Кіріспе
Банжармасин – Индонезияның Оңтүстік Калимантан провинциясындағы қала. 2022 жылдың 15 ақпанына дейін ол провинцияның астанасы болды. Қала Барито және Мартапура өзендерінің тоғысына жақын дельта аралда орналасқан. Тарихи тұрғыдан Банжар мәдениетінің орталығы және Банжар сұлтандығының астанасы болғандықтан, Банжармасин Оңтүстік Калимантанның ең ірі қаласы және Калимантанның маңызды қалаларының бірі. Қаланың ауданы және 2010 жылғы халық санауы бойынша 625 481 адам, ал 2020 жылғы халық санауы бойынша 657 663 адам тұрды. 2023 жылдың ортасындағы ресми бағалау бойынша халық саны 675 915 адамды құрады (оның ішінде 337 819 ер адам және 338 096 әйел адам). Бұл Борнео аралындағы халық саны бойынша үшінші қала. Ірі Банджармасин, сондай-ақ Банджарбакула (Банджармасин Барито Куала Танах Лаут деген аббревиатура) немесе Банджар Рая деп те аталады, бұл екі миллионнан астам адам тұратын қалалық агломерация, оның ауданы шамамен , және Банджарбару қаласымен, Банджар регентігінің (Мартапура қаласын қоса алғанда), Барито Куала регентігінің және Танах Лаут регентігінің бөліктерін қамтиды. Бұл агломерация провинция халқының шамамен жартысын құрайды. Банджармасин Оңтүстік Калимантан облысының әкімі ресми түрде отырған және облыстық парламенттің орналасқан жері болды, бірақ кейбір облыстық ғимараттар Банджарбаруға көшірілді. 2022 жылдың 15 ақпанында Оңтүстік Калимантан облысының астанасы ресми түрде Банджарбаруға көшірілді.
Banjarmasin is a city in South Kalimantan, Indonesia. It was the capital of the province until 15 February 2022. The city is located on a delta island near the junction of the Barito and Martapura rivers. Historically the centre of the Banjarese culture, and the capital of the Sultanate of Banjar, it is the biggest city in South Kalimantan and one of the main cities of Kalimantan. The city covers an area of and had a population of 625,481 as of the 2010 Census and 657,663 as of the 2020 Census; the official estimate as of mid 2023 was 675,915 (comprising 337,819 males and 338,096 females). It is the third most populous city on the island of Borneo. Greater Banjarmasin, also known as Banjarbakula (an acronym for Banjarmasin Barito Kuala Tanah Laut) or Banjar Raya, is an urban agglomeration of over two million people covering an area of , which includes Banjarbaru city and parts of Banjar Regency (including Martapura town), Barito Kuala Regency, and Tanah Laut Regency, and accounts for almost half of the province's population. Banjarmasin was the de jure seat of the South Kalimantan governor and the location of the provincial parliament, although some provincial buildings have been relocated to Banjarbaru. On 15 February 2022, the capital of South Kalimantan province was legally moved to Banjarbaru.
Этимология
"Банжармасин" порты мен оны қоршаған ауылдарды басқарған Патих Масихтың атымен аталған "Бандар Масих" (Порт Масих) сөзінің бұрмаланған түрі деп саналады. Патих Масихтің аты лақап аты болған болуы мүмкін. "Масих" сөзі нгаджу тілінен шыққан. "Оло Маси" – ішкі аймақта тұратын және сауда үшін портқа үнемі келіп тұратын, жағалауда қоныстанған малай халқының атауы. Кейбір дайактар портта қоныстанды және жавандықтар мен малайлармен бірге банджар халқының мәдениетіне үлес қосты.
