Кіріспе

Американдық евгеник (1880–1943)

Гарри Гамильтон Лафлин (11 наурыз 1880 – 26 қаңтар 1943) – американдық педагог және евгеник. Ол 1910 жылы құрылғаннан 1939 жылы жабылғанға дейін «Евгеника тіркелмесі» кеңсесінің директоры болып қызмет етті және американдық евгеника саясатына, әсіресе міндетті стерилизация заңдарына ең көп әсер еткен адамдардың бірі болды.

Ерте өмір

Гарри Гамильтон Лафлин 1880 жылдың 11 наурызында Айова штатының Оскалуза қаласында дүниеге келген. Ол Миссури штатының Кирксвилл қаласындағы Бірінші аудандық нормалық мектепті (қазіргі Труман мемлекеттік университеті) бітірген. 1917 жылы Принстон университетінде цитология саласы бойынша ғылым докторы ғылыми дәрежесін алды.

Эвгеника туралы есеп беру кеңсесі

Ол евгеникаға қызығушылық танытпастан бұрын орта мектепте мұғалім және директор болып жұмыс істеді. Бұл оның АҚШ-тағы мендельдік мұрагерлік туралы алғашқы зерттеуші Чарльз Давенпортпен хат алмасуына әкелді. 1910 жылы Давенпорт Лофлиннен Нью-Йорк штатының Лонг-Айленд аймағына көшіп, өзінің жаңа зерттеу кеңсесінің директоры болып жұмыс істеуін сұрады. Евгеникалық жазбалар кеңсесі (ERO) Давенпорттың бастамасымен, Мэри Уильямсон Аверелл (Э.Х. Харриман ханым) және Джон Харви Келлогтың алғашқы қолдауымен, содан кейін Вашингтонның Карнеги институтының қолдауымен Нью-Йорктегі Колд-Спринг-Харборда құрылды. Лофлин басқарушы директор болып тағайындалды және мекеменің мақсаттарын іске асырды, тіпті ERO-да оқытылған далалық қызметкерлердің көңілін көтеру үшін төрт актілі евгеникалық комедия жазды. Ол АҚШ бойынша лекциялар оқыды. Лофлин 1924 жылғы Джонсон-Рид иммиграциялық заңын қолдау үшін АҚШ Конгресіне кең көлемді статистикалық куәліктер ұсынды. Оның куәлігінің бір бөлігі Оңтүстік және Шығыс Еуропадан келген иммигранттар арасындағы "артық" есірткілікке қатысты. Ол сондай-ақ көптеген яхудилердің туа біткен ақыл-ойының кемістігі бар екенін айтты. Бактериялық генетик Герберт Спенсер Дженнингс Лофлиннің статистикасын жарамсыз деп сынады, өйткені ол жақында келген иммигранттарды ұзақ уақыттан бері тұратын иммигранттармен салыстырды. Экономист Джозеф М. Гиллман Лофлиннің жұмысының статистикалық талдауын және зерттеу әдістемесін сынап, статистикалық қателер мен іріктеу қателігі бар екенін дәлелдеді. Мысалы, Лофлин панажайлар мен мүгедектер үйлеріндегі халықты қарап, жаңадан көшіп келгендердің кейбір нәсілдік топтарына тән "деградацияның" әртүрлі түрлерін анықтады. Алайда, ол ескі иммигранттар қауымдастықтарының мүгедектерін мекемелерге орналастырудың орнына үйде күтіп-бағуға бейім екенін ескермеді, ал жақында келген иммигранттардың кіші топтарында оларға күтім жасауға отбасы мүшелері болмауы мүмкін. Соңында ол Иммиграция және натурализация жөніндегі комитетке евгеника жөніндегі сарапшы болып тағайындалды (1924 жылғы заң иммигранттарға ұлттық шығу квоталарын енгізді, бұл 1900 жылдардың басындағы итальяндықтар мен орыстардың көптеп келуін тоқтатты). 1927 жылы Лофлиннің қызметкері болған Евгеникалық зерттеулер қауымдастығы АҚШ сенаторларының тегін зерттеуді бастады. Кейбір сенаторлар ынталы болды, ал басқалары мәжбүрленіп қатысты, ал сенатор Уильям Кабелл Брюс евгениканың тіпті ғылым болып табылатынына күмәнданып, қатысудан бас тартты. Лофлин Брюстің туған қаласындағы газетке ақпарат алу үшін хат жазды.

