Кіріспе
Еркін жоғарғы аяқтың иық және шынтақ арасындағы жақын бөлігі, адам және басқа жануарлардың аяғының жоғарғы бөлігі. Адам анатомиясында "қол" дегені әдетте жоғарғы аяқты білдіреді, бірақ академиялық тұрғыдан бұл термин иық буыны (гленогумеральді буын) мен шынтақ буыны арасындағы қолдың жоғарғы бөлігін ғана атайды. Шынтақтан бастап тобық буынына (радикарпальді буын) дейінгі жоғарғы аяқтың алыс бөлігі – алқа немесе "төменгі" қол деп аталады, ал тобықтан әрі – қол. Анатомиялық анықтамалар бойынша иық белдеуінің сүйектері, байламдары және қаңқа бұлшық еттері, сондай-ақ олардың арасындағы қолтық қуысы жоғарғы аяқтың бөлігі болып саналады, демек, ол қолдың құрамдас бөліктері де болып табылады. Көптеген анатомиялық құрылымдарды атау үшін түбір сөз ретінде қолданылатын латын сөзі "brachium" жоғарғы аяқтың толық бөлігін немесе тек қолдың жоғарғы бөлігін ғана білдіруі мүмкін.
the upper part of the limb in humans and other animals
In human anatomy, the arm refers to the upper limb in common usage, although academically the term specifically means the upper arm between the glenohumeral joint (shoulder joint) and the elbow joint. The distal part of the upper limb between the elbow and the radiocarpal joint (wrist joint) is known as the forearm or "lower" arm, and the extremity beyond the wrist is the hand. By anatomical definitions, the bones, ligaments and skeletal muscles of the shoulder girdle, as well as the axilla between them, is considered parts of the upper limb, and thus also components of the arm. The Latin term brachium, which serves as a root word for naming many anatomical structures, may refer to either the upper limb as a whole or to the upper arm on its own.
Сүйектері
Қоян сүйегі – қолдың үш ұзын сүйегінің бірі. Ол иық буынында жауырын сүйегімен және қолдың екінші ұзын сүйектерімен – шыбық сүйек және сәуір сүйекпен шынтақ буынында қосылады. Шынтақ – бұл қоян сүйегінің төменгі ұшы мен шыбық және сәуір сүйектерінің жоғарғы ұштары арасындағы күрделі иілгіш буын.
Бұлшықеттер
Қол фасциалдық қабатпен (жанама және медиалдық бұлшықет аралық септалар деп аталады) екіге бөлінеді, бұл қабат бұлшықеттерді екі остеофасциальды бөлікке – қолдың алдыңғы және артқы бөліктеріне – ажыратады. Фассия омыртқа сүйегінің periosteum (сыртқы сүйек қабаты)мен бірігеді. Алдыңғы бөлікте үш бұлшықет орналасқан: бицепс брахиалдық, брахиалдық және коркобрахиалдық бұлшықеттер. Олардың барлығын қолқа бұлшықет-тері жүйкесі (musculocutaneous nerve) қозғалтады. Артқы бөлікте тек трицепс брахиалдық бұлшықеті бар, оны радиалдық жүйкемен қамтамасыз етеді.
Жүйке жүйесі
С5, С6, С7 – тегі бұлшықет-терілік жүйке алдыңғы бөлімнің бұлшықеттерін негізгі түрде қамтамасыз етеді. Бұл жүйкелер қолдың қозғалыс жүйкесінің бүйірлік жіпшесінен басталады. Ол coracobrachialis бұлшық етін тесіп өтеді және бұлшық етке, сондай-ақ brachialis және бицепс brachii бұлшықеттеріне тармақтар жібереді. Ол қолдың алдыңғы терілік жүйкесі ретінде аяқталады. Радиалдық жүйке, бесінші мойын омыртқалық жүйкеден бірінші кеуде омыртқалық жүйкеге дейін, қолдың қозғалыс жүйкесінің артқы жіпшесінің жалғасы ретінде пайда болады. Бұл жүйке қолдың төменгі үшбұрышты кеңістігіне (мысалы, иық сүйегінің денесі және triceps brachii бұлшық етімен шектелген шартты кеңістікке) еніп, triceps brachii бұлшық етінің астында орналасады. Бұл жерде ол қолдың терең артериясымен бірге жүреді, ол иық сүйегінің радиалдық ойысында орналасқан. Бұл факт клиникалық жағынан өте маңызды, өйткені сүйектің денесінің мұндағы сынуы жүйкеде зақымдануға немесе тіпті толық айырылуға әкелуі мүмкін. Басқа нервтер арқылы өтетін нервтер қолға қоректендірмейді. Оларға мыналар жатады:
Орталық жүйке, жүйке бастауы C5 T1, қолдың қозғалыс жүйкесінің бүйірлік және медиалдық жіпшелерінің тармағы. Бұл жүйке қолда бицепс және трицепс бұлшықеттері арасындағы жазықтықта жүреді. Шынтақ ойысында бұл жүйке пронатор терес бұлшық етіне қарағанда тереңде орналасқан және ойыстың ең медиалдық құрылымы болып табылады. Жүйке қолдың астына өтеді. Ulnar жүйке, бастауы C8 T1, қолдың қозғалыс жүйкесінің медиалдық жіпшесінің жалғасы. Бұл жүйке бицепс пен трицепс бұлшықеттері арасындағы, орталық жүйкемен бірдей жазықтықта өтеді. Шынтақта бұл жүйке иық сүйегінің медиалдық эпикондилінің арт жағында орналасқан. Бұл кондилдік сынулар осы жүйкеге зақым келтіруі мүмкін дегенді білдіреді.
