Кіріспе

Скандинавия тілдерін салыстыру

Дания, Норвегия (жазба екі түрімен қоса: Бокмол, ең көп таралған стандартты форма; және Нюнорск) және швед тілдерінің бәрі ежелгі норвеж тілінен тараған, қазіргі Солтүстік герман тілдерінің ортақ атасы. Сондықтан, олар тығыз байланысты және көбінесе бір-бірін түсінеді, әсіресе стандартты түрлерінде. Ең үлкен айырмашылықтар айтылуда және тілге тән сөздерде болады, бұл кейбір диалектілерде түсінуді қоздырмауы мүмкін. Дания, Норвегия және Швеция тілдерінің барлық диалектілері кеңірек Солтүстік герман диалектілерінің тізбегін құрайды.

Өзара түсініктілік

Жалпы алғанда, Скандинавияның үш ірі тілінің (дания, норвегия және швеция) қолданушылары бір-бірінің тілдерін үлкен қиындықсыз оқи алады. Өзара түсінуге кедергі келтіретін басты фактор – айтылу ерекшеліктері. Үш топты ғылыми зерттеуге сәйкес, норвегиялықтар басқа тілдерді көбінесе жақсырақ түсінеді, ал шведтер ең нашар түсінеді. Дания және норвегия тілдері бір-біріне ерекше түсінікті. Жалпы алғанда, даниялық және норвегиялық тілде сөйлейтін адамдар бір-бірінің тілін аз ғана оқыту немесе оған таныс болу арқылы түсіне алады. Дәстүрлі білім алған норвегиялықтар, әсіресе қалалық шығыс норвегиялық тілінде сөйлейтіндер, сөйлеу дания тілін еркін түсінеді; шындығында, қалалық шығыс норвегиялық тілі 16 ғасырғы дания тіліне, қазіргі заманғы дания тілінен гөрі жақын, себебі ол жазу (дания) тілінің күшті ықпалында болды, ал қазіргі заманғы дания тілі одан көбірек өзгешеленді. Алайда, осы себепті қазіргі заманғы даниялықтар сөйлейтін норвегия тілін, өте ұқсас жазба нормаларына қарамастан, жақсы түсінбейді. Кейбір норвегиялықтар, әсіресе солтүстік және батыс Норвегияда, дания тілін түсінуде қиындықтарға тап болуы мүмкін. Норвегияның ірі қалалары 1960 жылдан бері жеке антенналар арқылы Швецияның екі ұлттық телеарнасынан сигналдар қабылдағандықтан, норвегиялықтар швед тілін керісінше жақсы түсінеді; Швеция ондаған жылдардан кейін ғана норвегиялық теледидарды алды.

Ежелгі скандинав және исланд тілдері

Ежелгі норвег тілі – солтүстік герман диалектілерінің жеке-жеке солтүстік тілдеріне бөлінуге дейінгі даму сатысы. Бұл тілде Скандинавия тұрғындары мен олардың теңіз арқылы құрған қоныстарында сөйлеген, және тарихи тұрғыдан викингтер дәуірімен, Скандинавияның христиан қабылдауымен және 8-15 ғасырлар аралығында Скандинавия мемлекеттерінің бірігуімен бірдей кезеңде болды. 12 ғасырғы исландтық Сұр қаз заңдарында шведтер, норвегтер, исландтар және даниялықтар бір тілде сөйлейтіндігі айтылады, ол dǫnsk tunga ("дания тілі"; ежелгі шығыс норвег тілінде сөйлейтіндері dansk tunga деп атаған болар еді). Тағы бір аталымы – norrœnt mál ("солтүстік сөйлеу"). Бүгінде ежелгі норвег тілінен қазіргі солтүстік герман тілдері – исланд, фарео, норвег, дания, швед және басқа солтүстік герман тілдері пайда болды. Олардың ішінде норвег, дания және швед тілдері бір-бірін түсінуге мүмкіндік береді, ал исланд тілі ежелгі норвег тіліне ең жақын болып сақталды.

