Кіріспе

Американдық сотталған кісі өлтіруші Джеймс Чарльз Копп (2 тамыз 1954 жылы туған) – 1998 жылы Амхерст, Нью-Йорк қаласынан шыққан, аборт жасайтын американдық дәрігер Барнетт Слеппианды снайперлік оқпен өлтіргені үшін 2003 жылы сотталған америкалық азамат. Қамалғанға дейін Копп ФБР-дің "Ең ізделіміндегі қашқындар" тізіміне енген. 1999 жылдың 7 маусымында ол ФБР тізіміне қосылған 455-ші қашқын болды. Ол "Христос қозылары" деп аталатын радикалды католиктердің абортқа қарсы ұйымымен байланысты болды. Ұлттық терроризмді алдын алу мемориалдық институты оны террорист деп атады және "абортқа қарсы радикалдық айналымдарда белгілі болды, онда оны "Атомдық иттің" лақабымен білді".

Ерте өмір

Джеймс Чарльз Копп Калифорния штатының Пасадена қаласында дүниеге келді және лютеран дінінде тәрбиеленді, бірақ кейіннен Рим католиктігіне ауысты. Копп 1976 жылы Калифорния университетінің Санта-Крус бөлімін бітіріп, биология бакалаврі дәрежесін алды, содан кейін Калифорния мемлекеттік университетінде Фуллертон қаласында эмбриологиядан магистр дәрежесін алды. Копптың қарындасы аборт жасағаннан кейін, ол абортқа қарсы топтарға қолдау көрсетуді бастады және өзінің техникалық білігін пайдаланып, аборт клиникаларының есіктеріне наразылық білдірушілер қолданған арнайы құлыптар жасады. Копп жалған атпен Мексикаға, кейін Ирландияға қашып кетті. Ол 2001 жылдың 12 наурызында Ирландиядан Францияның Бретань аймасына бағытталған паромға отырып, полициядан бір қадам бұрын қашып кетті, ол өзімен бірге екі ирланд паспорты мен АҚШ-тың түпнұсқа құжатын алып жүрді. Франция полициясы Бриттанияның Динан қаласында 300 долларлық жәшік алғаннан кейін оны экстрадициялауды сұрады. Бас прокурор Джон Эшкрофт өлім жазасы тағайындалмайтынын, қолданылмайтынын уәделеді, бұл Франция мен АҚШ арасындағы экстрадиция шартындағы міндетті талап еді. Эшкрофттың бұл уәдесі Нью-Йорк штатының бас прокуроры Элиот Спитцер мен Эри округінің прокуроры Франк Кларктың қарсылығына қарамастан жасалды, екеуі де өлім жазасын талап етті, бірақ мұндай жаза Нью-Йорк штатының қылмыстық сот жүйесінде қарастырылмаған. Спитцер мен Кларк кісі өлтіру айыптамасы федералды емес, штаттық айыптама екенін және Эшкрофттың бұл мәселеде құқығы жоқ екенін мәлімдеді. Ренн апелляциялық сотының кеңесшілер алқасы экстрадиция жасауға рұқсат берді. Копп пен оның адвокаты Херве Рузауд Ле Буф бұл шешімге шағымданып, "қол қойылмаған елшілік хаты кепілдік ретінде жеткіліксіз" екенін айтты, бұл Эшкрофттың ерекше тікелей араласуына әкелді. 2002 жылдың мамыр айында Копп Франциядағы барлық шағымдардан бас тартты және 2002 жылдың маусым айында АҚШ-қа қайтып келді.

Сот және айыптау

2003 жылдың 11 наурызында Копп қазылар алқасымен сотталу құқығынан бас тартты. Қорғау және айыптау тараптарының – Эри округінің көмекші округ прокуроры Джозеф Марузак пен қорғаушы адвокат Брюс Баркеттің – келісіміне сәйкес, Эри округінің судьясы Майкл Д’Амико Коппты бір фактілік құжат негізінде кінәлі немесе кінәсіз деп табуға міндетті болды. Бұдан өзге, судья жеңілірек айыптамаларды қарастыра алмады; ол Коппты екінші дәрежелі кісі өлтіруде кінәлі немесе кінәсіз деп табуға тиіс еді. Копп полицияға оқ атуға қатысқанын мойындап, Слеппианды жарақаттауды ғана мақсат еткенін мәлімдеді. 2003 жылдың 9 мамырында Д’Амико оны кінәлі деп танып, 25 жылдан өмір бойына бас бостандығынан айыруға үкім шығарды. Д’Амико Коппқа: «Бұл әрекет алдын ала жоспарланғаны анық, күмән жоқ. Сен әрекетің үшін жауапкершіліктен қашуға тырыстың. Саған дұрыс көрінетін нәрсе, басқа біреуге арам болуы мүмкін», – деді. Апелляциялық бөлімнің төртінші департаменті 2006 жылдың 7 шілдесінде үкімді күшінде қалдырды (жауапкердің адвокаты Шон П. Хеннесси және апелляциялық тараптың адвокаты Тимоти Мерфи). Қазіргі таңда ол Медотадағы Федералдық түзеу мекемесінде жазасын өтеп жатыр, оның BOP ID нөмірі 11761 055.

