Ұлттық тәуелсіздік идеологиясы: суверенитет, өзін-өзі билеу, глобализмге қарсылық, аймақтық және ұлттық мүдделерді қорғау. Саяси автономия туралы біліңіз!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ел немесе аймақтың саяси тәуелсіздігін қолдайтын идеология. Суверенизм, суверенизм немесе суверенизм (француз тілінен, su. vʁɛ. nism, яғни егемендік идеологиясы) – адамның өмір сүру шарттарын жеке деңгейде, әлеуметтік топта, аймақта, елде немесе бүкіл әлемде бақылауда ұстау ұғымы. Көбінесе, бір ұлттың немесе аймақтың саяси тәуелсіздігін иелену немесе сақтау мақсатында қолданылады. Суверенисттердің мақсаты – ішкі бұзылған азшылық топтарына (этникалық, жыныстық немесе гендерлік) немесе сыртқы жаһандық басқару институттарына, федерализмге және ұлтаралық одақтарға қарсы деп саналатын күшті күштерден "бақылауды қайтару". Әдетте, оқшауланушылыққа ұмтылады, кейбір тәуелсіздік қозғалыстарымен байланысты болуы мүмкін, бірақ басқа елдердің тәуелсіздігін бұзуды ақтау үшін де пайдаланылуы мүмкін.
Ideology supporting political independence of a nation or region
Sovereigntism, sovereignism or souverainism (from , su. vʁɛ. nism, meaning the ideology of sovereignty) is the notion of having control over one's conditions of existence, whether at the level of the self, social group, region, nation or globe. Typically used for describing the acquiring or preserving political independence of a nation or a region, a sovereigntist aims to "take back control" from perceived powerful forces, either against internal subversive minority groups (ethnic, sexual or gender), or from external global governance institutions, federalism and supranational unions. It generally leans instead toward isolationism, and can be associated with certain independence movements, but has also been used to justify violating the independence of other nations.
Еуропа
Еуропада егемендік ұстанымын қолдайтын саяси қозғалыстар (бір жағынан) Еуропалық Одақтан толықтай шығуды немесе оған қосылуға қарсы тұруды жақтаса, (екінші жағынан) құрамына кіретін мемлекеттердің ерекшелігі мен егемендігін сақтайтын, интеграциясы аз "ұлттар Еуропасын" құруға ұмтылады. Осы идеяларды қолдаушылар өздерін еурореалистер деп есептейді және еурофедералистерге қарсы шығып, Еуропалық Одақтың конфедеративтік үлгісін қалайды. (Еуропалық Одақ федерация емес, бірақ федерация сипаттамаларына ие.) Демек, Еуропадағы егемендік федерализмге қарсы және көбінесе ұлтшылдықпен байланысты, әсіресе Ұлыбританияда (2020 жылы ЕО-дан шықты) және Францияда, сол және оң қанаттағы партиялар оған бейім.
In Europe, sovereigntist political movements divide (on the one hand) between those that seek to leave the European Union completely (or oppose joining it) and (on the other), those who aim for a "Europe of the nations", a less integrated Europe respecting the individual characteristics and sovereignty of constituent states. Supporters of these doctrines tend to regard themselves as Euro realists opposed to the Euro federalists and call for a more confederal version of a European Union. (The European Union is not a federation but shares many characteristics of one.) Thus, sovereigntism in Europe is opposed to federalism and typically involves nationalism, particularly in the United Kingdom (which withdrew from the EU in 2020) and in France where parties on the left and right margins lean strongly towards it.
Венгрия
Премьер-министр Виктор Орбан және оның 2010 жылдан бері билікте тұрған «Фидес» партиясы Еуропалық Одаққа қарсы тәуелсіздік саясатын күшейтіп жүзеге асырып келеді. 2023 жылдың 12 желтоқсанында Венгрия Ұлттық Ассамблеясы «Егемендікті қорғау туралы» заңды қабылдады, ол 2024 жылдың 1 ақпанына дейін құрылатын «Егемендікті қорғау кеңсесі» деп аталатын жаңа мемлекеттік орган құрады. Ол Венгрияның егемендігіне жасалған деп саналатын шабуылдарды, соның ішінде шетелден қаржылық қолдау алған азаматтық ұйымдардың қызметін тергеуге кең өкілеттіктерге ие болады.
Prime Minister Viktor Orbán and his Fidesz party, in power since 2010, have increasingly followed a sovereigntist policy against the European Union. On December 12, 2023, the Hungarian National Assembly adopted the Sovereignty Protection Act, which creates a new government agency, called the Sovereignty Protection Office, to be established by February 1, 2024. It will have broad powers to investigate alleged attacks on Hungarian sovereignty, including the activities of civic organizations supported from abroad.