Норвегия тілінің тарихы

Дания Корольдігінде (Норвегия) (1536–1814) ресми тіл – жазу тілі ретінде – дания тілі болды, норвегия тілі емес. Дегенмен, ол корольдіктердің ортақ тілі ретінде қабылдана бастады. Қалалық норвегиялық жоғарғы топ дания тілінің норвегиялық айтылыммен және басқа да шағын жергілікті ерекшеліктерімен байытылған түрін – дано-норвегия тілін қолданды. Екі ел бөліскеннен кейін, дания тілі Норвегияның ресми тілі болып қала берді, бірақ Норвегияда «норвегия тілі» деп аталды және 20 ғасырдың басындағы тіл реформаларына дейін, тілдердің норвегиялық қалалық және ауылдық диалекттерге ұқсас формаларын стандарттауға дейін көбінесе өзгеріссіз қалды. 1907 жылға дейін Норвегиядағы жазба тіл көбінесе дания тілінде болды; ал келесі онжылдықтарда түрлі орфографиялық реформалар тілді дания тілінен біртіндеп ажыратып, айырмашылықтарды азайтуға ықпал етті, бірақ олар әлі де айтарлықтай емес еді. 1929 жылдан бастап бұл жазба стандарты бокмол деп аталды. Норвегияның тағы бір жазба стандарты – нюнорск – норвегиялық диалекттер негізінде жасалды. Бокмолды нюнорскқа жақындату және оны біріктіру әрекеттері норвегия тілдері арасындағы қақтығыстың кең таралған қарсылығына байланысты сәтсіз аяқталды. Осы қарсылықтың бір бөлігі ретінде элиталар, медианың көп бөлігі және халықтың маңызды бөлігі Норвегиядағы дания тілі дәстүріне негізделген риксмол қозғалысы тарапынан ұсынылған балама орфографиялық стандартты қолдады. Норвегиядағы тіл күресінің сыныптық сипаты да болды, себебі норвегиялық білімді элиталар дәстүрлі түрде Дания мен оның мәдениетіне жақын болды және дания жазба тілін өздерінің маңызды бөлігі деп санады. 1811 жылға дейін Копенгаген университеті Дания-Норвегияның жалғыз университеті болды, сондықтан білімді норвегиялықтар өмірінің маңызды кезеңін Данияда өткізді. 1811 жылы Норвегияда университет құрылғанда, ол даниялық академиялық дәстүрді сақтап, элиталар арасында дания тілінің ықпалын жалғастырды. 2005 жылғы бокмолдың соңғы реформалары тілді тағы да дания тілі дәстүріне жақындатып, риксмол дәстүрінің көп бөлігін ресми бокмолға енгізу арқылы норвегия тілдері арасындағы қақтығыстың көп бөлігін аяқтады.

Үлгі мәтін

1877 жылы Брандес Копенгагеннен кетіп, Берлинге қоныс аударды. Алайда, оның саяси көзқарастары Пруссияда тұруын қиын етіп, 1883 жылы ол Копенгагенге оралды. Мұнда оны өздерінің жетекшісі ретінде қабылдауға асыққан жазушылар мен ойшылдардың жаңа тобы күтіп алды. Оның кейінгі еңбектерінің ең маңыздысы – Уильям Шекспир туралы еңбегі, оны Уильям Арчер ағылшын тіліне аударған және бірден танылған.

