 1272) және Огайо (2021 ж.) сияқты кейбір штаттар жақында қылышшаларды тасымалдауға қатысты заңдық шектеулерді алып тастады, бұл штаттар барлық түрдегі пышақтарды иеленуге және тасымалдауға қатысты шектеулерді жойды. АҚШ конституциялық заңының АҚШ Конституциясының 2-ші түзетуіне сәйкес қару ұстау және тасымалдау құқығындағы эволюциясы және Конституция қабылданған 18-шы ғасырдың соңында қылышшаларды тасымалдау дәстүрінің болуына байланысты, кем дегенде бір сарапшы штат заңдарының бағыты шектеулердің азаюына қарай болады деп санайды.