Кіріспе

Халықаралық құқық заңдық теориясы
Халықаралық құқықта, жақтырмас борыш, сондай-ақ заңсыз борыш деп аталатын, деспотиялық режимнің салған ұлттық борышы орындалмауы тиіс деген заңдық теория бар. Осы доктрина бойынша мұндай борыштар мемлекеттің емес, оларды салған үкіметтің жеке борыштары болып есептеледі. Бұл тұрғысынан алғанда, бұл ұғым мәжбүрлеу арқылы жасалған шарттардың жарамсыздығымен салыстыруға болады. Осылайша борыштарды осы жолмен жоюға бола ма, жоқ па деген мәселе даулы.

Қабылдау

Патрисия Адамс, "Probe International" канадалық экология және қоғамдық саясатты қолдау ұйымының атқарушы директоры және "Жаман қарыздар: Бос несие беру, сыбайлас жемқорлық және үшінші әлемнің қоршаған орта мұрасы" кітабының авторы былай деді: "Кредиторларға тек ашық және қоғамдық мүддеге қызмет ететін мақсаттар үшін несие беруге ынталандыру арқылы болашақ тирандар өз әскерлерін қаржыландыру қабілетін жоғалтады, осылайша терроризмге қарсы күрес және әлемдік бейбітшілік ісіне үлкен үлес қосылады." Като институтының саясат талдауында Адамс Саддам Хусейннің билігі тұсында Ирактың алған қарыздарының жаман қарыз екенін айтты, себебі ақша қару-жараққа, репрессия құралдарына және сарайлар салуға жұмсалды. 2002 жылы экономистер Сема Джаячандран мен Майкл Кремердің мақаласы осы тақырыпқа жаңа қызығушылықты тудырды. Олар бұл идеяны диктаторлардың одан әрі қарыз алуын тоқтату үшін жаңа экономикалық санкциялар жүйесін құру үшін пайдалануға болатынын ұсынды. Джаячандран 2010 жылдың қарашасында Вашингтондағы Әлемдік даму орталығында Юбилейлік қозғалыстың 10 жылдығында жаңа ұсыныстар жасады. Кейіннен несиелік санкциялар моделі Әлемдік даму орталығында қабылданды және көптеген қосымша ұсыныстардың негізі болды. Кейбіреулер бұл доктрина халықаралық дамуға көмектеседі деп санайды. Ал басқалары бұл доктрина арқасында одан да көп түрдегі қарызды жоюға болады деген пікірде.

Қолдану

Пуэрто-Риконы испан-американ соғысы арқылы басып алғаннан кейін, АҚШ колонияның кредиторларына қарыз төлеуден бас тартты, оны жаман қарыз деп мәлімдеді. 2008 жылдың желтоқсан айында Эквадор президенті Рафаэль Корреа Эквадордың мемлекеттік қарызын төлеуден бас тартуға тырысты, оны заңсыз, жаман қарыз деп атады, себебі оны бұрынғы сыбайлас және зәулім үкіметтер жасаған. Ол қарызды төлеуді жалғастыру үшін қарыз облигацияларының бағасын төмендетуге қол жеткізді. 1986 жылы Гаитидегі Жан-Клод Дювалье билігі құлатылғаннан кейін Гаитидің көпжақты институттарға берешегін жою туралы шақырулар жасалды, оны әділетсіз жаман қарыз деп атады, және Гаити бұл қаражатты білім беруге, денсаулық сақтауға және негізгі инфрақұрылымға тиімдірек жұмсауға болатын еді. 2008 жылдың ақпанына дейін АҚШ Өкілдер палатасында Гаити қарызын жою туралы резолюцияны 66 конгрессмен қолдады. АҚШ-тағы бірнеше ұйым Гаити қарызын жою туралы резолюция бойынша ескертулер таратты, сондай-ақ АҚШ Қаржы министрлігіне Конгресс хаты жолдады, олардың ішінде Jubilee USA, Гаитидегі Әділет және демократия институты және Pax Christi USA бар.