Дания және Норвегия тілдері

Жалпы алғанда, норвег тілінің орфографиясы дания тіліне қарағанда жеңілдетілген, реттелген және нақты айтылуға жақын. Әдетте, екі тілдің арасындағы графикалық айырмашылықтар айтылудағы нақты айырмашылықтарды көрсетпейді; фонетикалық және фонологиялық айырмашылықтар бар, бірақ олар жазуда сирек көрінеді. Кейбір ерекшеліктер төменде көрсетілген. Жазбаша, дания тілінде қысқа дауысты фонеманы білдіру үшін әрпін немесе әріпті қолдануға болады, ал норвег тілінде әрқашан қолданылады. Мысал: даниялық lægge (жату), sende (жіберу) – норвегтік legge, sende. Дания тілінде әдетте, бірақ әрқашан емес, екі әріпті ырғақты әріптердің орнына әріптер комбинацияларын қолданады. Көп жағдайда бұл этимологиялық тұрғыдан негізделмеген. Норвег және швед тілдерінде тек этимологиялық негізделген жазулар кездеседі. Мысалы: даниялық kende (білу, көне скандинавтық kenna), denne (бұл / жалпы жынысы /, ON еркек кінәлі ым þenna) және sende (жіберу, ON senda) – норвегтік kjenne (Bokmål) / kjenna (Nynorsk), denne (бірақ sende); даниялық ilde (жаман, ON illa), ville (қажеттілік, көне скандинавтық vilja) және holde (ұстау, көне скандинавтық halda) – норвегтік ille, ville (бірақ holde (Bokmål) / halda/halde (Nynorsk)). Норвег тілінен айырмашылығы, дания тілінде жиі екі рет емес, қолданылады. Мысал: ridse (қақырыту), бірақ visse (белгілі [көпше]) – норвегтік risse, visse. Сол сияқты, кейбір басқа жағдайларда, даниялық bedst (ең жақсы), sidst (соңғы) – норвегтік best, sist (ON bezt, sizt, мысалы, дауыссыз комбинациялар). Норвег тілінен айырмашылығы, дания тілінде сөздердің соңында қос дауыссыздар қолданылмайды. Мысал: даниялық vis сөзінің көпше түрінде екілік арқылы (vise versus visse) жазуда ерекшеленетін болса да, қосымшаның көпшілік формалары, яғни ырғақты ортада кездесетін болса да, айтылған (наук) және айтылған (нақты) қосымшаны білдіре алады. Осыған қарағанда, норвегтік vis пен viss арасында, сондай-ақ vise мен visse арасында айырмашылық жасайды. Дания тілі жоғарыда аталған ережені иілу және туынды аяқтар алдында, ырғақтан басталатын және құрамаларда сақтайды. Норвегтік тіл де сөздің соңғы қос дауыссыздарын иілу аяқталу алдында, дауыссыздан басталатын (гомографиядан аулақ болу қажет болмаса), бірақ туынды аяқталу алдында және құрамаларда тыйым салады. Мысал: даниялық al (барлығы / жалпы жынысы /) – alt (барлығы / бейтарап жынысы /) – alle (барлығы / көпше саны /) – altid (әрқашан, сөзбе-сөз "барлық уақытта"); норвегтік all – alt – alle, бірақ alltid. Мысалдар: даниялық gemme (ұстаңыз, жасырыңыз), kær (құтты), skøn (көрікті, сүйікті) – норвегтік gjemme (Bokmål), kjær, skjønn. Бір жұп дифтонгтар дания тілінде "ei" деп жазылады, ал норвег тілінде "ei" деп жазылады. Бұл дифтонгтардың дәл айтылуы екі тілде де біршама өзгеше, төмендегіге қараңыз, ал әр түрлі жазулар кем дегенде екінші дифтонг үшін фонетикалық негізделеді. Мысалдар: даниялық vej (жол), løj (жыр / өткен уақыт /) – норвегтік Bokmål vei, løy. Бірінші және екінші тұлғадағы есімдіктер мен рефлексивті есімдіктердің көлбеу формаларында ei/ej дифтонгы дат тілінде "i", бірақ норвег тілінде "e" болады: mig, dig, sig – meg, deg, seg. Данияда af "of, from" сөз тіркесінің алдындағы сөздің атын (немесе, құрамында) жазылады, ал норвег тілінде av швед тіліндегі сияқты жазылады. Қарыз сөздерде даниялық әдетте бастапқы тілдің жазылуын ішінара сақтауға бейімделген, ал норвегиялық әдетте орфографияны өз ережелеріне сәйкес келтіріп, күтілетін айтылуды көрсетеді. Мысалдар: даниялық bureau (бюро), chauffør (шофёр), information (ақпарат), garage (гараж), centrum (орталық), zone (аймақ) – норвегтік byrå, sjåfør, informasjon, garasje, sentrum, sone. Дәстүрлі даниялық нүктелеу әр тәуелді сөйлемнің алдында және артында үтір қоюды талап етеді, және соңғы екі реформа тәуелді сөйлемнің алдында үтір тастауға мүмкіндік берсе де, ескі жүйе әлі де кеңінен қолданылады. Керісінше, норвег тілінде тек тәуелді сөйлемнен кейін үтір қажет; үтір бұдан бұрын, егер сөйлем жақшада болса ғана қойылады (ағылшын тіліндегідей ереже, бірақ ағылшын тілінде де жақшада емес сөйлемнен кейін үтір қойылмайды). Швед тілінде ағылшын тіліндегідей ереже қолданылады: жұрнақсыз сөйлемнің алдында немесе артынан үтір қажет емес. Тәуелді сөйлемнің жақшалы мысалы – John, som hadde sett mannen, visste hvordan han så ut. Жақшалы емес сөйлеммен сөйлем: Жоғарғы деңгейдегі құрылым: SubjectVerbObjectDependent Clause 1Dependent Clause 2 Дания: Jeg ved, hvordan manden, (som) du snakker om, ser ud. Норвегия (Bokmål): Jeg vet hvordan mannen (som) du snakker om, ser ut. Норвегия (Nynorsk): Eg veit korleis mannen (som) du snakkar om, ser ut. Swedish: Jag vet hur mannen (som) du snackar om ser ut. Ағылшынша: I know how the man (that) you're talking about looks. Дания тілінде барлық сөздерді көп сөздік атауларда бас әріппен жазады, ал норвег және швед тілінде тек бірінші сөз бас әріппен жазылады: Det Hvide Hus (даниялық) – Det hvite hus (норвегтік Bokmål) – Det kvite huset (норвегтік Nynorsk) – Vita huset (шведтік) – the White House (ағылшынша).

