Кіріспе

Коракоид процессі (грекше κόραξ, қарға) – иық сүйегінің жоғарғы алдыңғы бөлігінің бүйірлік шетіндегі кішкентай ілгек тәрізді құрылым (содан "коракоид", яғни "қарғаның мүсігі сияқты"). Бұл құрылым алға қарай бағытталған және акромионмен бірге иық буынын тұрақтандыруға көмектеседі. Оны дельтоид және үлкен кеуде бұлшық еттері арасындағы дельтопекторлы ойыста анықтауға болады.

Құрылымы

Коракоидтік процесс – кең негізімен қоянжардың мойнының жоғарғы бөлігіне бекітілген қалың, қисық процесс; бастапқыда жоғары және медиальды бағытта өтеді, содан кейін кішірейіп, бағытын өзгертеді және алға, бүйірге қарай шығады. Процестің құрамдас бөліктері: негізі, бұрышы, білігі және коракоидтік процестің шыңы. Коракогленоидтық ойыс – коракоидтік процесс пен гленоид арасындағы тереңдік. Коракоидтік процесс бүйірге қарай бағытталғанда, оның астында субкоракоидтық кеңістік анықталады. Жоғары көтерілетін бөлігі алдыңғы жағынан артқа қарай жалпақталған, тегіс, ойыс бетке ие, одан subscapularis бұлшық еті өтеді. Көлденең бөлігі жоғарыдан төмен қарағанда жалпақ көрінеді; жоғарғы беті дөңгелек және тегіс емес, кіші кеуде бұлшық етіне бекітіледі; төменгі беті тегіс; медиальды және латеральды жиектері дөрекі; біріншісі кіші кеуде бұлшық етіне, екіншісі – коракоакромиальды байламға бекітіледі; шыңы coracobrachialis және biceps brachii бұлшық еттерінің қысқа бас суырғысымен жабылып, coracoclavicular fascia-ға бекітіледі. Коракоидтік процестің түбірінің медиальды бөлігінде конустық байламның бекітілуі үшін дөрекі із белегі бар; одан көлбеу алға және бүйірге қарай, көлденең бөлігінің жоғарғы бетіне қарай трапеция тәрізді байламның бекітілуі үшін көтерілген қыр бар. Коракоидтік процесс – қоянжар мойнының ерекше бөлігінен алға және бүйірге қарай проекцияланған қалыптасқан сүйек құрылымы. Хирургтар бұл дене бөлігін «иықтың шамшырағы» деп атайды, себебі ол көкейкестің және жүйкелердің (нейроваскулярлық) құрылымдары жиналатын аймаққа жақын орналасқан. Коракоидтік негіз бен нейроваскулярлық құрылымдар арасындағы қашықтық 90 градусқа тең. Сырға жақын жамбас сүйегі – коракоидтік процесс жанында орналасқан. Бұл құрылымға бекітілген бұлшықеттер: кіші кеуде, coracobrachialis және biceps brachii. Сонымен қатар, бұл құрылым барлық суырлар мен байламдарды біріктіреді. Бұл құрылымның екі мақсаты бар: ол – омыртқа сүйегінің қоянжарға қосылуын қамтамасыз ететін негізгі тіреу және акромион мен коракоакромиальды tendon қасында гленоид үстіндегі қисықты қалыптастырады. Коракоидтік процесс болғандықтан, қоянжар сүйектерге тікелей бекітілмейді, тек аяқ-қолдарды қолдауға мүмкіндік береді. Коракоидтік процесс өзінің зақымдануына сирек кездессе де, жіті subscapularis жыртылуымен бірге құрылымның зақымдануы мүмкін. Әдетте, коракоидтік процестің бұзылуы иықтың шығуы және тұрақсыздығы сияқты иық жарақатын көрсетеді.

