Кіріспе
Ердаль Инону (6 маусым 1926 – 31 қазан 2007) – түрік теориялық физигі және саясаткері, 1993 жылдың 16 мамыры мен 25 маусымы аралығында Түркияның уақытша премьер-министрі қызметін атқарған. Сондай-ақ, ол 1991 жылдан 1993 жылға дейін Түркияның премьер-министрінің орынбасары, ал 1995 жылдың наурызынан қазан айына дейін сыртқы істер министрі болды. 1983 жылдан 1985 жылға дейін Социал-демократиялық партияның (СОДЕП) және кейіннен 1986 жылдан 1993 жылға дейін Социал-демократиялық халық партиясының (СДХП) басшысы болды. Ол Түркияның екінші президенті Исмет Инонудың ұлы. Инону 1983 жылы СОДЕП партиясын 1983 жылғы жалпы сайлауға қатысу мақсатымен құрды. Алайда, 1980 жылғы әскери төңкерістен кейін құрылған Ұлттық қауіпсіздік кеңесі Инонуға сайлауға қатысуға тыйым салды. Партия төрағасы лауазымынан бас тартып, оның орнын билікке үміткер саясаткерге беру үшін, Инонудың орнын Чезми Картай басты. Бірақ СОДЕП-ке сайлауға қатысуға толыққанды тыйым салынды, нәтижесінде Инону көп ұзамай қайтадан партия басшысы болды. Оның партиясы 1984 жылғы жергілікті сайлауда қатысып, дауыстардың 23,4%-ын алып, екінші орынға ие болды. 1985 жылы СОДЕП Халық партиясымен бірігіп, 1986 жылы Инону жаңа Социал-демократиялық халық партиясының (СДХП) жетекшісі атанды. 1986 жылғы парламент сайлауында СДХП дауыстардың 22,7%-ын алып, үшінші орынға шықты, ал Инону Измирден Парламент депутаты болып сайланды. Ол СДХП-дан сайланған жалғыз депутат болды. 1991 жылғы жалпы сайлаудан кейін СДХП Сүлеймен Демирелдің «Дұрыс жол» партиясымен (ДЖП) коалиция құрды, және Инону Премьер-министрдің орынбасары болды. 1993 жылы Демирел президент болып сайланғаннан кейін ол қысқа мерзімге Премьер-министр міндетін атқарды. ДЖП Тансу Чиллерді партия басшысы етіп сайлап, үкімет құрғаннан кейін, Инону 1993 жылы партия басшысы лауазымынан кеткенге дейін Премьер-министрдің орынбасары қызметін атқаруын жалғастырды. Кейіннен 1995 жылы ол сыртқы істер министрі болды және 1995 жылғы жалпы сайлауда депутаттық өкілеттігінен бас тартты.
Erdal İnönü (6 June 1926 – 31 October 2007) was a Turkish theoretical physicist and politician who served as the interim prime minister of Turkey between 16 May and 25 June 1993. He also served as the deputy prime minister of Turkey from 1991 to 1993 and as the minister of foreign affairs from March to October 1995. He served as the leader of the Social Democracy Party (SODEP) from 1983 to 1985 and later the Social Democratic Populist Party (SHP) from 1986 to 1993. He was the son of the second president of Turkey, İsmet İnönü. İnönü initially founded SODEP in 1983 with the intention of contesting the 1983 general election. However, the National Security Council, which had been established following the 1980 military coup, banned İnönü from standing for office. Standing down as chairman in order to be replaced by a politician that could seek office, İnönü was succeeded by Cezmi Kartay. However, SODEP was banned completely from contesting the election, resulting in İnönü taking over as leader for a second time shortly afterwards. His party contested the 1984 local elections and came second with 23.4% of the vote. SODEP merged with the People's Party in 1985 and İnönü became the leader of the new Social Democratic Populist Party (SHP) in 1986. In the 1986 parliamentary by elections, the SHP came third with 22.7% of the vote and İnönü was elected as a member of Parliament for İzmir. He was the only successful SHP candidate. Following the 1991 general election, the SHP formed a coalition with Süleyman Demirel's True Path Party (DYP) and İnönü became Deputy Prime Minister. He briefly served as the acting prime minister in 1993 after Demirel was elected president. After the DYP elected Tansu Çiller as their leader and she formed a government, İnönü continued as deputy prime minister until he resigned as party leader in 1993. He later served as foreign minister in 1995 until he stepped down as an MP in the 1995 general election.