Айтуға және дыбыстық жүйеге

Норвегия және Дания тілдерінің айтылу айырмашылығы, Норвегия мен швед тілдерінің айырмашылығынан әлдеқайда көзге түрік. Жазбаша норвег тілі Дания тіліне өте ұқсас болғанымен, сөйлеу тілінде норвег тілі швед тіліне көбірек жақын. Даниялық айтылу әдетте "жұмсақ" деп сипатталады, бұл жағдайда сөздің кейбір буындарында норвегиялық, шведтік және тарихи жарық дауыстарға сәйкес келетін жиі кездесетін жуықтау дауыстар (әсіресе b, d және g әріптерінің айтылуы), сондай-ақ неміс тіліндегідей r дыбысының тіл артындағы немесе тіпті көмейлік жуықтау дауыс ретінде айтылуына байланысты. Дания, Норвегия және Швеция тілдерінің айтылуын салыстырғанда Ослоның шығыс норвегиялық айтылуы шамамен норма ретінде қабылданады. Іс жүзінде, норвегиялықтардың көпшілігі көбінесе жергілікті диалектіде сөйлейді; сонымен қатар, бокмол өзі сөйлеу стандарты емес және айқын аймақтық ерекшеліктермен айтылуы мүмкін. Ең айқын мысалдар – тіл артындағы (алвеолярлық емес) айтылуы және Батыс Норвегияның көп бөлігінде ретрофлекстердің болмауы, сондай-ақ Шығыс Норвегияның көп бөлігінде, оның ішінде Осло диалектісінің кем "жетілген" түрлерінде кейбір жағдайларда ретрофлекстік серпімелі дыбыстың айтылуы. Бұлардың бәрі төмендегі түсіндіруде ескерілмейді.

Дифтонгтар

Даниялық дифтонгтар және (ej және øj деп жазылады) норвегиялық дифтонгтарға (Осло айтылуында) және (ei және øy деп жазылады) және швед тіліндегі және (ej және öj деп жазылады) сәйкес келеді. Сонымен қатар, көптеген әріптер тіркесімі дания тілінде дифтонгтар ретінде айтылады, ал норвегия және швед тілдерінде көбінесе дауысты-қосымша әріптер тіркесімі ретінде айтылады. Бұл негізінен дания әріптері g және v (кейде b) дауыстыдан кейін жартылай дауыстылар ретінде айтылуымен байланысты: мысалы, dag (күн) дания тілінде , ал норвегия және швед тілінде ; lov (заң) дания тілінде , ал норвегия және швед тілінде айтылады. Сол сияқты, және көбінесе дания тілінде eg және øg деп жазылады (eg норвегия тілінде де айтылуы мүмкін, мысалы, regne, "жаңбыр жауу" сөзінде). Сондықтан даниялық айтылу, жоғарыда айтылғандай, ағылшын тіліне жақын, ал норвегия және швед тілдері оның жазуына жақын, консервативтірек. Маңызды дыбыстық сәйкестік (жақсырақ айту емес) – дания және швед тілдерінде кейбір сөздерде ұзақ монофонгтардың (e, ø) болуы, ал норвегия тілінде ескі скандинавиялық дифтонгтардың (ei, øy және au) әсерлері қалпына келтіріліп, даниялықтардың орнына немесе баламасы ретінде қолданылады. Мысалдар: Даниялық ben, шведтік ben (аяқ, сүйек) – норвегиялық ben немесе bein; Даниялық hø, шведтік hö (шөп) – норвегиялық høy; Даниялық høj, шведтік hög (төбе) – норвегиялық haug. Тағы бір сәйкестік: Ескі скандинавиялық jó және jú швед тілінде ju, ал дания тілінде y болып өтті. Норвегия тілі кейде даниялық формаларды, кейде ескі скандинавиялық тілдегідей jo және ju формаларын қолданады. Мысалы: Ескі норвег тілінде ljóss – даниялық lys – норвегиялық lys (Бокмол), lys немесе ljos (Нюнорск) – шведтік ljus (жарық).