Бұлшықеттер

Кеуде миы (инсерциясы) – 3-ші, 4-ші, 5-ші және кейде 6-шы қабырғаға. Бицепс брахи мысының қысқа басы (басталуы) – радиалдық тубероздыққа. Коракобрахиаль бұлшық еті (басталуы) – иық сүйегінің медиалдық бөлігіне.

Клиникалық маңызы

Коракоидтік процесс кішіқайыс сүйектің (кішіқайыс сүйектің) сыртқы шетінен сәл төмен сезіледі. Ол "Хирургтың шамшырағы" деп те аталады, себебі ол жүйке-қан тамырларына зақым келтірмеу үшін бағдаршам ретінде қызмет етеді. Жоғарғы қолға негізгі жүйке-қан тамырлары коркоидтік процесске медиалды (ішкі жағынан) енетіндіктен, иық аймағына жасалатын хирургиялық араласулар әрқашан коркоидтік процесстен латералды (сыртқы жағынан) жасалуы тиіс.

Басқа жануарлар

Монотремаларда қабық сүйектері жеке сүйек болып табылады. Жыртқыштар, құстар және бақалар (бірақ саламандралар емес) да осы атпен сүйекке ие, бірақ ол сүтқоректілердің қабықша процесімен гомологты емес. Австралопитек африканецінің (STS 7) қабықша процесінің мөлшері мен пішінін талдау, осы түрде қазіргі адамдарға қарағанда көбірек жаққа қарай орналасқан айқын дорсолатеральді түймешесін көрсеткенін анықтады. Бұл, бір интерпретация бойынша, иықтың жоғары орналасқан, ыдыс тәрізді кеудеде және көлденең орналасқан кілт сүйекпен, қазіргі емес адам тәрізді маймылдардағыдай, байланысты болуы мүмкін. Антропологтар иық морфологиясын зерттегенде, ертедегі гоминидтер дәуірінде жоғарғы аяқ-қолдардың бипедализмді қолдауға қабілеттілігін анықтау үшін қабықша процесін зерттейді. Иық – приматтардың тіршілік құрылымдарының бір аймасы, бұрынғы зерттеулер локомоторлық режимдердегі айырмашылықтардың тудырған әртүрлі пайдалы талаптарды нақты көрсетеді. Ертедегі гоминидтердің жоғарғы қосымшаларының морфологиясы туынды белгілердің жиынтығынан тұратындықтан, осы бастапқы белгілер гоминидтердің эволюциясы бойында үнемі қолданылып келеді деп атап өту керек. Австралопитек африканеці (антропологияда Sts 7 деп белгілі) зерттелгенде, қазіргі адамдарға (Homo sapiens) қарағанда қабықшаның бағыты жоғарырақ екендігі байқалды. Алайда, Homo sapiens қабықша процесінің пішіні мен мөлшері жағынан ерекшеленбейді. Элизабет Врбуаның "Стеркфонтейнден алынған Австралопитек африканецінің қабықшасының жаңа зерттеуі" атты зерттеуінде, A. africanus қабықшасының жоғарырақ орналасқандығы анықталды, бұл осы орналасу ертедегі гоминидтерде де болуы мүмкін екенін көрсетеді. "Эволюциялық тұрғыдан қарағанда адамның акромионы" атты еңбектің авторларының пікірінше, әртүрлі гоминидтерде қабықша процесінің беткі бөлігі әртүрлі пішінде болған. Гориллаларда кең пішін, шимпанзелерде, орангутандарда және адамдарда орташа пішін, ал гиббонда кішкентай пішін байқалған. Бұл әртүрлі гоминидтердің қабықша процесі пішініндегі өзгергіштікті көрсетеді және оны одан әрі талдауға болады. Эволюциялық қабықша процесіне соңғы үлес 2016 жылы доктор М. Хуссан жасады, ол патологияны қолдана отырып, субакромиалдық соқтығысудың және корракоакромиалдық арканың маңыздылығы туралы қосымша түсінік берді.