Ерте өмір
Ердал Инону 1926 жылғы 6 маусымда Анкарада Түркияның бірінші премьер-министрі және екінші президенті Исмет Инону мен Мевхибе Инонудың төрт баласының үшіншісі болып дүниеге келді. 1947 жылы Анкара университетінің Ғылым факультетінің физика бөлімін бітіріп, 1951 жылы Калифорния технология институтында PhD дәрежесін алды; Юджин Вигнермен бірге топтық жиырылуларды зерттеуді бастады. Түркияға оралғаннан кейін Инону Анкара университетінде ассистент-профессор болып жұмыс істеді. 1964-1974 жылдары аралығында физика профессоры және Таяу Шығыс техникалық университетінің Теориялық физика кафедрасының алғашқы төрағасы болды (1960-1966 жж.). Ол сол кезеңде нейтрон тасымалы бойынша зерттеулерді ұйымдастырды. 1969-1971 жылдары университеттің Өнер және ғылым факультетінің деканы болды. 1970-1971 жылдары МЭТУ президенті қызметін атқарды. 1974 жылы Инону Стамбулдағы Боғазичи университетіне көшті және 1983 жылы Социал-демократиялық партияны (СОДЕП) құрғанға дейін онда дәріс оқыды. Боғазичиде жұмыс істеген кезеңде 1976-1982 жылдар аралығында Өнер және ғылым факультетінің деканы болып қызмет етті.
Саяси мансап
1983 жылы әскери үкімет Инону партиясын тыйым салғанмен, SODEP аман қалды және 1984 жылғы жергілікті сайлауда екінші партия болды. 1985 жылғы қарашада SODEP және тағы бір Халық партиясы (Halkçı Parti) атты партия бірігіп, Социал-демократиялық халықтық партияны (SHP) құрды. Бірігу келісіміне сәйкес, Инону қысқа мерзімге қызметінен шеттетілді. Бірақ ол 1986 жылғы мамыр айында SHP-ның төрағасы болды. SHP 1980-жылдардың соңы мен 1990-жылдардың басында Түркияның саяси аренасындағы ең беделді партиялардың бірі болды. Инону 1987 және 1991 жылғы сайлауларда Түргут Озалдың либералды-консервативті ANAP партиясына қарсы күресті. SHP-ның сайлауда жеңіске жете алмауының басты себептерінің бірі – SHP мен бұрынғы CHP төрағасы Бюлент Эджевиттің DSP партиясы арасындағы орталық солшыл дауыстардың бөлінуі болды. Эрдаль Инону Социалистік Интернешнл мүшесі де болды және ұйым төрағасының орынбасары ретінде пікір алмасуға қатысты. Эрдаль Инону оңшыл DYP және SHP арасында құрылған екі коалициялық үкіметте премьер-министрдің орынбасары болды, оларға алғашқыда Демирель (1991-1993 жылдары) жетекшілік етті, ал Демирель президент болғаннан кейін Тансу Чиллер басқарды, бұл бірігудің себебі, негізінен, сол кездегі биліктегі Ана партиясына наразылық болды. (Түркияның 49-шы және 50-шы үкіметтеріне қараңыз).
Отставкадан кейін
1993 жылдың жазында ол алдағы съезде партия басшылығына кандидат болмайтынын жариялады. 1993 жылғы 11-12 қыркүйекте өткен партияның 4-ші жалпы съезінде ол партия басшылығынан, сондай-ақ үкіметтегі лауазымынан да қанағаттанды. Мұрат Караялчин екі лауазымды да оның орнына иеленді. 1995 жылдың ақпан айында ХХП және жақында қайта құрылған Республикалық халық партиясы (CHP) бірікті. Ердал Инонудің ұсынысымен жаңа партия CHP деп аталды. CHP-де Ердал Инонуға құрметті төраға атағы берілді. 1995 жылы ол шамамен алты ай бойы сыртқы істер министрі болып қызмет етті.
Кейінгі өмірі
Ол 2004 жылы топтық жиырылуларға қосқан үлесі үшін Топтық теория және фундаменталды физика қорының Вигнер медалін алды. Инөнү сонымен қатар Түркия Республикасы мен Осман империясының ғылым тарихы саласындағы еңбектерімен де белгілі болды. 2004-2007 жылдары Сабаңжы университетінде және Фез Гүрсей институтында лекция оқыды.
Өлім
Эрдаль Инону 2007 жылғы 31 қазанда АҚШ-тың Техас штатындағы Хьюстон қаласында лейкемиямен емделу кезінде қайтыс болды. Оның денесі Түркияға жеткізіліп, алдын ала Анкарадағы Түрік Ұлттық Парламенті ғимаратының алдында өткен мемлекеттік жерлеу рәсімінен кейін, 2007 жылғы 4 қарашада Стамбулдағы Цинцирликуй зиратында жерленді. Содан кейін Стамбулдағы Тешвикийе мешітінде ислам діні бойынша жаназа оқылды.