Кіріспе
АҚШ армиясының генерал-лейтенанты, американдық олимпиадалық күрескер Харольд Грегори Мур-кіші (13 ақпан 1922 – 10 ақпан 2017) – АҚШ армиясының генерал-лейтенанты және автор. Ол Ерен қызмет орденімен (Distinguished Service Cross), АҚШ армиясының батылдығы үшін екінші жоғары наградасымен марапатталды және 1945 жылғы Вест-Пойнт түлектерінің арасында бригадалық генерал, генерал-майор және генерал-лейтенант шеніне алғашқы болып көтерілді. Мур Вьетнам соғысы кезінде 1965 жылы Иа Дранг шайқасында 7-ші кавалериялық полкінің 1-ші батальонының подполковнигі ретінде танымал. Бұл шайқас 1992 жылы жарық көрген «Біз бір кезде сарбаздық өмірді өткердік және жас едік» (We Were Soldiers Once and Young) атты бестселлерде толыққанды сипатталған. 2002 жылы Мурдің рөлін Мел Гибсон сомдаған «Біз сарбаздық өмірді өткердік» (We Were Soldiers) фильміне негіз болды. Мур полктің «құрметті полковнигі» болды. Мур Ұлттық жаяу әскер қауымдастығының «Сент-Морис» орденімен, сондай-ақ Вест-Пойнт түлектерінің қауымдастығының «Ең үздік түлек» сыйлығымен марапатталды. АҚШ-тың Вест-Пойнт қаласындағы әскери академияға түсуге ниеттенген ол, үлкен қалада болудың мүмкіндіктерін арттыратынына сенгендіктен, он жеті жасында мектепті бітірмей Кентукки штатын тастап, Вашингтонда АҚШ Сенатының кітап қоймасында жұмыс істеді. Мур күндіз жұмыс істеп, түнгі уақытта орта мектепті бітірді және 1940 жылы Бардстаундағы Сент-Джозеф дайындық мектебін аяқтады. Мур Вест-Пойнтқа тағайындалуды күтіп, Джордж Вашингтон университетінде екі жыл бойы түнгі сабақтарға қатысты және қоймада жұмыс істеді. Джордж Вашингтон университетінде оқыған кезінде ол Каппа Сигма студенттік қауымдастығына қабылданды. Президент Франклин Д. Рузвельт әрбір сенатор мен өкілге әскери және теңіз академияларына қосымша тағайындаулар жасауға рұқсат беретін заңға қол қойғаннан кейін, Мурға 4-ші округтен (Кентукки) өкіл Эд Крил АҚШ Теңіз академиясына тағайындау ұсынды, бірақ Мур Теңіз академиясына баруға мүдделі емес еді. Мур Крилден, егер ол Мур үшін ашық әскери академияға тағайындау үшін Теңіз академиясының тағайындауын басқа конгрессменмен алмастыруға келіссе, алмасуға дайын серіктес таба алатынын сұрады. Крил келісті, және Мур Джорджияның 2-ші сайлау округінің өкілі Юджин Кокспен келісімге келді, ол Вест-Пойнтқа ашық тағайындауға ие болды. Кокс Мурдың табандылығына таң қалды және Мур Кокс кеңсесінен Вест-Пойнтқа тағайындамамен кетті.
the American Olympic wrestler
Harold Gregory Moore Jr. (February 13, 1922 – February 10, 2017) was a United States Army lieutenant general and author. He was awarded the Distinguished Service Cross, the U. S. Army's second highest decoration for valor, and was the first of his West Point class (1945) to be promoted to brigadier general, major general, and lieutenant general. Moore is remembered as the lieutenant colonel in command of the 1st Battalion, 7th Cavalry Regiment, at the Battle of Ia Drang in 1965, during the Vietnam War. The battle was detailed in the 1992 bestseller We Were Soldiers Once and Young, co authored by Moore and made into the film We Were Soldiers in 2002, which starred Mel Gibson as Moore; Moore was the "honorary colonel" of the regiment. Moore was awarded the Order of Saint Maurice by the National Infantry Association as well as the Distinguished Graduate Award by the West Point Association of Graduates. Because he was interested in obtaining an appointment to the U. S. Military Academy at West Point, New York, and felt his chances were better if he was located in a larger city, he left Kentucky at the age of seventeen before finishing high school and got a job in Washington, D. C. working in the U. S. Senate book warehouse. Moore finished high school at night while working days and graduated from St. Joseph Preparatory School in Bardstown with the class of 1940. Moore attended George Washington University at night for two years, working at his warehouse job while waiting on an appointment to West Point. During his time at George Washington University he was initiated into the Kappa Sigma fraternity. After President Franklin D. Roosevelt signed legislation authorizing each senator and representative additional appointments to the military and naval academies, Moore was offered an appointment to the United States Naval Academy by Representative Ed Creal (4th District, Kentucky) — but Moore had no desire to go to the Naval Academy. Moore instead asked Creal whether Creal would be willing to trade that Naval Academy appointment to another congressman for an open Military Academy appointment for Moore if Moore could find a willing partner for the exchange. Creal agreed, and Moore soon found Representative Eugene Cox of Georgia's 2nd Congressional District, with an open appointment to West Point. Cox was impressed with Moore's tenacity and he left Cox's office with the West Point appointment.