Ерте тарих
Еуропалық археолог Х. Куппер 1939 жылы аймақтың төңірегінде бірнеше тарихи алдындағы қоныстарды тауып, сонда қолшаптар және басқа да тас құралдар сияқты жасалған заттарды тапты. Аймақ және провинциядан табылған көптеген артефакттар неолит мәдениетінің белгілерін көрсетеді. Сунда шельфі арқылы байланысқан кезде Азия материгінен Борнеоға көші-қон жиі болған болуы мүмкін. Аванг Бангкалдан көптеген тас құралдар табылды. 15 ғасырдың басына дейін аймақтан аз ғана жазба деректер табылған. Сыртқы деректер оның бірнеше патшалықтарға мекен болғанын көрсетеді, мысалы, Танжунгпури – Шривиджаядан келген малайлар құрған деп есептеледі, ал Негара Даха мен Дипа Маджапахиттен келген явандықтар құрған. Индуизм мен буддизм бірінші – 15 ғасырлар аралығында аймаққа енген. Аймақта екі храм – Candi Laras және Candi Agung сақталған. Мааян халқы архипелагтағы ең көне патшалық – Нан Сарунайды билеген болуы мүмкін. Оның болуы күмәнді; археологтар бірнеше оюлы тас қабірлер мен Мааян халық әні "Усак Джава" негізінде болжам жасайды, ол Маджапахит патшалығының жаулануы туралы баяндайды деп саналады.
Колониялық дәуір
Еуропалықтар мен аймақтағы банджар халқы арасындағы алғашқы байланыс сауда арқылы орнады. 1596 жылдан бастап, бұл көбінесе Бантенде жүзеге асты. Еуропалық саудагерлер, негізінен голландтар, Бантен билеушілері оларға тыйым салғанға дейін портына баруға тырыспады. Саудагерлер мускат жаңғағын ұрлау үшін басқа елдердің кемелеріне, соның ішінде Банжар сұлтанының кемелеріне шабуыл жасады. Сұлтан 1607 жылғы 17 шілдеде Банжармасинге келген голланд кемесінен кек алды, оны басып алып, экипажды қырды. 1603 және 1636 жылдар аралығында осыған ұқсас оқиғалар бірнеше рет қайталанды, нәтижесінде сұлтандық Голландиялық Шығыс Үндістан компаниясына мускат жаңғағы саудасын бақылауды беру және Банджармасин саудасына монополия беру туралы келісімге келді. Алайда, 1638 жылы сұлтан голландтарға қарсы соғыс бастап, портың маңындағы компанияның көптеген мүліктерін өртеп жібергеннен кейін компания қуылды. Бұл мәселені сол кездегі Ява губернаторы Джон Фендалл шешті, ол 1812 жылғы келісімнің шарттары әлі де күшінде екенін мәлімдеді. Осылайша, 1816 жылдың соңында егемендік тікелей голландтарға емес, британдық Шығыс Үндістан компаниясынан сұлтанға ауыстырылды. Соғыстың салдарынан Борнеодан көптеген банджар халқы Суматраға, Сингапурға және Малайзияға көшіп, онда қауымдастықтар құрды. Жиі су тасу провинциялық астананы Банджарбаруға көшіру жоспарына әкелді. Бұл процесс 2011 жылға дейін жалғасты, ал провинциялық парламент Банджармасинде қалды. Банджармасинге 1959 жылы Индонезия үкіметінің 1959 жылғы №27 заңымен қала мәртебесі берілді. 1997 жылғы 23 мамырда қалада Біріккен Даму партиясы мен Голкардың жақтастары арасындағы шиеленістен туындаған тәртіпсіздік болды. Бұл тәртіпсіздік кейіннен қытай және христиан азшылықтарына, сондай-ақ бірнеше сауда орталықтарына қаратылған тонауға ұласты. Қақтығыстар кезінде кем дегенде 137 адам қаза тапты. Бүгінгі күні бұл тәртіпсіздік жергілікті тұрғындар арасында "Жұма қараңғылығы" (Jumat Kelabu) немесе "Grey Friday" деп белгілі. 2022 жылғы 15 ақпанда Оңтүстік Калимантан провинциясының астанасы заңды түрде Банджарбаруға көшірілді.
География
Банджармасин Барито өзенінің алабында орналасқан және Мартапура өзенімен екіге бөлінеді. Қаланың еңісі 0,13% және жері көбінесе жазық, аласа жатқандықтан төмендікке ие. Қаланың геологиялық құрамы негізінен саз және құмтастан тұрады, сонымен қатар өзен арқылы келген аллювиалды шөгінділер де кездеседі. Мартапура немесе Барито өзендеріне қосылатын бірнеше шағын өзендер тармақты су желісін қалыптастырады. Қаланың өзен жүйесі толқындардың әсеріне ұшырайды. Қала батпақты аймақта орналасқан және әдетте су деңгейінен төмен жатқандықтан, толқындармен су басу қаупі жоғары.