Просодия

Норвегия және швед тілдерінде әрбір дыбысталатын буын фонетикалық тұрғыдан ұзақ дауысты немесе ұзақ (қос) дауыссызды қамтуы тиіс (мысалы, *male* "бояу" және *malle* "қара шабақ"). Дания тілінде фонологиялық жағынан ұзақ дауыссыз дыбыстар жоқ, сондықтан қарсы қою ұзақ және қысқа дауыстылар арасында болады. Бұл үш тілдің барлығында екі "акцент" арасындағы прозодикалық қарама-қайшылық бар, ол көне норвеж тіліндегі буын санына байланысты және ішінара фонологиялық, ішінара морфологиялық, ішінара лексикалық факторлармен анықталады. Дегенмен, бұл прозодикалық қарама-қайшылықтың нақты сипаты өте әртүрлі. Норвегия және швед тілдерінде қарсылық екі тондық акцент арасында – 1-акцент және 2-акцент, олар негізгі буынға түсетін сөздің барлығын сипаттайды; ал Дания тілінде *stød* (ларингелизацияның бір түрі) болуы мен болмауы арасындағы айырмашылық бар, ол буынды сипаттайды (әдетте, кем дегенде екіншілік буынға түсетін буынды). Мысалы: Дания тілінде *løber* "жүгіруші" және *løber* "жүгіреді", Норвегия тілінде *løper2* және *løper1*, швед тілінде *löpare2* және *löper1*. Дания тілінде *landsmand* "отандас" (бір сөз, екі *stød*) Норвегия тіліндегі *landsmann* және швед тіліндегі *landsman* (бір сөз, бір акцент) сөздерінен ерекшеленеді. Ескеріңіз: тондық акценттердің айтылуы норвегия диалекттері арасында кеңінен өзгереді; жоғарыда келтірілген IPA тондық акцент транскрипциялары Оңтүстік-Шығыс Норвегияның айтылуын көрсетеді (мысалы, Ослода). Соңғы буында әдетте жоғары тон болады, бірақ ол сөздің прозодиясына жататындықтан, осы жерде транскрипцияланбайды.

Грек-латын ae (αι) және oe (οι) аудармасы

Даниялық грек-латын ae (αι) әрпін æ (кейбір ерекшеліктермен: Etiopien, Ægypten/Egypten) деп көрсетеді, ал норвегиялық және швед тілдерінде көбінесе e әрпі қолданылады. Мысалы, даниялық ækvivalent – норвегиялық және швед тілдерінде ekvivalent (эквивалент). Норвегия тілінде æ әрпі r әрпінің алдында сақталады: æra, kimære, sfære; швед тілінде chimär, sfär, бірақ era болып жазылады. "Цезарь" дания және норвегия тілдерінде Cæsar деп жазылса, швед тілінде біріктірілмеген Цезарь деп жазылады, оны *Цезарь деп жазылғандай айтуға болады. Грек-латын тіліндегі oe (οι) даниялық және норвегиялық тілдерде ø деп берілсе, швед тілінде e болып аударылады: даниялық және норвегиялық økologi – шведтік ekologi (экология).

Жынысы

Дания және швед тілдерінің грамматикалық екі жынысы бар: ортақ (белгісіз мақала en және анықталған мақала en) және бейтарап (белгісіз мақала et [даниялық] / ett [шведтік] және анықталған мақала et). Норвегия тілінде жүйе көбінесе бірдей, бірақ кейбір жалпы сөздер қалау бойынша ерекше әйел жынысының өзгерту үлгілерін қолданады, олар ежелгі норвеж тілінен норвегия диалекттерінде сақталған және 20-ғасырдың басындағы тіл реформалары арқылы жазба тіліне қайта енгізілген. Сондықтан үш жыныс танылады: еркектік (морфологиялық тұрғыдан даниялық ортаққа ұқсас, белгісіз мақала en және анықталған мақала en), әйелдік (белгісіз мақала ei және анықталған мақала a) және бейтарап (морфологиялық тұрғыдан даниялық әріптесімен бірдей, белгісіз мақала et және анықталған мақала et). Әйелдік форманың ортақ формаға қарағанда қолданылу мүмкіндігі нақты сөз бен стильге байланысты: ортақ жыныстық формалар көбінесе ресми немесе кейде тіпті әдеби болып келеді, ал әйелдік формалар көбірек сөйлеу тіліне жақын және кейде рустикалық әсер береді. Екі нұсқа да бокмол тілінде стандартты, ал нюнорск тілінде тек үш жыныстық модель қабылданады. Мысалдар: Даниялық en mand – manden («бір адам – сол адам»), en sol – solen («бір күн – сол күн»), et hus – huset («бір үй – сол үй») және норвегиялық en mann – mannen («бір адам – сол адам»), ei sol – sola немесе en sol – solen («бір күн – сол күн»), et hus – huset («бір үй – сол үй»). Норвегиялық әйелдік жынысты liten сөзінің белгісіз жекеше өзгертуінде де білдіруге болады, ол сөздің бейтарап lite-нің қасында ерекше әйелдік lita формасына ие. Дания тілінде тек lille бар, ол екі тілде де анықталған жекеше форма болып табылады.

