Кіріспе

Америкалық қауіпсіздік консультанты және бұрынғы алаяқ Фрэнк Уильям Абагнейл (Frank William Abagnale Jr.) (1948 жылдың 27 сәуірінде туған) – американдық қауіпсіздік консультанты, автор және негізінен жеке тұлғалар мен шағын бизнесті нысана еткен алаяқтықтар жасаған сотталған қылмыскер. Көптеген фактілер күмәнді болып табылады. 2002 жылы Абагнейл өзінің веб-сайтында кейбір оқиғалар тым әсерлі немесе жоғары бағаланған екенін мойындады, бірақ өмірінен не асыра айтылған немесе жасырылғандығы туралы нақты айтпады. 2020 жылы журналист Алан Логан Абагнейлдің әңгімесінің көп бөлігі ойлап тапқан немесе ең болмағанда әстеу болғанын дәлелдейтін мәліметтер ұсынды. Логан алған құжаттар журналист Хавьер Лейвамен тәуелсіз расталды.

Ерте өмір

Фрэнк Уильям Абагнейл кенже 1948 жылғы 27 сәуірде Нью-Йорк қаласының Бронкс ауданында француз-американдық анасы мен еврей-американдық әкесі дүниеге келді. Ол өзінің балалық шағын Нью-Йорк штатының Бронксвилл қаласында өткізді. Оның ата-анасы 12 жасында ажырасып, 15 жасында ресми түрде ажырасты. Өзінің өмірбаяндығында Абагнейл осы қылмысы үшін Нью-Йорк штатының Вестчестер округіндегі (Линкольдейл шаруашылық мектебінің сипаттамасына сәйкес) Католик қайырымдылық қоры басқаратын түзеу мектебіне жіберілгенін айтады. Абагнейлдің аты аталмайды, сондай-ақ ол қатысқан деп есептелетін кезеңдегі Иона дайындық мектебінің жылнамаларында оның суреттері де жоқ. Сонымен қатар, мектеп бітірушілердің ешқайсысы Абагнейлдің осы мектепте оқығанын есіне алмайды. Келесі айда, 1965 жылдың наурыз айында, Абагнейл өзін Нью-Йорк штатының Скарсдейл қаласының полиция қызметкері деп таныстырып, Нью-Йорк штатының Маунт-Вернон қаласындағы тұрғынның пәтеріне кіріп, оның жасөспірім қызын тергеп отырғанын мәлімдеді. Күдікке түскен жәбірленуші полицияға хабарласып, Абагнейлдің қолынан ойыншық тапанша мен қағаз полицей төсбелгісі табылды. Абагнейл тұтқындалып, жәбірленуші анықтағаннан кейін, қаңғыбасдық жасағаны үшін айыпталды. Келесі күні сот Абагнейлді Вестчестер округінің Грассленд психиатриялық институтына бақылауға жіберу туралы шешім шығарды. 1965 жылдың маусым айында Федералдық тергеу бюросы Абагнейлді Калифорния штатының Эврика қаласында әкесінің көршілерінен Ford Mustang ұрлағаны үшін ұстады. Абагнейлдің суреті жергілікті газетте жарияланды, онда ол ФБР-дің арнайы агенті Ричард Миллермен бірге көлікте отырып, сұраққа жауап беріп отыр. Ол Нью-Йорк пен Калифорния арасындағы саяхатын Бронкс өзенінің жағасында орналасқан отбасылық бизнестен ұрланған бос чектермен қаржыландырды. Абагнейлге АҚШ кеден қызметкерінің кейпін кигені үшін де айып тағылды, бірақ бұл айып кейіннен алынып тасталды. 1965 жылдың 2 шілдесінде бұл ұрланған көлік ісі Нью-Йорк қаласының Оңтүстік округіне жіберілді, бірақ бірнеше күннен кейін Нью-Йорктегі Тукахоу қаласында чек ұрлағаны үшін қайтадан тұтқындалды. Ол Луизиана штатының университетінің профессорларымен таныстырды, олар оны "көзсіз жалғаншы" деп тапты. Абагнейл өзінің TWA ұшқышы екенін айтқаннан кейін, абыройлы пастор күдікке түсіп, әуе компаниясына хабарласты, олар Абагнейлдің алаяқ екенін мәлімдеді. Келесі күні детективтер Абагнейлдің баспана берген отбасынан және Батон-Руждағы жергілікті бизнеспенен бос чектерді ұрлағанын анықтады, содан кейін ол ұрлық және жалған құжат жасау қылмыстарына қатысты айыпталды. Ол кепілдік төлеуге мүмкіндік таппағандықтан, 1969 жылдың 2 маусымында сотталды және 12 жылға бақылаудағы сынақ мерзіміне кесілді, бірақ көп ұзамай Луизианадан Еуропаға қашып кетті.

