Кіріспе

Трицепс немесе трицепс брахи (латыншасы "қолдың үш басты бұлшық еті") – көптеген омыртқалы жануарлардың жоғарғы жамбасының артқы жағындағы ірі бұлшық ет. Ол 3 бөліктен тұрады: медиалдық, латеральдық және ұзын бас. Бұл бұлшықет негізінен шынтақ буынының созылуына (қолды түзуге) жауапты.

Құрылымы

Ұзын бас иық сүйегінің инфраглиноидтық түймешігінен басталады. Ол төмен қарай созылып, кішкентай дөңгелек бұлшықетінен бұрын, үлкен дөңгелек бұлшықетінен кейін орналасады. Ортаңғы бас иық сүйегінде, радиалдық жүйке ойысының астында, иық сүйегінің артқы (досалдық) бетінен, орталық бұлшықет аралық септімнен басталады; ал оның дистальдық бөлігі бүйірлік бұлшықет аралық септімнен де басталады. Ортаңғы бас көбінесе бүйірлік және ұзын баспен жабылады және тек иық сүйегінде дистальды бөлігінде ғана көрінеді. Әрбір талшық "нақты функционалдық рөлдері бар дербес бұлшық ет ретінде қарастырылуы мүмкін" деген ұсыныстар бар. Сондай-ақ, ол шынтақ буынының артқы қабырғасына, онда көбінесе сіңір қаптар (жастықшалар) табылса, жатады. Ортақ tendon-ның бөліктері қолдың алдыңғы бетінің фасциясына таралып, анконей бұлшықетін жартылай жауып тастауы мүмкін. Дегенмен, соңғы зерттеулер көрсеткендей, адамдардың шамамен 14%-да трицепс-бракхиидің ұзын басы қолтық жүйкесімен иннервацияланады, ал 3%-да ол радиалдық және қолтық жүйкелерінен екі рет иннервацияланады.

Түрлілігі

Тендиноздық доға жиі ұзын бас пен кең есімді бұлшық етінің шекесінің басталу орыны болып табылады. Сирек жағдайларда ұзын бас жауырының бүйір жиегінен және иық буынының қапшығынан басталуы мүмкін.

Клиникалық маңызы

Трицепс рефлексі, трицепс бұлшығына соққы беру арқылы шақырылады, көбінесе қолдың нервтерінің жұмысын тексеру үшін қолданылады. Бұл омыртқаның С6 және С7 жүйкелерін, басымдықпен С7 жүйкесін тексереді.

Этимология

Кейде оны үш басты бұлшық ет деп атайды (латын тілінде сөзбе-сөз үш бас, "три" – үш, ал "цепс" – "caput" – бас сөзінен шыққан), себебі оның үш бұлшық шоғыры бар, олардың әрқайсысы әртүрлі бастапқы нүктелерден шығып, шынтақта бірігеді. Аяқтың төменгі бөлігіндегі трицепс суре деген атпен белгілі бір бұлшықет болғанымен, трицепс брахииді көбінесе трицепс деп атайды. Тарихи тұрғыдан алғанда, трицепстің көпше түрі триципиттер деп аталған, бірақ бұл форма қазіргі кезде қолданылмайды. Оның орнына, трицепс жекеше де, көпше де қолданылады (яғни екі қолға қатысты айтылғанда).

Басқа жануарлар

Жылқыда трицепс бұлшық еттерінің жалпы салмағының 84%, 15% және 3% сәйкесінше ұзын, бүйірлік және медиалдық басқа тиесілі. Иттер, сиырлар және шошқалар сияқты көптеген сүтқоректілерде төртінші қосымша бас болады. Ол бүйірлік және медиалдық бас арасында жатыр. Адамдарда анконей кейде "трицепс бұлшық етінің төртінші басы" деп бейресми аталады.