Әкімшілік бөлініс
Қала бес округке (кекаматан) бөлінген. Халық тығыздығы ең жоғары аудан – Орталық Банжармасин, оның тығыздығы 13 155 адамға шақырым шаршы метр, ал ең төменгі халық тығыздығы бар аудан – Оңтүстік Банжармасин, оның тығыздығы 4 281 адамға шақырым шаршы метр. 2020 жылы Оңтүстік, Солтүстік және Шығыс Банжармасин округтерінде халық санының өсуі байқалды – Оңтүстік және Солтүстік округтерінде 1,10%, ал Шығыс округінде 0,58% өсім болды. Орталық және Батыс Банжармасин округтерінде халық саны 0,46% төмендеді. Олардың аумақтары мен халқы 2010 жылғы және 2020 жылғы халық санауы бойынша, сондай-ақ 2023 жылдың ортасы бойынша ресми бағалаулар төмендегі кестеде келтірілген. Кестеге округ әкімшілік орталықтарының орналасқан жерлері, әр округтегі қалалық ауылдардың саны (барлығы келурахан деп аталады) және олардың пошталық кодтары да кіреді. Код Wilayah Округ атауы (кекаматан) Ауданы, км² 2010 жылғы халық саны 2020 жылғы халық саны 2023 жылдың ортасы бойынша халық саны Әкімшілік орталық Ауылдар саны Пошталық код 63.71.01 Оңтүстік Банжармасин 38,30 146 068 163 948 167 690 Келаян Селатан 12 70241 70249 63.71.02 Шығыс Банжармасин 24,50 111 318 118 389 124 869 Курипан 9 70234 70239 63.71.03 Батыс Банжармасин 13,11 143 461 136 964 137 451 Пеламбуан 9 70112 70245 63.71.05 Орталық Банжармасин 6,65 91 700 87 479 90 412 Телук Далам 12 70111 70241 63.71.04 Солтүстік Банжармасин 16,90 132 934 150 883 155 493 Алалак Утара 10 70121 70127 Барлығы 98,46 625 481 657 663 675 915 52
Жергілікті билік
Индонезияның барлық қалалары сияқты, Банджармасин қаласы да қала әкімі мен вице-әкімі және қалалық парламенттің бірлескен басқаруындағы екінші деңгейдегі әкімшілік бөлім болып табылады және ауданға тең. Атқару билігі қала әкімі мен вице-әкіміне, ал заң шығару функциялары жергілікті парламентке жүктеледі. Қала әкімі, вице-әкімі және парламент депутаттары қала тұрғындарымен тікелей сайлау арқылы сайланады. Аудан басшыларын қала әкімі қалалық хатшының ұсынысы бойынша тағайындайды.
Экономика
Қала экономикасында өндіріс басым, ол 2020 жылға қарай жалпы өңірлік өнімнің (ЖӨӨ) 17,19% құрайды. Екінші ең ірі сектор – сауда, ол қаланың ЖӨӨ-нің 12,57% құрайды, одан кейін 12,29% қаржы секторы келеді. Ауыл шаруашылығының үлесі қаланың ЖӨӨ-не 2,43% ғана жетеді. Қала ішінде кен өндіріс жоқ, бұл көршілес аймақтармен күрт контрастқа түседі. 2019 жылы экономикалық өсім 6,38% болды. Дегенмен, 2020 жылы COVID-19 пандемиясынан туындаған экономикалық төмендеу болды, нәтижесінде 1,91% азайды. Қала негізгі порты – Трисакти порты арқылы тауар импорттайды және 2019 жылға дейін тауар экспорттайды. 2018 мен 2019 жылдар аралығында тауар айналымы 92,24% артты. 2019 жылы Банджармасиндегі жылдық инфляция 4,15% құрады. 2020 жылға қарай қалада 3014 өнеркәсіптік компания тіркелген, олар барлығы 22 063 адамды жұмыспен қамтыды. Ағаш жиһаз, киім және дәмдік тағамдарды өндіретін шағын өнеркәсіптер де бар, 2020 жылға қарай осы секторларда 88 шағын кәсіпорын тіркелген. Сонымен қатар, қалада солтандық және отарлық кезеңдерге дейінгі тарихы бар араб халқы да бар.