Белгілілігі

Үш тілде жалғыз есімдерге постпозитивті белгілі бір артикль қолданылады. Алайда, дания тілінде есімге қосымша сипаттауыш келгенде, постпозитивті артикльдің орнына препозитивті артикль қолданылады. Норвегия және швеция тілдері екеуі де препозитивті артикль қосады және постпозитивті артикльді сақтайды. Мысал: Даниялық hus – huset, et stort hus – det store hus, ал норвегиялық hus – huset, et stort hus – det store huset және шведтік hus – huset, ett stort hus — det stora huset («үй» және «үлкен үйдің» белгісіз және белгілі түрлері). Есімдерде швед тілі тек постпозитивті артикльді сақтайды, ал Бокмол тілінде ол қосылмайды: Det Hvide Hus (дания) – Det hvite hus (норвегиялық Бокмол) – Det kvite huset (норвегиялық Нюнорск) – Vita huset (швеция) (Ақ үй). Демонстративті есімдік қолданылғанда да осындай айырмашылық бар: Даниялық Jeg elsker den mand, норвегиялық Jeg elsker den mannen және шведтік Jag älskar den mannen («Мен сол адамды жақсы көремін»).

Өтірік сөздер

Екінші тұлғаны көптік санда білдіру үшін даниялық тілі I (көк нұсқасы jer, иелік етістік jeres) түрін қолданады, ал норвегиялық тілі dere (көк нұсқасы dere, иелік етістік deres) түрін қолданады. Швед тілінде ni (көк және иелік er) қолданылады; I нұсқасы (көк едер, иелік едер немесе едерс) ескірген. Бірінші тұлға көптік иелік етістік ("біздің") қазіргі даниялық тілінде vores (өзгермейтін), ал норвегиялық және швед тілдерінде vår (өзгертілген: орталық жыныстық vårt, көпше våre [норвегиялық] немесе våra [швед]) болып келеді. Мысал: Даниялық vores ven/hus/venner, ал норвегиялық vår venn/vårt hus/våre venner немесе сөйлеу тілінде vennen vår/huset vårt/vennene våre ("біздің дос/үй/достарымыз"). Дания тілінде түпнұсқалық өзгертілген түрі vor (vort, vore) тек салтанатты немесе архаикалық стильде кездеседі. Иелік етістіктері даниялық және швед тілдерінде өзгертіліп жатқан нәрседен бұрын келеді; норвегия тілінде олар белгілі бір зат есімнен немесе сөз тіркесінен кейін де орналасуы мүмкін. Норвегия тіліндегі құрылымды таңдау нақты сөзге және стильге байланысты (даниялық құрылым формальды немесе баса, ал екіншісі көбірек күнделікті). Мысал: Даниялық min ven, min nye ven — швед тілінде min vän, min nya vän — норвегиялық vennen min немесе min venn, den nye vennen min немесе min nye venn ("досым", "жаңа досым"). Нинорск тілінде даниялық құрылымға рұқсат етілмейді, ол бокмол тілінде даниялықтан мұрагерлік алған. Рефлексивті иелік етістік sin ("өз") дания тілінде көптік тұлғаға сілтеме жасай алмайды, бірақ норвегиялық және швед тілдерінде жасай алады. Мысал: Даниялық Han vasker sine klæder, норвегиялық Han vasker klærne sine және шведтік Han vasker sina kläder ("Ол өз киімдерін жуады"); бірақ Даниялық De vasker deres klæder, норвегиялық De vasker klærne sine және шведтік De vasker sina kläder ("Олар өз киімдерін жуады"). Дания тілінде нақтыланбаған, жалпылама тұлғаны немесе топты білдіретін етістік (ағылшынша "one", французша "on" және немісше "man") негізгі түрінде man, ал көлбеу түрінде en, ал жіктеулігі - ens. Норвегия және швед тілдерінде en де негізгі түрінде қолданылуы мүмкін. Мысал: Даниялық man kan ikke gøre det, норвегиялық man/en kan ikke gjøre det және швед man/en kan inte göra det ("адам/барлық адам мұны істей алмайды"). Дания және швед тілдерінде "ондай" және "осылай" сөздері әдетте sådan (slig [даниялық]/slik [шведтік] ескірген және салтанатты) деп аударылады. Норвегия тілінде ең көп қолданылатын түрі slik, бірақ sådan да дұрыс (sånn сөйлеу тілінде қолданылуы мүмкін). Дания, бокмол және швед тілдерінде han және hun (даниялық және бокмол)/hon (шведтік) еркек және әйел адамдарға қатысты, бірақ den және det басқа жалпы және орталық жыныстық есімдер үшін қолданылады. Нинорск тілінде еркек есімдерге han, әйел есімдерге ho, орталық жыныстық есімдерге det қолданылады. Дания және норвегия тілдерінде de (олар) етістігі [diː] деп айтылады, ал швед тілінде оның әдеттегі айтылуы [dɔmː]; осы айтылуы дания және норвегия тілдерінде жазылуына сәйкес айтылатын көлбеу түрі dem үшін де қолданылады.