Еуропа

1969 жылдың қыркүйегінде Луизианадағы іздестіру ордері шыққаннан кейін екі апта өткен соң Абагнель Францияның Монпелье қаласында тұтқындалды. Ол Швецияның Клиппан қаласында автомобиль ұрлап, екі отбасыны алдаған. Францияда ұрлық жасағаны үшін төрт айға сотталды, бірақ Перпиньян түрмесінде үш ай ғана өтті. Содан кейін ол Швецияға экстрадицияланды, онда жалған құжаттар жасау арқылы ірі көлемде алаяқтық жасағаны үшін айыпталды. Мальмё түрмесінде екі ай өтті, Швециядан сегіз жылға кіргізілмеді және шведтік құрбандарына өтемақы төлеуге міндеттелді (бірақ ол оны төлемеді). Оның өмірбаяны мен фильмінде көрсетілгендей, ешбір әйел Абагнельдің ойдан шығарылған бағдарламасына қабылданбады. Ол Кобб округінің жергілікті түрмесінен қашқаны үшін тағы екі жылға сотталды. Нью-Йорктегі отбасына оралуға ниеті жоқ Абагнель сотқа шартты түрде босатылатын жерді шешуді тапсырды, ол оны Техас штатының Хьюстон қаласында шартты түрде босатуға шешім қабылдады. Босатылғаннан кейін Абагнель көптеген жұмыстар атқарғанын айтты, оның ішінде аспаз, дүкенші және кинопроектор болды; ол қылмыстық өткені жасырылғаны анықталғаннан кейін көптеген жұмыстан шығарылды. 1974 жылы ол Техастағы балалар лагерінде жұмыс істеу үшін тағы да ұшқыш болып таныстырды. Тек айыппұл төлегеннен кейін ол Хьюстон аймағындағы жетімдер үйінде магистр дәрежесі бар ұшқыш ретінде жұмысқа орналасты. Бұл жұмыстың өзінде ол жетімдер үйінде тұратын балаларға отбасы табумен айналысты. Бұл алдауды оның шартты түрде босатылған инспекторы анықтады, ол оны дереу жетімдер үйіндегі жұмысынан алып тастап, гаражының үстіндегі тұрғын үйге көшірді, осылайша "оны бақылауда ұстауға" болатын. Оның келесі лауазымы Aetna компаниясында болды, онда ол жұмыстан шығарылды және чектерді жасау арқылы алаяқтық жасағаны үшін сотталды. Содан кейін ол спикер және қауіпсіздік жөніндегі кеңесші ретінде жаңа мансабын бастады. Абагнель кәріз контейнерін ығыстырғанын және ешкім ештеңе естімегенін мәлімдеді: «Мен қаштым. Олар менің артымнан келе жатқандарын ойладым. Бірақ есік серіппелі болғанын білмедім, және ол жабылып қалғанда барлық жиынтық орнына түсіп қалды. Двигательдің шуынан ешкім ештеңе естімеді». Ол әйелі Келли және үш ұлымен Оклахома штатының Тулса қаласына көшіп келді. Олар отбасымен бірге 25 жыл бойы бір үйде тұрды. Ұлдары колледжге және басқа жерлерде мансапты іздеу үшін үйден кеткеннен кейін Келли Франкпен Тулсадан кетуді ұсынды. Олар Оңтүстік Каролина штатының Чарльстон қаласына көшіп баруды шешті, ол компанияларға құпия құжаттар туралы кеңес береді. 2015 жылы Абагнель AARP алаяқтыққа қарсы күрес елшісі болып тағайындалды, ол «тұтынушыларды жеке басын ұрлаудан және киберқылмыстан қорғаудың жолдары туралы білім беру үшін онлайн бағдарламалар мен қоғамдық форумдар ұсынуға» көмектеседі. 2018 жылы ол AARP подкасты The Perfect Scam алаяқтар мен олардың қалай жұмыс істейтіні туралы жүргізе бастады. Ол БАҚ-та бірнеше рет пайда болды, оның ішінде The Tonight Show-да үш рет қонақ ретінде, 1977 жылы To Tell the Truth бағдарламасында және 1990-шы жылдары британдық телеарнадағы The Secret Cabaret сериалдарында тұрақты түрде қатысты. Абагнель туралы «Егер қолыңнан келсе, мені ұста» атты кітап 2002 жылы Стивен Спилбергтің режиссерлігімен бір аттас фильмге айналдырылды, онда актер Леонардо Ди Каприо Абагнель рөлін сомдады. Нағыз Абагнель бұл фильмде Ди Каприоны тұтқындаған француз полиция қызметкерінің рөлін ойнады.