Денсаулық сақтау
Қалада 2020 жылға қарай сегіз аурухана және 34 поликлиника бар. Сонымен қатар 26 пускесмас (қауымдық денсаулық сақтау орталықтары), 26 денсаулық сақтау орталығы және 47 дәріхана бар. Қаладағы басты және ең ірі аурухана – Улин облыстық ауруханасы, ол провинциялық үкіметке тиесілі; Денсаулық сақтау министрлігі оны А типіндегі аурухана деп санайды. 2020 жылғы мәлімет бойынша қаладағы орташа өмір сүру ұзақтығы 71,13 жылды құрады, бұл провинциялық орташа көрсеткіштен айтарлықтай жоғары. Қала тұрғындары кеңінен тойлайтын жылдық шаралардың бірі – Хаул Гуру Секумпул, ол аймақтың әйгілі ғалымы Зайни Абдул Ганидің қайтысын еске алу рәсімі. Қаладағы тағы бір танымал мәдени орын – Куин және Лок Байтан өзендеріндегі жүзбелі базар. Адамдар таңғы намаз оқығаннан кейін шамамен сағат 07:00-ге дейін өзенде кездесіп, саудагерлермен шағын қайықтардан сауда жасайды. Базарда жеңіл тағамдар, көкөністер, жемістер, ет және тағы басқа көптеген азық-түлік сатылады. Дегенмен, бұл базар тоқырап барады, өзен мәдениетінен құрлық мәдениетіне көшу және қалыпты базарлармен бәсекелесу салдарынан саудагерлердің саны азайды. Қалада мәдени паркпен қоршалған мәдени орталық ғимараты орналасқан, онда дәстүрлі өнер шеберлерінің өнер көрсетуін көруге болады. Бұл ғимарат және оның төңірегі Банжар мәдениетін сақтау және жергілікті өнер шеберлеріне қолдау көрсету мақсатымен мәдени шаралар өткізу үшін үнемі пайдаланылады.
Қалалық саябақтар
Қалада бірнеше қалалық саябақтар мен қоғамдық кеңістіктер бар, олардың ең танымалдарының бірі – қаланың орталығында орналасқан Сиринг паркі. Жергілікті тұрғындар оны кейде "0 километрлік парк" деп атайды. Парк Мартапура өзенінің жағасында орналасқан және өзенге кішкентай қайықтар тоқтауына арналған кемежайлармен жағажай қызметін де атқарады. Паркте күзет мұнарасы, бірнеше беседка, жаяу жолдар және скейтборд парктері бар. Парктің алдында Trans Banjarmasin және BRT Banjarbakula автобус компаниялары пайдаланатын қалалық автобус аялдамасы орналасқан. Бұған қоса, паркте қаланың танымал нысандарының бірі – бекантанның (пробоскис маймылының) мүсіні орналасқан, ол бұл аймаққа тән примат. Парк кешкі уақытта қаладағы көше тағамдарының да орталығы болып табылады. Басқа қалалық саябақтарға Камбоджа паркі, Бангас Банжармасин паркі және Бануа Аньяр қоғамдық кеңістігі кіреді. Қала орталығынан шалқара орналасқан Бануа Аньяр қоғамдық кеңістігі кішкентай балалар мен балаларға арналған. Ол Бануа Аньяр көпірінің астында орналасқан және балалар ойын алаңы, балалардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін жасанды жұмсақ шөп және кітап оқу бұрыштары сияқты мүмкіндіктерге ие.