Стерильдеу туралы заңдар

Лафлиннің бірік қызығушылығы – АҚШ-та міндетті стерилизация заңнамасын таратуға ынталандыру, халықтың «жарамсыз» мүшелерін стерилизациялау. 1914 жылға қарай он екі штат стерилизация заңдарын қабылдаған, алғашқысы 1907 жылы Индиана, 1909 жылы Коннектикут штаттары болды. Дегенмен, Калифорнияны қоспағанда, заңдар айқын күшпен қолданылмады. Осы мәселені зерттеген Лафлин, штаттық стерилизация заңнамасының көп бөлігі нашар жазылғанын, осының салдарынан конституциялық сұрақтар туындап, бюрократиялық жауапкершілік туралы шатасу орын алғанын анықтады. Осы қиындықтарды жою мақсатында Лафлин үлгілік евгеникалық стерилизация заңын жасады – міндетті стерилизацияға арналған үлгілік акт. Ол бұл ұсынысты 1922 жылы жариялаған «Америкадағы евгеникалық стерилизация» атты зерттемесінде келтірді. Евгеникалық стерилизацияға жататын адамдар: ақыл-есі кем, ақыл-сақасы дұрыс емес, қылмыскерлер, эпилепсиямен ауыратын, алкоголизмге ұшыраған, соқыр, саңырау, мүгедек және кедей адамдар. Лафлиннің үлгісіне негізделген заңдарды тағы он сегіз штат қабылдады, соның ішінде 1924 жылы Вирджиния штаты. Вирджинияда жаңа заң бойынша алғаш рет стерилизация жасалған адам – Кэрри Бак болды, себебі ол «әлеуметтік тұрғыдан жетілмеген балалардың болу ықтималы бар ана» деп танылды. Сот процесі басталды, ал Лафлин, Бакпен ешқашан кездеспеген болатын, оның стерилизацияға лайықты екенін растайтын куәлік берді. Ол Бактың отбасын «Оңтүстіктегі әлеуметтік жағынан бейімделмеген, білімсіз және пайдасыз ақтардың сыныбы» деп сипаттады. ERO-ның басқа ғалымдары жеке куәліктер берді. 1927 жылы АҚШ Жоғарғы Сотына шағым түсті, нәтижесінде мемлекет сотта жеңіске жетті. «Бакке қарсы Белл» ісі Лафлиннің көмегімен жазылған заңдардың конституциялық екенін растады. Сот заңды бекіткеннен кейін бес ай өткен соң Кэрри Бак стерильдендірілді. 1942 жылы «Скиннерге қарсы Оклахома» ісінде қайталап қылмыс жасағандарды стерилизациялауға рұқсат беретін заң күшін жойды, бірақ психикалық науқастарды стерилизациялау 1970 жылдарға дейін жалғасты. Барлығы 60 мыңнан астам америкалық стерильдендірілді. Вирджиния штаты 1974 жылы стерилизация заңын жойды. Лафлин сонымен қатар Вирджиния штатының нәсілдік тазалық заңын қабылдауын қолдады, ол нәсілдердің араласуын тыйым салды. 1967 жылы АҚШ Жоғарғы Соты «Лавингке қарсы Вирджиния» ісінде бұл заңды жойды.

Неміс евгеникасымен байланысы

1933 жылы нацистік Германияның Рейхстагы Лафлиннің үлгісіне сүйенген тұқым қуалайтын аурулардың алдын алу туралы заң қабылдады. Тек алғашқы толық жылдың өзінде 35 000-нан 80 000-ға дейін адам стерильденді (қазір 350 000-нан астам адам стерильденгені белгілі болды). Лафлин 1936 жылы Гейдельберг университетінен «расалық тазалау ғылымы» саласындағы еңбегі үшін құрметті диплом алды. Алайда, Германиядағы міндетті стерилизацияның кең қолданылуы туралы хабарлар АҚШ газеттерінде жариялана бастады. Онжылдықтың соңына қарай евгеника нацизммен және ғылыми емес көзқарастармен байланыстырылды. Америкалық евгеникалық қоғам сияқты ұйымдарға қолдау көрсету азайды. 1935 жылы Карнеги институты ұйымдастырған сарапшылар тобы ERO-ның зерттеулерінің ғылыми құндылығы жоқ деген қорытындыға келді. 1939 жылы институт ERO-ға қаржы жұмсауды тоқтатты, нәтижесінде ол жабылуға мәжбүр болды. Лафлин «Пионер» қорының негіс қалаушы мүшесі және оның алғашқы президенті болды, ол 1937 жылдан 1941 жылға дейін қызмет етті. «Пионер» қоры Уиклиф Дрейпер евгеника арқылы «жарысты жақсартуды» ілгерілету мақсатымен құрылды. Дрейпер 1932 жылдан бері Евгеника зерттеулер қауымдастығы мен оның «Евгеникалық жаңалықтар» басылымын қолдап келді. Лафлин қоры үшін атқарылған алғашқы жобалардың бірі – Германиядан евгеника бағдарламаларының сәттілігін көрсететін екі фильмді тарату болды. Лафлин нацистік Холокост кезінде иммиграциялық кедергілерді күшті ұстау үшін лоббилік жұмыс жүргізді, бұл еврейлердің АҚШ-та қауіпсіздікке қол жеткізуіне кедергі келтірді.

Дүниежүзілік үкімет

Лафлин евгеникаға қызығушылық танытумен қатар, әлемдік үкімет құру идеясына да қызығушылық танытты. Ол өмірінің басынан бастап осы жоспарларын жасаумен айналысты. Ол құрастырған әлемдік үкімет үлгісі АҚШ Конституциясы мен Ұлттар Лигасы негізінде болған. Осы органға өкілдерді бөлуде Еуропа және Солтүстік Америка, әсіресе Ұлыбритания мен АҚШ жағына басымдық берілген. Лафлин өз әлемдік үкімет үлгісінің түрлі нәсілдердің араласуына жол бермеуді мақсат тұтқан евгеникалық идеяны ілгерілетеді деп сенді. Көптеген белгілі халықаралық саясаткерлер Лафлиннің әлемдік үкімет жоспарына қызығушылық танытты, соның ішінде Вудро Вильсонның сыртқы саясат жөніндегі кеңесшісі Эдвард М. Хаус та болды.

Зейнеткерлік және өлім

Лафлин мен оның әйелі Панси 1902 жылы үйленді, бірақ олардың балалары болған жоқ. 1939 жылы бірнеше ауыр ұстамадан кейін Ванневар Буш Лафлинды зейнетке шығуға мәжбүр етті. Бұл ұстамалар тұқым қуалайтын эпилепсияның салдары болуы мүмкін. Евгеникалық тіркеу кеңсесінен зейнетке шыққаннан кейін, жұбайлар 1939 жылдың желтоқсан айында Кирксвиллге қайтып келді. Лафлин 1943 жылдың 26 қаңтарында қайтыс болды және Кирксвиллдегі Хайленд Парк зиратында әкесі мен анасының қасына жерленді.