Айғақтардың шынайылығы

Өзінің көптеген сөздері мен теледидардағы сұхбаттары барысында Абагнель көптеген қылмыстық әрекеттер жасағанын айтты. Өмірбаянын баяндайтын лекцияларында Абагнель өзінің "бір рет ғана тұтқындалғанын" және ол Францияның Монпелье қаласында болғанын үнемі қайталап келді. Дегенмен, мемлекеттік тізілімдер Абагнейлдің Нью-Йоркте (бірнеше рет), Калифорнияда, Массачусетс штатында, Луизианада, Джорджияда және Техас штатында тұтқындалғанын көрсетеді. Мемлекеттік тізілімдер Абагнейлдің жеке тұлғаларды және шағын отбасылық бизнестерді нысанаға алғанын көрсетсе де, Абагнейл ұзақ уақыттан бері ол "ешқашан ешбір жеке тұлғаны зардап еткізбегенін" ашық түрде мәлімдеп келеді. Ол жеке тұлғаларды және шағын бизнестерді нысанаға алмағанын BBC журналисі Сара Монтегюге және Associated Press агенттігіне де айтты. Абагнейлдің сөзіне қарағанда, ол тек Майамидегі бір әйелді ғана алдаған: "Ол маған бір түндік кездесу үшін 1000 доллар талап етті, сондықтан мен оған 1400 долларлық жалған чек бердім және 400 доллар қайтарып алдым". 2002 жылы Абагнейл Star Tribune газетіне: "Ешкімге зиян келтірмегенімше, адамдар мені нағыз қылмыскер деп санамады, менің құрбандарым ірі корпорациялар болды. Мен жас кезімде олардан ақша алдым". Абагнейлдің қылмыстық жолмен зардап шеккен адамдары құрбандықтың ұзақ мерзімді салдары туралы айтты: Абагнейлдің Луизиана штатының адвокаттар қауымдастығының мүшесі болғаны туралы ешқандай жазба табылған жоқ, сондай-ақ ол Луизиана штаты Бас прокурорының кеңсесінде бас прокурордың көмекшісі болып жұмыс істегенін көрсететін ешқандай дәлел жоқ. 1978 жылы Луизиана штатының адвокаттар қауымдастығы барлық емтихан тапсырғандарды тексерді және Абагнейлдің өзінің аты немесе псевдонимімен емтихан тапсырмағанын анықтады; Штаттың Бас прокурорының кеңсесі Абагнейл жұмыс істеген деп мәлімдеген кезеңдегі барлық қызметкерлерге төленген төлемдерді тексерді және ол өзінің аты немесе псевдонимімен кеңседе жұмыс істемегенін анықтады. Фильм шыққаннан кейін Абагнейл ФБР туралы сөйлегенде бірінші жақ көптік етістігін ("біз") қолдана бастады; Бұл мерейтойлық шараның күндері 1976 жылға сәйкес келеді және Абагнейлдің шартты түрде босату туралы келісімімен сәйкес келмейді. Абагнейл, сол кездегі Америка Құрама Штаттарының шартты түрде босату және Федералды түрме бюросының стандартты тәжірибесіне сәйкес, 1973 жылы Хьюстон қаласындағы босату алдындағы орталыққа жіберілді, ол 1974 жылдың 8 ақпанындағы нақты шартты түрде босату күнінен 120 күн бұрын болды. Винклер Абагнейлден ФБР-дегі лауазымы туралы сұрады. Абагнейл өзінің "арнайы агент" екенін айтты. Винклер: "Толыққанды арнайы агент екеніңізді айтасыз ба?", - деп сұрағанда Абагнейл оған жағымды жауап берді. 