Батыс нүктесі
Мур АҚШ Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысқаннан кейін көп ұзамай АҚШ Әскери академиясына тағайындалды. Ол 1942 жылдың 15 шілдесінде "Қабылдау күні" үшін Вест-Пойнтқа келді және күздегі ресми оқу мерзімі басталар алдында "Жануарлар казармасы" деп аталатын жазғы дайындықтан өтті. Пайн лагеріндегі жазғы оқу кезінде ол M1 Garand мылтығын жақсы меңгерді және өз ротасының үздік оқ атушысы атанды. 1942 жылдың күзінде оның курсы соғыс салдарынан әдеттегідей төрт жыл емес, үш жылда бітіретінін естіді. Мур оқу жылын қиындықпен аяқтады, тіпті өзі айтқандай, "тозақтан өткен академиялық сапар" болды. Осы оқиға Мурдың Вест-Пойнттегі студенттік өмірін оқуға, ал азғыруға аз уақыт бөлгеніне себепкер болды. Оның секіру мектебінен кейінгі алғашқы қызметі 1945 жылдан 1948 жылға дейін Жапонияның Саппоро қаласының жанындағы Кроуфорд лагерінде 187-ші планерлік жаяу әскер полкіне тағайындалу болды. 1948 жылдың маусым айында Форт-Брэггтегі 82-ші әуе десанттық дивизиясына қайта тағайындалды. Ол тәжірибелік парашюттерді сынап көретін арнайы бөлімге ерікті түрде қосылды және 1948 жылдың 17 қарашасында бөліммен алғашқы 150-ден астам секіруін жасады. Өмірі бойында ол 300-ден астам секіру жасаған секіру жетекшісіне айналды.
Корей соғысы
1951 жылы Корея соғысы кезінде (1950-1953) ол Форт-Беннингке жаяу әскер офицерлерінің жоғары курсына қатысуға бұйрық алды, бұл оны ротаға басшылық етуге немесе батальон штабында қызмет етуге дайындады. 1952 жылдың маусым айында Мур 7-ші жаяу әскер дивизиясының 17-ші жаяу әскер полкіне тағайындалды. Капитан ретінде ол ұрыста ауыр миномет ротасына басшылық етті. Содан кейін ол полк штабының операциялар және жоспарлау бөлімінің бастығының көмекшісі болып қызмет етті. Мурдың майор дәрежесіне көтерілуі 7-ші дивизия командирінің саясатымен тоқтатылды, онда майор дәрежесіне жауынгерлік жағдайда жаяу әскер ротасын басқармаған офицердің өте алмайтыны айтылған. Дивизия командирі Мурды жеке жаяу әскер ротасына тағайындады, осылайша Мур майор болып жоғарылатылып, кейін дивизия штабының операциялар бөлімінің бастығының көмекшісі болуы мүмкін болды.
