Кіріспе

АҚШ армиясының генералы (1908–1975)

Эрл Гилмор Уилер (13 қаңтар 1908 – 18 желтоқсан 1975), «Бус» лақап атымен танымал, 1962–1964 жылдары АҚШ армиясының штаб бастығы, ал 1964–1970 жылдары Біріккен штабтар төрағасының алтыншы төрағасы болды. Ол Вьетнам соғысы кезінде соңғы қызметін атқарды.

Ерте өмір және білім

Ерл Гилмор Уилер 1908 жылдың 13 қаңтарында Вашингтон қаласында Док Стоун мен Ида Гилмор отбасында дүниеге келді. Кейіннен Иданың екінші күйеуі оны асырап алды. Уилер әскери мансабын 1924 жылы, 16 жасында Колумбия округі Ұлттық гвардиясының 121-ші инженерлік полкінің Е ротасында қатарлы солдат ретінде бастады. 1926 жылы сержантқа дейін көтеріліп, 1928 жылы АҚШ Әскери академиясына оқуға түсу үшін құрметпен отставкаға жіберілді. 1932 жылы академияны бітіріп, жаяу әскерге офицер болып қабылданды. Бітіргеннен кейін 1930 жылы әлеуметтік кеште танысқан Франсис "Бетти" Роджерс Хауэллге үйленді. 1932-1936 жылдары 29-шы жаяу әскер полкінде қызмет етті, содан кейін 1937 жылы жаяу әскер мектебін бітірді. 1937-1940 жылдары Қытайда орналасқан 15-ші жаяу әскер полкінде қызмет етті, 1937-1938 жылдары Қытайда болып қайтты.

Мансап

1940-1941 жылдары Уилер Вест-Пойнтта математика оқытушысы болды. Батальон командирінен бастап жоғары лауазымдарға көтеріліп, 1941-1944 жылдар аралығында жаңадан құрылған 36-шы және 99-шы жаяу әскер дивизияларын даярлады, содан кейін 1944 жылдың қарашасында жаңа құрылған 63-ші жаяу әскер дивизиясының штаб бастығы ретінде Еуропаға барды. Уилер жабдықтау, барлау, жоспарлау және бронетанктік әскерлерді қоса алғанда, әртүрлі салалардағы жоғары штабтық қызметтерде болды. 1945 жылдың соңында Уилер Форт-Силлде артиллерия оқытушысы ретінде АҚШ-қа оралды, содан кейін 1947-1949 жылдар аралығында Германияны оккупациялаған АҚШ әскерлерінің (бұрынғы VI корпус) штаб офицері ретінде Германияға қайта оралды. 1950 жылы Ұлттық соғыс колледжіне қабылданды. Содан кейін ол бірнеше лауазымда НАТО штабының офицері ретінде Еуропаға оралды. 1951-1952 жылдары Суық соғыстың алдыңғы шебінде орналасқан Триест еркін аумағын бақылаған 351-ші жаяу әскер полкіне қолбасшылық етті. 1955 жылы Уилер Пентагонның Бас штабына қосылды. 1958 жылы 2-ші бронетанкті дивизияның қолбасшысы болды. 1959 жылы III корпустың қолбасшылығын қабылдады. 1960 жылы Біріккен штабтың директоры тағайындалды. 1962 жылы ол қысқа мерзімге Еуропадағы АҚШ күштерінің қолбасшысының орынбасары болды, содан кейін сол жылдың соңында АҚШ армиясының Бас штабының бастығы болып тағайындалды.

Біріккен штаб басшыларының төрағасы

Президент Линдон Б. Джонсон тағайындады Уилерді Біріккен штабтар төрағасы қызметіне 1964 жылдың шілдесінде, генерал Максвелл Тейлордың орнына. Уилердің елдегі жоғары әскери лауазымдағы қызметі Американың Вьетнам соғысына қатысуының ең қызу кезеңімен сәйкес келді. Уилердің АҚШ армиясындағы жоғары лауазымға тағайындалуы, одан көп жауынгерлік тәжірибесі бар офицерлердің үстінен, кейбір сынға түсті. Әскери-әуе күштерінің бас штабы болған генерал Кертис Лемей оны "Полли Парот" деп атады және Уилердің Екінші дүниежүзілік соғыстың көп бөлігінде қызмет еткен Джорджия штатындағы Форт Беннинг әскери базасындағы шайқаста күрескені үшін марапатталғанын айтты. Уилер 1960 жылдардың ортасында Вьетнам соғысындағы АҚШ әскери рөлінің кеңеюін бақылады және қолдады, далалық қолбасшының қосымша әскерлер мен операциялық билік туралы өтініштерін үнемі мақұлдады. Ол президент Джонсонды Солтүстік Вьетнамға күштірек соққы беруге және әуе шабуылдарын кеңейтуге шақырды. Уилер АҚШ жердегі әскерлерінің шығындарын азайтуға мүдделі болды. Сонымен қатар, ол Оңтүстік Вьетнам әскерінің мүмкіндіктерін реалистік бағалауды қалаған. Осының нәтижесінде ол "жайдарман" репутациясын алды. Уилер генерал Уильям К. Вестморлендпен және президент Джонсонмен бірге 1968 жылғы ақпандағы Тет шабуылынан кейін қосымша американдық күштерді жіберуді ұсынды. Сол кездегі американдық БАҚ Тет шабуылын Вьетконгтың жеңісі деп кеңінен жариялады. Бұл 1967 жылы жарияланған хабардан кейін болды, онда аты-жөні аталмаған американдық генерал (кейін генерал Фредерик С. Вейанд екені анықталды) Вьетнамдағы жағдайды "жағдайдың тұрақсыздығы" деп сипаттады. Уилер бұл пікірмен құпия кеңесте келісті. Дегенмен, Уилер Вьетнамдағы американдық күштердің артуы АҚШ-тың әлемнің басқа аймақтарындағы әскери мүмкіндіктерін әлсірететініне алаңдады. Ол резервтерді жұмылдыру арқылы 205 000 қосымша жердегі әскерді шақыруды ұсынды, бірақ оларды АҚШ-та белсенді резерв ретінде қалдыруды көздеді. Президент бұл оңайға соқпайды деп шешті. Тет шабуылы және американдық қоғамдық пікірдегі өзгерістермен бірге бұл сәтсіз әрекет президент Джонсонның соғысты деэскалациялау туралы соңғы шешіміне әсер етті. Президент Ричард М. Никсон сайланғаннан кейін Уилер "Вьетнамдастыру" бағдарламасын іске асыруды қадағалады, осы бағдарлама арқылы Оңтүстік Вьетнам күштері американдық күштер шығарылған кезде соғысқа жауапкершілікті арттырды. Уилер 1970 жылдың шілдесінде АҚШ армиясынан зейнеткерлікке шықты. Уилерге дейін Біріккен штабтар төрағасы қызметін ең ұзақ атқарған адам болды – алты жыл қызмет етті. Зейнеткерлікке шыққаннан кейін ол Қорғаныс қызметі үшін медальмен марапатталды және бұл марапаттың алғашқы иегері атанды.

Өлім

Уилер 1975 жылдың 18 желтоқсанында Мэриленд штатындағы Фредерик қаласында жүрек талмасынан қайтыс болды.