2018 жылы PBS телеарнасында көрсетілген сұхбатында Абагнейл 2016 жылғы АҚШ президенттік сайлауы кезінде ФБР-дің бұрынғы директоры Джеймс Комиді кәсіби еместігі үшін ашық сынады. Сол сұхбатта Абагнейл ФБР-дің оның зейнеткерлік жасына жеткеніне алаңдайтынын айтады: "ФБР-де маған әрқашан қашан зейнеткерлікке шығатыныңызды сұрайды, өйткені олар менің кеткенімді қаламайды", - деді Абагнейл. Сұхбаттарда Абагнейл ФБР-мен жұмысының тегін екенін айтты, бірақ оның компаниясы АҚШ үкіметімен жасалған келісімшарттардан миллиондаған доллар тапқанын ашық мәлімдеді: "Бүгінгі күні Франк Абагнейл және серіктестері жылына 10,5 миллион долларлық бизнес жасайды, оның 90% -ы федералды үкіметпен", - деді ол 1988 жылы тыңдаушыларына. 1991 жылы Франк Абагнейл мен оның әйелі Келли Оклахома штатының Талса қаласында банкроттыққа өтініш берді. Сотқа ұсынған құжаттарында Абагнейл 1,6 миллион доллар қарызы бар екенін және 308 мың доллар активтері бар екенін мәлімдеді. Журналист Айра Перри Абагнейлдің ФБР-мен жұмыс істегенін растайтын ешқандай дәлел таба алмады; ФБР-дің зейнеткер арнайы агентінің сөзіне қарағанда, Абагнейл 1978 жылы, ФБР-мен жұмыс істегенін айтқаннан бірнеше жыл өткен соң, жеке чектерді қолдануға тырысқан кезде ұсталды. Абагнейл Шидің оның шартты түрде босатылған кезінде оған дос болып, қадағалағанын айтты. Фильм шыққаннан кейін ФБР өкілі Абагнейлдің академияда "уақыт-уақыт" лекция оқығанын мойындады, бірақ фильмнің жарнамасында айтылғандай, агенттік Абагнейлге мақтау қағаздарын бергенін жоққа шығарды. ФБР Абагнейлдің өмірбаяны туралы ресми мәлімдеме жасаған жоқ, сондай-ақ оның әскери базаға зымыран сарапшысы ретінде жіберілгенін және Нью-Мексикодағы құпия зертханаға жіберілгенін растаған жоқ. Абагнейл қоғамдық лекцияларында ФБР-дің 100 жылдығына арналған кітапта өзі туралы егжей-тегжейлі айтылғанын мәлімдеді. Өзінің қоғамдық лекцияларында Абагнейл ФБР-дің ресми өкілі рөлін атқарады. Жұмысқа қабылдау туралы сөйлегенде, ол: "Қазіргі уақытта [2017] біз 10 000 өтініштің біреуін қабылдаймыз", - деді. Жалпы алғанда, ФБР-дегі 900 лауазымға жылына шамамен 11 500 өтініш келіп түседі (2018 жылғы статистика), бұл шамамен 13 өтініштен біреуін құрайды. 2020 жылы Абагнейл Луизиана штатының Батон-Руж қаласында оның құрбандарының біреуімен кездесті. Оған бас прокурор болып жұмыс істегені және штаттың адвокаттық емтиханын тапсырғаны туралы айтқанда, бірақ Батон-Руждағы тұтқындалуын мойындамағаны туралы сұрақ қойылғанда, Абагнейл: "Себебі мен ФБР үшін жұмыс істеймін", - деді.