АҚШ-қа оралу
1954 жылы Мур Вест-Пойнтқа оралып, үш жыл бойы жаяу әскер тактикасы бойынша нұсқаушы болып қызмет етті. Нұсқаушы болып қызмет еткен кезеңде Мур сол кездегі курсант Норман Шварцкопфқа сабақ берді, ол Мурды өзінің "батырларының" бірі деп атады және оны бітіргеннен кейін жаяу әскер бөлімін таңдауына Мурдың себепкер болғанын айтты. Шварцкопф кейін АҚШ армиясының генералы болды және Иракқа қарсы Персия шығанағы соғысында БҰҰ коалициялық күштерін басқарды. 1956 жылы Мур Канзас штатының Форт-Левенворт қаласындағы Командалық-штаб колледжіндегі бір жылдық курсқа жіберілді. Бұл курс майорларды дивизия және корпус деңгейіндегі штаб офицерлерінің міндеттеріне дайындады. Форт-Левенворттағы оқуын аяқтағаннан кейін Мур Пентагонға және Бас ғылыми-зерттеу және әзірлеме басқармасына есеп берді, онда оның бастамасы мен көрегендігі жаңа әуедегі жабдықтар мен әуе шабуылы тактикасын әзірлеуге үлкен үлес қосты. 1960 жылы Вирджиния штатының Норфолк қаласындағы Қарулы күштер штабы колледжін бітірген соң Мур Норвегияның Осло қаласындағы Солтүстік Еуропа одақтас күштерінің штабында НАТО жоспарлау офицері болып үш жыл қызмет етті. 1964 жылы, қазір подполковник, Мур Әскери-теңіз колледжінде оқуын аяқтады және Вашингтондағы Джордж Вашингтон университетінен халықаралық қатынастар саласында магистр дәрежесін алды. Мур Форт-Беннингке ауыстырылып, 23-ші жаяу әскер батальонының 2-ші бөліміне командир болып тағайындалды, бұл бөлім кейіннен 11-ші әуе шабуылы дивизиясының құрамына кірді, онда әуе шабуылы және әуе мобильділігі бойынша оқулар мен сынақтар өтті. 1965 жылдың 28 шілдесінде президент Линдон Джонсон Вьетнамға "әуедегі дивизияны" жіберу туралы жариялады. Сол айда 11-ші әуе шабуылы дивизиясы 1-ші кавалерия дивизиясы (әуедегі) болып қайта аталды және Вьетнамға жөнелтуге дайындыққа алынды.
Ла Дранг шайқасы
1965 жылдың 14 қарашасынан бастап, подполковник Мур 3-бригаданың 7-атқыштар дивизиясы, 1-атқыштар дивизиясы (аэромобильді) құрамындағы 1-батальонды бір аптаға созылған Іа Дранг шайқасына жетекшілік етті. Жау әскерлерімен толық қоршауда қалған, оларға қашуға мүмкіндік беретін анық қону алаңы болмаған Мур, солтүстік Вьетнам армиясының (NVA) күштерімен салыстырғанда салмағы зор кемшілікке қарамастан, табандылық танытты. Ертесі күні, олар екі жарым шақырым қашықтықтағы 2-батальонды жеңіске жеткізді. Мурдың "жетістік мүмкіндігіңізді арттыру үшін әрқашан қосымша бір нәрсе жасауға болады" деген қағидасы және оның бүкіл командасының батылдығы осы нәтижеге Мурдың үлкен үлесін тигізді деп есептеледі. Іа Дранг шайқасында шаштары сары Мур әскерлеріне "Сары Шаш" есімімен танымал болды, сондай-ақ, бір ғасыр бұрын Кіші Бигхорн шайқасында сол 7-ші кавалерия полкіне лейтенант-полковник ретінде басшылық еткен легендарлы генерал Джордж Армстронг Кастерге құрмет көрсету мақсатында осылай аталды. Мур Іа Дрангтағы ерекше ерлігі үшін "Қызмет көрсеткені үшін" орденімен марапатталды.
Вьетнам соғысынан кейінгі қызмет
Вьетнам соғысындағы қызметінен кейін Мур Пентагонда Қорғаныс министрінің орынбасары кеңсесінің халықаралық істер жөніндегі көмекші хатшысының әскери байланыс адамы ретінде қызмет етті. Келесі тапсырмасында армия оны Гарвард университетіне жіберді, онда ол 1968 жылы халықаралық қатынастар магистрі дәрежесін алды. Гарвардтағы жұмысын аяқтағаннан кейін Мур Пентагонға Операциялар жөніндегі штаб бастығының орынбасарымен жұмыс істеуге оралды. Содан кейін ол 9-шы жаяу әскер дивизиясының екі бригадасын АҚШ-қа қайтару жоспарын жасауға көмектесті, бұл соғысты Вьетнамданудың бір бөлігі болды. 1969 жылдың шілдесінде ол Оңтүстік Кореядағы Сегізінші армияның штаб, операциялар және жоспарлар жөніндегі көмекші бастығы болып тағайындалды. Ол кезде демилитаризацияланған аймақтарға жасалған шабуылдардан туындаған шиеленіс жоғары болды, сонымен қатар Сегізінші армия әскерлері арасында есірткіге тәуелділік және нәсілшілдік бесiп тұрды. 