Кіріспе

Қатты қысым роликтерінің сериясы мата, қағаз немесе пластик пленка бетін өңдейді. Календар – қағаз, тоқыма, резеңке немесе пластик сияқты материалды аяқтау немесе тегістеу үшін қолданылатын қатты қысым роликтерінің сериясы. Календар роликтері кейбір түрдегі пластик пленкаларды жасауға және жабындарды жағуға да қолданылады. Кейбір календар роликтері қажеттілікке қарай қыздырылады немесе суытылады. Календарлар кейде "күнтізбе" деп қате жазылады.

Этимология

"Календар" сөзі грек тіліндегі "цилиндр" сөзінің де бастауы болған κύλινδρος (күлиндрос) сөзінен туындаған.

Тарих

Серегетті престеу үшін календарлы диірмендерді Нидерландқа Сегіз жылдық соғыстан қашқан фламандтық босқындар әкелген. XVIII ғасырдағы Қытайда жібек және мақта маталарын өңдеумен айналысқан "календарлар" деп аталған жұмысшылар маталарды сығу және аяқтау үшін ауыр роликтерді қолданған. 1836 жылы Роксбери Үндістан каучук компаниясының Эдвин М. Чаффи резеңке табақ жасау үшін төрт роллді календарға патент алды. Чаффи Чарльз Гудьермен бірге "матаға ламинатталған резеңке табаны жасау" мақсатымен жұмыс істеді. Календарлар термопластикалық материалдар қолданылғанға дейін қағаз және мата өңдеуде де пайдаланылған. Резеңке өнеркәсібінің кеңеюімен қатар календарьлардың дизайны да дамыды, сондықтан ПВХ енгізілген кезде машиналар оны пленкаға өңдеуге қабілетті болды. Роликтер арасындағы қысымды, "нип қысымын" роликтерді қыздыру немесе қағаз бетін ылғалдандыру арқылы төмендетуге болады. Бұл қағаздың көлемін және қатаңдығын сақтауға көмектеседі, бұл оны кейінірек пайдалану үшін тиімді етеді. Қазіргі заманғы календарьлар суытылған құйма темірден немесе болаттан жасалған қатты қыздырылған роликтерден және полимерлік композиттермен қапталған жұмсақ роликтерден тұрады. Жұмсақ ролик толығымен цилиндрлі емес, жұмыс кескінін кеңейту және қағазға түсетін қысымды біркелкірек бөлу үшін екі шетінде диаметрі кішірейтілген.

Күнтізбелеу қағазы

Негізгі қағаз өндірісінде календар қағаз жасау процесінің соңында (желіде) орналасады. Процестен бөлек (желіден тыс) қолданылатындары суперкалендарлар деп аталады. Календардың мақсаты – қағазды басып шығару және жазу үшін тегіс әрі жылтыр ету, сондай-ақ қағазды диэлектрлік мембрана ретінде пайдаланатын конденсаторларға қажетті тұрақты қалыңдық беру. Қағаз машинасының календар бөлімі календардан және басқа да жабдықтардан тұрады. Қағаз жолағы одан әрі тегістеу үшін роликтердің арасынан өткізіледі, бұл оған біркелкі қалыңдық береді. Роликтердің қысымы қағаздың беткі жағын анықтайды, ал қағаздың үш түрі болуы мүмкін. Біріншісі – машиналық өңдеу немесе MF қағаз, ол дөңгелек, матовый (жарқын емес) көріністен бастап тегіс, жоғары сапалы өңдеуге дейін өзгеруі мүмкін. Екіншісі – суперкаландерленген өңдеу немесе MG қағаз (машинамен жылтыратылған), ол жылтыр/жарқыраған және жоғары сапалы, ұсақ пішінді түсті басып шығаруға жарамды. Үшінші түрі – платерлік өңдеу деп аталады, ал алғашқы екі түрді өңдеу календарлық қаптың өзінде жасалса, платерлік өңдеу мырыш немесе мыс пластиналардың арасына қағаз кесінділерін қойып, сосын оларды қысымға және қыздыруға салу арқылы алынады. Арнайы өңдеу, мысалы, зығыр өңдеу үшін пластина мен қағаздың арасына зығырдың бір бөлігін салуға болады, немесе рельефті болат ролик қолданылуы мүмкін. Календарлаудан кейін қағаздың ылғалдылығы шамамен 6% құрайды (өңдеу түріне байланысты). Ол домбыра деп аталатын ролге оралып, соңғы кесу және жөнелту үшін сақталады.

Суперкалендар

Суперкалендар – қағазды оның тығыздығын, тегістігін және жылтырлығын арттыру үшін жіберілетін, болаттан және талшықпен қапталған роликтердің кезектесіп орналасқан үймесі. Ол календерге ұқсас, бірақ оның орнына салқындатылған шойын және жұмсақ роликтер қолданылады. Қағазды қаптамасыз суперкалендарлау үшін қолданылатын роликтер әдетте шойын мен жоғары қысылған қағаздан, ал қапталған қағаз үшін – шойын мен жоғары қысылған мақтадан жасалады. Қағаз жасау үшін қолданылған шикізатқа және оған түсірілген қысымға байланысты алынатын беттік өңдеу әртүрлі болады, ол ең жоғары сапалы жылтыр беттен бастап, жақсы жылтырланған бетке дейін жетеді. Суперкалендарланған қағаздар кейде жіңішке сызықты бейнелер немесе жарты тонды суреттері бар кітаптар үшін қолданылады, себебі олар әріптер мен жарты тонды суреттерді жақсы басады, бірақ соңғысы үшін олар қапталған қағаздай тиімді емес.

Календарлық тоқыма

Календарлау – мата және маталарға қолданылатын аяқтау процесі. Календар – әдетте материалды тегістеу, жабу немесе жұқалау үшін пайдаланылатын құрал. Тоқыма өнімдерінде мата жоғары температура және қысыммен роликтердің арасынан өткізіледі. Календарлау моар сияқты маталарда су толқынды әсерін шығару үшін, сондай-ақ кембрик және кейбір сатен түрлерінде қолданылады.

Басқа материалдар

Календарлар қағаздан басқа материалдарға да қолданылуы мүмкін, егер тегіс, жалпақ беткей қажет болса, мысалы мақта, зығыр, жібек, түрлі жасанды маталар мен полимерлер, мысалы винил және ABS полимерлік парақтар, сондай-ақ HDPE, полипропилен және полистирол сияқты материалдарға да қолданылады. Календар резеңке өнеркәсібінде, әсіресе шина жасауда маңызды өңдеу машинасы болып табылады, онда ол ішкі және мата қабаттары үшін пайдаланылады. Календарлауды субстраттарға жағылған жабындарды жылтырату немесе біркелкі ету үшін де қолдануға болады. Бұрын магниттік таспаларды жылтырату үшін қолданылған, онда контактілік ролик желден жылдамдығынан әлдеқайда жылдам айналатын. Соңғы кезде, оны кейбір екіншілік батарея жасушаларын (мысалы, спиральді немесе призмалық литий-ион жасушаларын) өндіруде қолданады, бұл ток жинағыш фольгаларындағы электрод материалдарының біркелкі қалыңдығына қол жеткізуге мүмкіндік береді.