Google-дағы әңгіме

2022 жылдың тамызында Google барлық пікірлерді өшіріп, Абагнейлдің «Google Talks» («Google-дағы сұхбаттар») видеосына жауапкершіліктен бас тартуды қосты, онда былай делінген: «Жауапкершіліктен бас тарту: Google осы видеодағы мазмұнды мақұлдамайды және қолдамайды, сондай-ақ онда сипатталған әрекеттердің дұрыстығына дақ салмайды. Төмендегі мазмұн 2017 жылдың 27 қарашасында жазылған күйінде өзгеріссіз ұсынылады және тарихи мақсаттар үшін Google Talks YouTube арнасында сақталды». Видеодағы ескертуде Google Абагнейлдің видеосын жарияламауының нақты себебін, сондай-ақ бұл шараның журналистермен бірлесіп, дұрыс емес және бұрмаланған ақпаратқа қарсы күресу жөніндегі жаңа бастамасының бөлігі екенін түсіндірмеді. Алайда, тергеуші журналист Хавьер Лейваның сөзіне сәйкес, бұл қадам оның аудиториясының сұрақтарына жауап ретінде жасалды. Олар Абагнейлден: «Сізге бүгін берілетін этика сыйлығын ескеретін болсақ, шындықты айтарсыз ба? Сіз айтқан оқиғалар туралы шындықты айтарсыз ба? Сіз барлығына жалған айтқаныңызды мойындайсыз ба және оларды әлі де алдап отырсыз ба?» деп сұрады. Абагнейл жауабында өтірік айтқанын немесе жалған ақпарат таратқанын жоққа шығарды. Ол өзінің өмірбаянына, фильмге және Бродвей мюзикліне қатысы жоқ екенін мәлімдеді. Ксавьер университетіндегі оқиға Абагнейлдің әңгімесі университет кампусындағы дау-дамайдың алғашқы жағдайы емес еді. 1981 жылы қылмыстық құқық профессоры Уильям Тони мен оның студенттері Абагнейлдің өмірбаянына қатысты мәлімдемелерін жоққа шығарғаннан кейін бірнеше университет Абагнейлдің келуін тоқтатты. Келісімге келу үшін Оңтүстік Каролина университеті Абагнейлден өмірбаянының дұрыстығын растайтын ант беруін сұрады. Университет Абагнейлге, егер ол ант бермесе де, лекция оқуға және гонорарын алуға рұқсат етілетінін хабарлады, бірақ ол бас тартса, университет студенттерге лекция басында Абагнейл шындықты айтуға уәде бермегенін ескертеді. Абагнейл бұл құжатты «бетке соққы» деп атап, оған қол қоюдан бас тартты. Абагнейлдің әңгімесіне күмәнмен қарау, ішінара профессор Уильям Тонидің жұмысының нәтижесінде, ол өз университетіндегі шақыруларын өзі тоқтатты. Джорджия Оңтүстік-Батыс мемлекеттік университетіне жазған хатында Абагнейл өзінің қылмыстық өткені туралы университеттерде әңгімелеп пайда табудың дұрыс еместігін айтты. Сонымен қатар, GSSU-ға жазған хатында Абагнейл өзінің университеттердегі барлық лекцияларын тоқтатып отырғанын мәлімдеді, себебі ол ұсынып отырған өмірбаянының қылмыстық аспектілері «жас және ықпалға бейім санаға зиян келтіруі керек емес». Осы дау-дамайдың қалыбында журналист Джон Дагли Абагнейлден оның өмірбаяны өтірік пе деп сұрады, ол былай деп жауап берді: Абагнейл әйелімен кездесуі өмірін өзгертуге ықпал еткен деп санайды. Ол автор Пол Стеннингке ФБР-де жасырын жұмыс істеген кезде, оның дүкенде кассир болып жұмыс істеген әйелімен танысқанын айтты.