7-ші жаяу әскер дивизиясының қолбасшысы болғаннан кейін көп ұзамай Мур 1970 жылы генерал-майор болып тағайындалды және ол отбасымен бірге Оңтүстік Кореядағы Кейси лагеріне көшіп барды. Ол Корейдегі АҚШ күштерінің қолбасшысы генерал Джон Х. Майклзтің тапсырмасы бойынша 7-ші дивизияда кең таралған есірткіге тәуелділік және нәсілдік араздықтарды жоюға кірісті. Оның жоспары компания командирлері үшін офицерлерді даярлау мектебін және штабтық сержанттар мен төменгі шенділер үшін NCO басшылық мектебін құруды, сондай-ақ «Тең мүмкіндік саясатын» енгізуді көздейді. Ол бұл саясатты раса, ұлт немесе дін бойынша кемсітушілікке жол берген басшыларды жазалауға уәде беру арқылы қолдады. Дивизияның моральдық жағдайын жақсарту мақсатында ол футбол, баскетбол және бокс сияқты бірнеше спорттық бағдарламаларды ұйымдастырды. 1971-1973 жылдары Калифорния штатындағы Форт-Ордтағы Армия оқу орталығының қолбасшысы ретінде ол VOLAR жобасы аясында әскери шақыруды тоқтатуға және Заманауи ерікті армия институтын құруға дайындық шаралары ретінде негізгі және қосымша жеке оқытуды жетілдіру бойынша кең ауқымды тәжірибелер жүргізді. 1973 жылдың тамызында Мур АҚШ армиясының әскери кадрлар орталығының (MILPERCEN) қолбасшысы болып тағайындалды, ал 1974 жылы армия департаменті штабының штаб бастығы болып тағайындалды, бұл армиядан кету алдындағы соңғы қызметі болды. Ол әскерге шақыруды тоқтатқаннан кейін әскерге шақыру мәселелерімен және Вьетнам соғысы аяқталғаннан кейін әскерлерді реттеп қысқартумен айналысты. Мурдың келесі қызметі Жапониядағы АҚШ армиясының қолбасшысы болуы мүмкін еді, бірақ ол зейнеткерлікке шығуды жөн көрді. Мур армиядан 1977 жылдың 1 тамызында 32 жыл қызмет еткеннен кейін зейнеткерлікке шықты.
Жеке өмір
Форт-Брэггке тағайындалған кезде Мур полковник және Луис Дж. Комптонның қызы Джулия Б. Комптонмен танысты. Джулия Солтүстік Каролина штатының Чапел-Хилл қаласындағы Солтүстік Каролина университетінде оқыған студент еді және Форт-Брэггте ата-анасын аралап келген. Олар 1949 жылдың 22 қарашасында Форт-Брэггтің басты пошталық шіркеуінде үйленді. 1977 жылы зейнетке шыққаннан кейін Мур Колорадодағы Крест Бутт тау шаңғысы курортының атқарушы президенті болып қызмет етті. 2009 жылдың маусым айында 87 жастағы Мур Колумбус (Джорджия штаты) қаласындағы Ұлттық жаяу әскер мұражайының салтанатты ашылуына қатысты. Мұражайдың ең бағалы экспонаттарының бірі – Іа Дранг шайқасынан алынған Л. З. Рентгеннің толық көлемді диорамасы. Моурлардың Грег Мур, Стив Мур, Джули Мур Орловски, Сесиль Мур Рейни және Дэвид Мур деген бес баласы, сондай-ақ он екі немересі болды. Мур 2017 жылдың 10 ақпанында, 95 жасқа толуына үш күн қалғанда, инсульттан көз жұмды. Ол 2017 жылдың 17 ақпанында Форт-Беннинг Пост қорымына толық әскери салтанатпен жерленді және 2004 жылы қайтыс болған 55 жылғы әйелінің қасына жерленді.
Қызғылт жүрек
Мур марапаттар тізіміне енгізілгенімен, Қызғылт жүректі ешқашан таққан жоқ және Вьетнамда болғанда, содан кейін 1968 жылы армияға осы марапатты қайтаруға тырысты. 1968 жылғы 11 қаңтарда армияның Бас адъютантына жазған хатында ол былай деп түсіндірді: "Мен Қызғылт жүрек медаліне зор құрметпен қараймын және егер болашақта оны толыққанды өзімнің еңбегімен лайықты деп есептесем, оны тағуға мәз болар едім. Алайда, осы нақты марапат 1965 жылғы қазан айында Вьетнамдағы "панджи қазығынан" болған сыртқы жарақат үшін берілді. Мен осы жеңіл жарақат үшін марапатқа лайық емеспін деп санаймын, сондықтан оны ешқашан таққан жоқпын, тағуға ниетім де жоқ, және менің іс қағаздарымды түзетуді сұраймын". 1968 жылғы 16 қаңтарда Бас адъютант өтінішті қабылдамау туралы ресми жауап берді. Хатта былай делінген: "Осы марапатқа қатысты бұйрықтарды кері қайтаруға болмайды. Бұл марапат сіздің ресми тізіміңіздің бір бөлігі. Қажет болса, болашақта оны алуға құқығыңыз бар".