The median nerve, nerve origin C5 T1, which is a branch of the lateral and medial cords of the brachial plexus. This nerve continues in the arm, travelling in a plane between the biceps and triceps muscles. At the cubital fossa, this nerve is deep to the pronator teres muscle and is the most medial structure in the fossa. The nerve passes into the forearm. The ulnar nerve, origin C8 T1, is a continuation of the medial cord of the brachial plexus. This nerve passes in the same plane as the median nerve, between the biceps and triceps muscles. At the elbow, this nerve travels posterior to the medial epicondyle of the humerus. This means that condylar fractures can cause lesion to this nerve.
Қанмен қамтамасыз ету
Қолдағы негізгі артерия – қол артериясы. Бұл артерия – қолтық артерияның жалғасы. Қолтық артерияның қол артериясына айналатын жері, ірі тіс бұлшығының төменгі жиегінен дистальды орналасқан. Қол артериясы маңызды емес тармақ – қолдың терең артериясын бөліп шығарады. Бұл тармақталу ірі тіс бұлшығының төменгі жиегінен сәл төменде жүзеге асады. Қол артериясы қолдың алдыңғы бөлігіндегі икемді қуысқа дейін жалғасады. Ол екібас бұлшық және үшбас бұлшық арасындағы жазықтықта орналасқан, осыған ұқсас ортаншы жүйке және ірі көк тамыр да сол жазықтықта жүреді. Оған серіктес тамырлар (venae comitantes) ілеседі. Артерия алдыңғы бөліктің бұлшық еттеріне тармақтар жібереді. Икемді қуыста артерия ортаншы жүйке мен екібас бұлшығының шеміршегі арасында орналасқан. Содан кейін ол алқа қолға жалғасады. Қолдың терең артериясы радиалдық жүйкемен бірге төменгі үшбұрышты кеңістік арқылы өтеді. Осы жерден бастап ол радиалдық жүйкемен тығыз байланыста болады. Олар екеуі де үшбас бұлшығының тереңінен өтеді және омыртқа сүйегінің спиральді ойысында орналасқан. Сондықтан сүйек сынуы радиалдық жүйке зақымдануына ғана емес, сонымен қатар қолдың ішкі құрылымдарының гематомасына да әкелуі мүмкін. Артерия одан әрі қол артериясының қайта оралатын радиалдық тармағымен анастомозға қатысып, шынтақ буынына тараған қанмен қамтамасыз етеді.
Жүрек тамырлары
Қолдың тамырлары аяқ-қолдың шеттерінен қанды әкеледі, сонымен қатар қолдың өзінен қанды шығарып алады. Екі негізгі тамыр – базильдік және цефальдік тамырлар. Бұл екеуінің арасында байланыстыратын тамыр бар, ол шынтақ ойысынан өтеді және венопунктура (қан алу) үшін клиникалық маңызға ие. Базильдік тамыр қолдың медиалды жағымен жүреді және жетінші қабырға деңгейінде аяқталады. Цефальдік тамыр қолдың латеральды жағымен жүреді және қолтық тамырға жалғасады. Ол дельтопекторальды үшбұрыш арқылы өтеді, бұл дельтоид және үлкен кеуде бұлшықтары арасындағы кеңістік.
Қоғам және мәдениет
Индуизм, буддизм және Египет иконографиясында қол символы егеменді биліктің күшін көрсету үшін қолданылады. Индуизм дәстүрінде құдайлар өздерінің күштерінің белгілерін ұстаған бірнеше қолмен бейнеленеді. Көптеген қолдар құдайлардың шексіз күшін көрсетеді деп саналады. Халық мәдениетінде Тхакур "Шолай" фильмінде қолдары жоқ еді. Батыс Африкада бамбара тайпасы рухты бейнелеу үшін алжарқынды қолданады, ол Құдай мен адам арасындағы байланыс болып табылады. Екі қолды бірдей көтерудің символдық қимылдары – бағыну, рақым сұрау және әділдікке шақыруды білдіреді.
Клиникалық маңызы
Шыбық қуысы венопунктура жасау және қан қысымын өлшеу үшін клиникалық маңызға ие. Қолдың сынуы кезінде бұл шыбық сүйегінің сынуын білдіруі мүмкін. Жүрек тамырларын айналып өту операциясы қажет болғанда қолдағы тамырлар қолданылуы мүмкін.
Басқа жануарлар
Басқа жануарларда "қол" термині гомологты немесе ұқсас құрылымдарды (мысалы, төрт аяқты жануардың жұпталған алдыңғы аяқтары немесе басқұрлылардың қолдары) атау үшін де қолданылуы мүмкін. Анатомиялық тұрғыдан алғанда, "қол" термині шынтақтан билезікке дейінгі бөлікті білдіреді, ал шынтақ пен билезік арасындағы сегмент – қолдың алдыңғы бөлігі. Дегенмен, күнделікті, әдеби және тарихи қолданыста "қол" – иықтан билезікке дейінгі бүкіл жоғарғы аяқ-қолды білдіреді. Бұл мақалада алғашқы анықтама қолданылады; толық анықтама үшін жоғарғы аяққа қараңыз.