Ресей
2006 жылдан бері Владимир Путин Ресейдің қазіргі егемендік көзқарасын қолдап келеді, онда Ресейдің егемен халықтары саяси, экономикалық және мәдени күресте бір жағынан, ал екінші жағынан Ресейдің егемендігі мен мәдени тіршілігін әлсірететін неолибералдық және космополиттік идеологиялары бар трансұлттық институттар өзара қарым-қатынас жасайды. Путинизмде көпұлтты Ресей халқының "ұлттық байлығы" (оның моралі, құндылықтары, ата-бабаларының естелігі және мәдениеті) оның егемендігін анықтайды және қорғайды. Путиннің кеңесшісі Владислав Сурков НАТО, ЕҚЫҰ және АҚШ бақылауындағы бірполярлы әлемдік тәртіптің мүдделеріне қызмет ететін халықаралық ұйымдардың "егеменді демократияға" төндіретін қаупін айтты. Путинизм идеологиясы бойынша, Грузия мен Украинаның егемендігіне құрмет көрсету мүмкін емес, өйткені олардың түсті революциялары салдарынан жоғалған, бұл Еуропа мен Батыстың мәдени, экономикалық және саяси тұрғыдан жұтып алуынан қорғайтын шекаралардың құлауы ретінде қарастырылды. Батыс державаларына қарсы мәдени және саяси қорғаушы ретінде Ресейдің жетекшілігімен көптеген халықтардың егеменді одағы идеясы империялық кеңеюдің заңдылық теориясы ретінде пайдаланылды. Бұл тәсіл Кеңес Одағынан бұрын қолданылған, 16 ғасырдағы панславизмнің бастауына дейін жетеді, кейіннен 19 ғасырда орыс ұлтшылдығы, империализмі және православие мессиандығымен біріктірілді.
Since 2006, Vladimir Putin has espoused the current Russian sovereigntist view of a political, economic, and cultural battle between sovereign peoples of Russia on one side, and on the other transnational institutions with their neoliberal and cosmopolitan ideologies undermining Russia's sovereignty and cultural existence. In Putinism, the "national wealth" of the multiethnic Russian peoples (its morality, values, memory of its forefathers and its culture) both defines and is protected by its sovereignty. Putin advisor Vladislav Surkov articulated the threat to "sovereign democracy" posed by international organizations serving the interest of NATO, the OSCE, and the unipolar world order controlled by the United States. According to the ideology of Putinism, Georgian and Ukrainian sovereignty could not be respected since it had already been lost due to their color revolutions, seen as a collapse of borders protecting them from being engulfed culturally, economically and politically by Europe and the West. As a cultural and political protector against threatening Western powers, the idea of a sovereign union of multiple peoples under Russia's leadership has been employed as a legitimation theory for imperial expansion. This usage predates the Soviet Union, tracing back to Pan slavism’s origins in the 16th century, later becoming integrated with Russian nationalism, imperialism and Orthodox messianism in the 19th century.
Каталония
Каталония Парламентінде Испаниядан тәуелсіздікті ашық түрде қолдайтын партиялар – «Каталония үшін бірге» (JxCat) (оның құрамында бұрынғы «Convergència Democràtica de Catalunya» (CDC) партиясының мұрагері «Partit Demòcrata Europeu Català» (PDeCAT) бар), «Esquerra Republicana de Catalunya» (ERC) және «Candidatura d'Unitat Popular» (CUP).
In the Parliament of Catalonia, parties explicitly supporting independence from Spain are Together for Catalonia (JxCat) (which includes Partit Demòcrata Europeu Català (PDeCAT), heir of the former Convergència Democràtica de Catalunya (CDC)); Esquerra Republicana de Catalunya (ERC), and Candidatura d'Unitat Popular (CUP).
Ұлыбритания
Біріккен Корольдікте де егемендікке басымдық беретін саясаты бар партиялар табылады; әсіресе Джонсон басқарған Консервативтік партия (Ұлыбритания) (қатты Brexit-ті таңдағандықтан), Шотландия Ұлттық партиясы, Уэльс партиясы Plaid Cymru және Солтүстік Ирландиядағы Sinn Féin.
Parties with policies that could be described as sovereigntist can be also found in United Kingdom; notably by the Johnson led Conservative Party (UK) (that chose a hard Brexit), the Scottish National Party and Plaid Cymru (Party of Wales), and Sinn Féin in Northern Ireland.
Канада
Канаданың Квебек провинциясында суверенизм немесе тәуелсіздік қозғалысы Квебек Канададан бөлініп, дербес мемлекет болуын жақтаушылардың күресін білдіреді. Көптеген қозғалыс көшбасшылары, әсіресе Рене Левеск, "тәуелсіздік" және "тәуелсіздік жақтасы" терминдерін "сепаратист" немесе "тәуелсіздікке ұмтылушы" сияқты басқа кең таралған атаулардан гөрі артық көреді, бірақ қарсыластары осы терминологияға қарсылық білдіруі мүмкін.
In the Canadian province of Quebec, souverainisme or sovereigntism refers to the Quebec sovereignty movement, which argues for Quebec to separate from Canada and become its own nation. Many leaders in the movement, notably René Lévesque, have preferred the terms "sovereignty" and "sovereigntist" over other common names such as separatist or independentist, although this terminology may be objected to by opponents.