Кіріспе
Трапеция бұлшықеті – белдің төменгі бөлігі мен иық қанаты арасында орналасқан бұлшықет. Трапеция – бас сүйегінің төменгі жағынан басталып, омыртқаның төменгі кеуде омыртқаларына дейін бойлық және иық қанатының омырғасына дейін бүйірлей созылатын үлкен, жұпталған трапеция тәрізді беттік бұлшықет. Ол иық қанатын қозғап, қолды қолдайды. Трапеция үш функционалдық бөлімнен тұрады: жоғарғы (төмен қарайтын) бөлігі қолдың салмағын ұстап тұрады; ортаңғы (көлденең) бөлігі иық қанатын артқа тартады; ал төменгі (жоғары қарайтын) бөлігі иық қанатын ішке қарай бұрып, төмен түсіреді.
The trapezius is a large paired trapezoid shaped surface muscle that extends longitudinally from the occipital bone to the lower thoracic vertebrae of the spine and laterally to the spine of the scapula. It moves the scapula and supports the arm. The trapezius has three functional parts: an upper (descending) part which supports the weight of the arm; a middle region (transverse), which retracts the scapula; and a lower (ascending) part which medially rotates and depresses the scapula.
Атауы мен тарихы
Трапеция бұлшығы трапеция, трапеция немесе ромб пішіндес төртбұрышқа ұқсайды. "Спинотрапециус" сөзі адамның трапеция бұлшығын білдірсе де, қазіргі заманғы мәтіндерде көбінесе қолданылмайды. Басқа сүтқоректілерде ол сол сияқты бұлшықтың бір бөлігін көрсетеді.
Құрылымы
Трапеция бұлшықтарының жоғарғы немесе жоғарғы (немесе төмен түсетін) талшықтары С7 омыртқасының тікенекті процесінен, сыртқы омыртқалық шығыңқылықтан, омыртқа сүйегінің жоғарғы омыртқалық сызығының медиалдық үштен бірінен (бастың артқы жағындағы екеуі де) және омыртқалық лигаменттен басталады. Бұл жерден олар төмен және бүйірге қарай бағытталып, кілт сүйектің артқы жиегіне бекітіледі. Трапеция бұлшықтарының ортаңғы немесе көлденең талшықтары жетінші мойын омыртқасының тікенекті процесінен (мойынның артқы жағындағы екеуі де) және бірінші, екінші және үшінші кеуде омыртқаларының тікенекті процестерінен өседі. Олар иық сүйектің омыртқалық қырының медиалдық жиегіне және жоғарғы ернегіне бекітіледі. Трапеция бұлшықтарының төменгі немесе төменгі (немесе жоғары көтерілетін) талшықтары қалған кеуде омыртқаларының (T4–T12) тікенекті процестерінен басталады. Бұл бастапқы жерден олар жоғары және бүйірге қарай өрлеп, иыққа жақын жиналады және омыртқаның ортаңғы жиегіндегі тегіс үшбұрышты бетке сығатын апоневрозбен аяқталады, содан кейін осы тегіс үшбұрышты беттің жоғарғы жағындағы шығыршыққа бекітіледі. Басқа байланысқан жерінде трапеция бұлшықтары теріге жақын орналасқан жіңішке талшықты қабат арқылы сүйекке тікелей бекітілген. Сыртқы және терең эпимизия мойынды айналдыратын және екі стерноклеидомастоид бұлшықтарын қамтитын терең фасциямен жалғасады. Орталық бөлігінде бұлшық тікенекті процестермен кең жартылай эллипс тәрізді апоневроз арқылы байланысады, ол алтыншы мойын омыртқасынан үшінші кеуде омыртқасына дейін созылады және қарсы бұлшық етімен бірге шеңберлі эллипс құрайды. Бұлшық еттің қалған бөлігі көптеген қысқа талшықты бекіністер арқылы пайда болады. Жоғарғы трапеция бұлшықтарының жұмыс істеп жатқанын сезіну үшін бір қолыңызбен дене алдына салмақ қойып, екінші қолыңызбен иық пен мойын арасын ұстаңыз.
Иннервация
Қосымша жүйке қозғалыс функцияларын қамтамасыз етеді. Сезімталдық, оның ішінде ауырсыну және буынның орналасу сезімі (проприоцепция), үшінші (С3) және төртінші (С4) мойын омыртқа жүйкелерінің алдыңғы тармақтары (вентральды тармақтары) арқылы жүзеге асырылады. Сондай-ақ, жапырақше қанатының (скапуланың) қалыптан тыс қозғалысы немесе функциясы (скапулалық дискинезия) байқалады. Трапеция бұлшық етінің жұмысында бұзылулардың көптеген себептері бар.
Сал ауруы
Трапеция бұлшықатының салқауы, мойынның қосымша жүйкесінің зақымдануынан туындайды, қолды денеге жақындату және денеден алыстату қиындықтарымен, сондай-ақ иықтың түсуімен және иық және мойын ауруларымен сипатталады. Емдеуге келмейтін трапеция бұлшықатының салқауын Eden–Lange процедурасы арқылы хирургиялық жолмен емдеуге болады.
Бет-қапшық-бұрыш бұлшық еттерінің дистрофиясы
Трапеция бұлшық еті фациоскапулохумеральды бұлшық ет дистрофиясында (ФСГД) ең көп зардап шегетін бұлшық еттердің бірі. Алғашқыда төменгі және ортаңғы талшықтар әсер етеді, ал жоғарғы талшықтар аурудың соңғы сатыларына дейін көбінесе зардап шекпейді.
Дамытылмағандық
Сирек кездесетін жағдайлардың бірі – трапеция бұлшық етінің жетілмегендігі немесе жоқтығы, бұл физиотерапияға көнбес мойын ауыруымен және жарақатты басқарудың нашарлауымен байланысты. Трапеция бұлшық етінің жоқтығы Польша синдромымен байланысты хабарланған.
Жаттығулар
Трапеция бұлшықтарының жоғарғы бөлігін иықтарды көтеру арқылы дамытуға болады. Бұл қозғалысқа арналған ең көп қолданылатын жаттығулар – тазалаудың кез келген түрі, әсіресе серіппелі тазалау және иықпен көтеру. Ең жоғарғы бөлігін мойынды кернеу арқылы жаттықтыруға болады. Ортаңғы талшықтар иық қабыршақтарын бір-біріне жақындату арқылы дамиды. Бұл қозғалыс жоғарғы және төменгі талшықтарды да қолданады. Төменгі бөлігін қолдарды түзу және қатаң ұстап, иық қабыршақтарын төмен қарай тарту арқылы дамытуға болады. Бұл қозғалыс негізінен лақтыру кезінде дельтовид бұлшықеттерімен және иық бунағының айналма бұлшықеттерімен бірге қолданылады.