Сандар

Дания және Норвегия тілдерінің сандық жүйелері арасында маңызды айырмашылықтар бар. Данияда 7 саны syv деп аталады. Норвегия тілінде ол sju деп аталады (бірақ 2005 жылғы тіл реформасы sju-ға балама ретінде syv-ті қайта енгізді). Данияда 20 және 30 сандары тиве және тредиве деп аталады. Бұл формалар (tredive қысқартылып tredve) 1951 жылы норвегия тіліндегі жергілікті tjue және tretti сандарымен ауыстырылды. Syv, sju-мен бір уақытта ауыстырылғандай, олар да әлі де норвегия тілінде кездеседі. Ресми емес Riksmål стандарты ескі формаларды сақтайды. Данияда 40 саны фюре деп аталады. Норвегия тілінде førti, ал riksmål тілінде førr қолданылады. Данияда 50 мен 90 аралығындағы ондықтардың көптеген герман тілдерінен өзгеше түбірі бар. Этимологиялық тұрғыдан алғанда, француз тіліндегі 70, 80 және 90 сандары сияқты, олар жиырмалық жүйеге негізделген; яғни, санның атауы 20 санының қанша есе болатындығына байланысты. Осылайша, 60 саны tres (tresindstyve, "3 есе 20") ал 50 саны halvtreds (halvtredsindstyve, "2,5 есе 20" немесе әлдеқайда нақтырақ "жарты үш есе 20") болып табылады. Сол сияқты, 70 саны halvfjerds, 80 саны firs, ал 90 саны halvfems. Норвегия тілінде бұл сандар ағылшын және неміс тілдеріндегідей, тиісті бірлік пен "он" деген ескі сөздің күрделі сөздері ретінде құрастырылған: 50 = femti, 60 = seksti, 70 = sytti, 80 = åtti, 90 = nitti. Дания тілінде бірліктер ондықтан бұрын келеді (неміс және ерте заманғы ағылшын тіліндегідей); норвегия тілінде керісінше (қазіргі ағылшын тіліндегідей), бірақ кейбір сөйлеушілер даниялық тәртіпті де қолданады. Мысал: Данияда enogtyve ("бір және жиырма") ал норвегияда tjueen ("жиырма бір") немесе enogtyve. Реттік сандарға қатысты "екінші" сөзі екі тілде де шамамен бірдей формада: данияда anden (бейтарап есімдік andet, көпше andre) және норвегияда annen (бейтарап есімдік annet, көпше andre). Алайда, данияда нақты форма жоқ, den anden деп айтылады, ал норвегияда den andre қолданылады. Швед сандары норвегия сандарына ұқсас: sju (7), tjugo (20), trettio (30), fyrtio (40), femtio (50), sextio (60), sjuttio (70), åttio (80), nittio (90), tjugoen (21), andra (екінші).

Қалалардың атаулары

Қалалардың атауларында да айырмашылықтар бар; әр тіл өзінің туған тіліндегі атауын немесе басқа тілден алынған атауды таңдайды. Мысалы: Норвегия тілінде Хельсинки, швед тіліндегідей Helsingfors деп аталады, ал Данияда әдетте фин тіліндегідей Хельсинки деп аталады. Данияда Брюссель француз тіліндегідей Bruxelles деп аталады, кейде швед тілінде Bryssel деп аталады, ал Норвегияда голланд тіліндегідей Brussel деп аталады (бірақ 1961 жылға дейін Bruxelles қолданылуға рұқсат етілді). Лиссабон Норвегияда португал тіліндегідей Lisboa деп аталады, ал Данияда және Швецияда неміс тіліндегідей Lissabon деп аталады. (Дегенмен, бұрын Лиссабон Норвегияда қолданылған). Бухарест те Дания және Швеция тілдерінде Бухарест деп аталады, бірақ Норвегияда румынша Букурешти атауы қолданылады. Белград Дания және Норвегия тілдерінде серб тіліндегі Београд атауымен белгілі, ал Швецияда Белград түрі қолданылады. Бейжің де Дания және Норвегия тілдерінде пиньин жазуымен белгілі, бірақ Швецияда көбінесе Пекин формасы қолданылады. Алайда, Мәскеу мен Варшава үш тілде де сәйкесінше ресей және поляк тілдеріндегі Moskva және Warszawa атауларымен белгілі.