Апелляциялық шағымдар

Копп Нью-Йорк штатының батыс округінің округтік сотына шағымдану арқылы апелляция жасады. Сот төрағасы болып судья Ричард Аркара тағайындалды. Аркара Копптың куәгерлер алдында айта алатынын шектеді және қорғаныс тарапына аборт жасалған ұрықтардың суреттерін көрсетуге тыйым салды. Куәгерлердің куәліктеріне де шектеулер қойылды. Егер федералды сот Коппты кінәлі деп тапса, оған міндетті түрде өмір бойы бас бостандығынан айыру жазасы тағайындалатын еді. Копп клиникаларға кіруге қатысты заңды бұзғаны және Слепянды өлтірген кезде қару қолданғаны үшін айыпталды. Копп өзінің адвокаты болып өзі қызмет етуді жөн көрді. Федералдық сот процесінің екінші күні мен қарсы сауалдама кезінде Копп бұрынғы штаттағы сот процесінің хатшысын абортқа қатысты мәлімдемелерді оқып беруге өтініш жасады. Аркара судья бұл өтінішті қабылдамады, себебі федералдық дәлелдеу ережелеріне сәйкес, Копптың өзінің іс-әрекетіне қарсы аборт, діни немесе моральдық себептерді келтіруіне тыйым салынды, бұл оның іс-әрекетіне түсіндірме беруіне кедергі келтірді. Коппқа сондай-ақ Нью-Йорк штатының батыс округіндегі АҚШ округтік сотында клиникаларға кіруге қатысты заңды бұзғаны үшін айып тағылды. Копп сот тағайындаған адвокатын, федералдық мемлекеттік қорғаушының көмекшісін жұмыстан босатып, өзін өзі қорғауды таңдады. 2007 жылдың 20 маусымында ол қаруды заңсыз қолданғаны үшін 10 жылға бас бостандығынан айырылып, өмір бойына түрмеге жатты. Сонымен қатар, сот оның мүлкін саудаға салып, Слепян отбасына 2,6 миллион доллар төлеуді бұйырды. Аркара соттың соңында Коппқа былай деді:

"Сіз прокурор, судья, қазылар алқасы және жаза орындаушы болып қызмет еттіңіз. Сіз өзіңізді заңнан да білгіш деп санадыңыз."

Мүмкін болған басқа да қылмыстар

Копп Слеппианды өлтіруден басқа да қылмыстар жасаған болуы мүмкін деген болжам бар. ФБР "оқ ату оқиғасы 1997 жылдың күзінде Нью-Йорк штатының Рочестер аймағында және Канаданың үш қаласында аборт жасайтын дәрігерлерге үйлерінде шабуыл жасалған оқиғаларға ұқсас болды" деп мәлімдеді. Копп 1995 жылы Канаданың Онтарио провинциясындағы дәрігер Хью Шортты атып жаралау ісі бойынша Канада билігі тарапынан айыпталуда, бұл оқиға Естелік күні жасалған оқ ату шабуылдарының бірі болды. Гарсон Ромалис және Джек Файнман да белгісіз шабуылшылар тарапынан атылып, жарақат алған. 1997 жылдың 28 қазанында Перинтон қаласындағы аты-жөні жарияланбаған дәрігерге оқ атылды, оқ басына жақын жерден өтті. Дәрігердің аты-жөні Монро округі полициясы құпия сақталды.

Қатысушылар

Коппқа көмекке бірқатар мейірімді абортқа қарсы белсенді жұп, Вьетнам соғысының ардагері және бұрынғы сахна және кино актері Деннис Малваси мен оның әйелі Лоретта Марра Бруклиннен келді, олар Коппты ұстаудан қашуға көмектескені үшін бір-бір қылмыстық сөзбен айыпталды. Марра мен Малваси Копппен үлкен қарым-қатынаста болды, сондай-ақ электрондық хабарламалар арқылы оған "қауіпсіз" екенін хабарлады, бұл оның Канада арқылы АҚШ-қа құпия оралуына және олардың үйін қауіпсіз жай ретінде пайдалануына қатысты.