Басқалар
Қалада бірнеше сауда орталықтары орналасқан. Банжармасин Дута сауда орталығы провинциядағы ең ірісі болып табылады және ол Меркурий қонақ үйі деп аталатын қонақ үйге тікелей қосылған. Орталық Банжармасин қаласының орталық ауданында орналасқан, жақын шамасы жерді алып, төрт қабаттан тұрады. Қаладағы басқа да ойын-сауық орындарына Trans Studio Mini Banjarmasin, Trans Corp компаниясына тиесілі жабық ойын-сауық паркі, сондай-ақ Mitra Plaza, Lotte Mart және Giant сауда орталықтары жатады. Mitra Plaza қаланың ең көне заманауи сауда орталықтарының бірі және 1997 жылдың мамыр айында Банжармасинде болған тәртіпсіздік кезінде тонау мен қиратудың нысанасына айналған. Кейін ол қайта жаңартылды. Заманауи сауда орталықтарынан басқа, Индонезия Статистика агенттігінің 2019 жылғы мәліметтері бойынша, қалада 60 дәстүрлі базар тіркелген.
Көлік
Қаланың жолдарының көп бөлігі асфальтталған. Ол Транс-Калимантан тас жолының Оңтүстік бағытына қосылған, бұл Паланга Рая және Самаринда сияқты басқа да ірі қалалармен байланыстырады. 6-шы километрдегі автобус терминалы – қала мен провинцияның басты автобус терминалы, онда алыс қалалық және провинцияаралық маршруттарға автобустар жиналады. Ескі және тығыз болғандықтан, үкімет басты терминалды Банжар ауданындағы Гамбут ауданындағы жаңа 17-шы километрдегі автобус терминалына көшірді. Алайда, жаңа терминал көбінесе пайдаланылмайды, көптеген автобус операторлары қала орталығынан алыс болғандықтан көшіруге қарсылық танытты. Қала үлкен, кеме жүретін өзенмен бөлінгендіктен, өзендегі жылдам қайықтар да қала ішінде маңызды көлік құралы болып табылады. Gojek және Grab сияқты көлікке тапсырыс беру қызметтері кең таралған. Қалада үш қалалық автобус қызметі бар: BRT Banjarbakula, ол Үлкен Банжармасин аймағымен байланыстырады, және Trans Banjarmasin, ол қаланың ішінде ғана қызмет көрсетеді. Басқа индонезиялық қалалар сияқты, қалада да angkot (үлестік таксилер) бар, бірақ онлайн көлікке тапсырыс беру қызметтерінің, онлайн таксилердің және қала әкімдігі құрған жаңа қоғамдық көлік қызметтерінің бәсекелестігінен олардың саны азайып барады. 2021 жылдың 22 желтоқсанында тағы бір қалалық автобус жүйесі – Trans Banjarbakula іске қосылды, ол бүкіл агломерациялық аймақты қамтиды. Қалаға Индонезияның ірі порттарының бірі – Трисакти порты қызмет көрсетеді, ол IA класына жатады. Портта Ява және Сулавеси сияқты көрші аралдарға бағытталатын жолаушылар кемелері үшін жолаушылар терминалы бар. Ең жақын әуежай – Банджармасиннен Банджарбару қаласында орналасқан Сямсудин Нұр халықаралық әуежайы.
Медиа
Банжармасинде көптеген газеттер, телеарналар мен радиостанциялар бар. Қала Оңтүстік Калимантан провинциясының бұқаралық ақпарат құралдарының орталығы болып табылады. Банжармасин Посты, Калимантан Посты және Радар Банжармасин сияқты танымал медиа топтары Жаңа тәртіп кезеңінің басынан бері жұмыс істеп келеді, ал көптеген шағын тәуелсіз медиалар негізінен Реформадан кейін құрылды. Басқа жаңалық құралдарының мысалдары: Barito Post, Mata Banua, Metro Banjar және Kanal Kalimantan. Барлығы, қалада 47 тіркелген жаңалық құралы, оның ішінде баспа және онлайн, 36 таблоид және 4 журнал бар. Телевизия саласында, жалпыұлттық желілерден өзге, жеке және мемлекеттік, жергілікті жаңалықтарға бағытталған жергілікті телеарналар бар. Мемлекеттік телеарна TVRI-дың Оңтүстік Калимантанға арналған Банжармасиндегі жергілікті филиалы бар, ал ең танымал екі жергілікті арна – Duta TV және Banjar TV жеке меншікте. Үкімет деректері бойынша, ресми тіркелген 21 радиостанция бар.