Әр түрлі сөздер

Мұнда үш тілде де кездесетін, бірақ әртүрлі сөздердің кейбір мысалдары келтірілген. Даниялық нұсқасы әдетте норвег тілінде архаикалық немесе жиі кездеспейтін форма ретінде (және/немесе керісінше) бар екенін ескеріңіз. Ағылшын Дания Норвегия (Bokmål) Швед қорқынышпен қоян-қолтық, (арх., dial. :) rædredd, сонымен қатар bange (архаикалық, көбінесе "bange anelser" сияқты стандартты сөз тіркестерінде қолданылады) rädd, skrämdafterwards bagefter, derefter etterpå, efterpå (консервативті), deretter/derefter efteråt, därefterangry vredsint, vred (әдеби) arg, ilsk, ilsken, vred, förbannadautumnefterår, (ақын. :) høsthøst, etterår/efterår (архаикалық) höstbe correct, hold true passe, stemmestemmestämmablacksortsvart, sortsvartboy dreng, (арқалық:) gut gutt, dreng (архаикалық немесе тар мағынада қолданылады) pojke, dräng (архаикалық немесе тар мағынада қолданылады) breakfast morgenmad frokost frukost, morgenmål (күні) breathe åndepuste, ånde andascinemabiograf, kino (ескі үлгідегі) kino, biograf (ескі кинотеатрлар) bio, biografcold kald, koldkall, kyligcomb (әрекет) rede gre, kjemmekade decade årti, tiår, dekadetiår, årti, dekadeårtiondedifficult svær, vanskelig vanskelig svår, vansklig, besvärligdinnermiddag, aftensmad middag, supé (кешкі ас), kvällsmål (күні) easynem, letlett, enkel lätt, enkel, simpel evening aften, (ақын. :) kvæld kveld, aften kväll, aftonfact kendsgerning, faktum faktum, kjennsgjerning faktumfast, quick(ы) hurtig, rask fort (adv), rask (adj), hurtig snabb (adj), snabbt (adv), fort (adv)floor (қабат) etage, saletasjevåning, etage (сирек) forward frem(over) frem(over), fram(over) framåt frog frø frog groda fun sjov moro, gøyskoj, rolig, kul, lustig, komisk, festlig future fremtid fremtid, framtid framtid girl pige jente, pike flicka, tjej, jänta, piga (архаикалық немесе тар мағынада қолданылады) good god(t) bra, god(t) bra, god healthyrask, sund, frisk frisk, sunn frisk, sundhesitatetøve, nølenøletvekahydrogen brint, hydrogen hydrogen, vannstoff (архаикалық) väte isn't it?/didn't he? etc. ikke/vel? ikke sandt?, ikke også? ikke sant?, eller hur?, inte sant? jealous jaloux, skinsyg, misundeligsjalu, misunnelig avundsjuk, svartsjuk, missunnsam last year sidste år, i fjor förra året, i fjol like (vb. ұнату) kunne lide tycka om, gilla, uppskattalunch frokost lunsj (немесе lønsj or lunch), formiddagsmat lunch, frukost (күні), middag (күні) maybemåske, muligvis, kanske (ескі үлгідегі) kanskje, muligvis, måskje (архаикалық) kanske, möjligtvis, möjligen moustache overskægbart, overskjegg mustasch oxygen ilt, potatis rubbish (мағынасыз) sludder, vrøvl, vås, nonsens sludder, vrøvl, nonsens, tull, tøys, vås strunt, trams, nonsens, sladder satisfied/pleased tilfreds, fornøjet fornøyd, tilfredsnöjd, tillfredssheep får sau, smale (архаикалық/диалектілік), får (архаикалық/диалектілік, тіркестерде/бекітілген фразаларда қолданылады) får, lamm short (бойы кішкентай) lille, lav kort, lav kort, kortväxt, liten sometimes somme tider, iblandt, (арқалық:) nogle gange, af og til, indimellem iblant, av og til, innimellom ibland, av och till, då och då, emellanåt spring (мезгіл) forår, (ақын. :) vår vår, forår (архаикалық) vårstill (әлі) stadigvæk, fremdeles (архаикалық), fortsat fremdeles, fortsatt fortfarande, ännuteam hold lag lag, команда there, thither (бағыт туралы) derhen, derhen (riksmål), dit, dit hendit, ditåttoadtudsepaddepaddauglygrim, (этикалық:) styg stygg, grimful, otäckusual sædvanlig, vanlig (архаикалық) vanlig, sedvanlig vanlig, sedvanligworm (жер құрты) orm[meite]makk, [mete]mark, orm (Екі мағыналы, құрт және жыланды білдіруі мүмкін, мыс. wyrm.) mask wrong forkert, gal(t) gal(t), feil fel, galet