Кіріспе

Гилберт Уэйкфилд (1756–1801) – ағылшын ғалымы және polemist. Ол дін қызметкері және академик қызметтен бастап, диссидент академияларында тәрбиеші болып жұмыс істеді, соңында кәсіби жазушы және публицист атанды. Танымал мемлекеттік сотта ол француз революциялық соғыстарының үкімет саясатын сынаған памфлеті үшін түрмеге қамалды және босатылғаннан кейін көп ұзамай қайтыс болды.

Ерте өмірі және өмірбаяны

Ол 1756 жылдың 22 ақпанында Ноттингемде дүниеге келді, Джордж Уэйкфилдтің үшінші ұлы, ол сол кезде Ноттингемдегі Сент-Николас шіркеуінің пасторы болған, кейіннен Темзадағы Кингстонға көшкен және оның әйелі Элизабет. Ол бес бауырдың бірі болды, олардың ішінде Манчестердегі саудагер Джордж та бар. Оның әкесі Стаффордширдің Рольстон қаласынан шыққан және 1739 жылы Кембриджге сизар ретінде келген. Ол өзінің білімін Дербиширдің Мельбурн қаласындағы Хардингтер отбасынан алған, оның қамқорлары Николас Хардинг және оның дәрігер ағасы болды. Карьерасының басында ол Маргарет Ньютонның, өзінің құқығымен екінші Коннингсби графинясының капелланы болды. Содан кейін ол Ричард Вуддесонның әкесі Ричард Вуддесон басқарған Кингстон еркін мектебінде жақсы жетістіктерге жетті (1774 жылы қайтыс болды). Вуддесон оқытушылық қызметтен зейнетке шыққандықтан Уэйкфилд жас кезінде университетке жіберілді. Оксфордтағы Крайст-Черч колледжінен орын ұсынылды, Джон Джеффрис (1718–1798) арқылы; бірақ оның әкесі одан бас тартты. Ол Роберт Марсденнің стипендиясымен Кембридждегі Иисус колледжіне оқуға түсті: колледждің магистрі Линфорд Кэрил Ноттингемширден шыққан және оның әкесінің досы болды. 1772 жылы мектепті бітіріп, 1776 жылы екінші рет айтысқа қатысып, «А» бакалавры дәрежесін алды. Ол 1776 жылдан 1779 жылға дейін колледждің мүшесі болды және 1778 жылы Англия шіркеуінде дьякон болып тағайындалды. Уэйкфилд Джон Джебб пен Роберт Тирвиттпен байланыста болды. Пастор Джордж Уэйкфилд 1776 жылы 56 жасында қайтыс болды. Гилберттің інісі Томас, сол кезде әлі де Иисус колледжінде бакалавр, сонымен қатар Кингстондағы әкесіне діни қызметкер және пастор болып тағайындалған, кем дегенде Джордж Хардингке сәйкес, ерекше жағдайда болды. Оның кіші інісі Генри Хардинг осы кезде Питерхаусқа оқуға түсті, бірақ әлі оқуға түспеді, 1778 жылы Кингстонның викарі болды. Томас Уэйкфилд өмірінің қалған бөлігінде Ричмондтағы Сент-Мария-Магдаленада болды, 1806 жылы қайтыс болды; Гилберт сол жерде жерленді. Өзінің өмірбаянының бірінші басылымында Гилберт Томасты Ричмонд шіркеуінен шығару үшін Хардингтің заңдық әрекеттерін сынады, оған ол өзінің әкесімен бірге (Парламент актісі бойынша) құқығы болған. Бұл мәселе жалпыға ортақ сотқа дейін жетті, ол Томас Уэйкфилдке қатысты шешім шығарды. 1802 жылғы басылымда Хардинг қарсылық білдірген қорлаулар жасырын түрде алынып тасталды. Хардинг атын атамаған зұлым адамды кінәлады, ал оның соңғы сөзі Томас бала кезінде «саудаға арналған» болды. Ол Брюд мектебінің меңгерушісі болуға қызығушылық танытты, бірақ 39 бапқа қол қоюдан бас тартты. Уэйкфилд Ливерпульде пастор болды. Ол жерде ол құлдыққа қарсы және каперствоға қарсы уағыз айтты, бұл осы уақытта ағылшын-француз соғысында (1778–1783) нашар қабылданды. Ол өзінің өмірбаянында Ливерпуль Атлантикадағы құл саудасының «бас штабы» болғанын, американдық революциялық соғыстың француз соғысымен құлдыққа кедергі келтіргенін және ол соғысты ауырлататын деп санайтын каперлердің көтерілуі оның салдары болды деп түсіндірді. 1778 жылдан бастап Уэйкфилд Англия шіркеуінің ортодоксальдық ілімінің жазба негізін күмәнге тарта бастады; және ол Ливерпульде американдық революционерлерге қарсы оқыған дұғаларында тілді өзгерту арқылы саяси көзқарастарын білдірді. 1779 жылы үйленіп, қауымдастығын тоқтатты. Академия 1783 жылы Уэйкфилдтің пікірінше қаржылық қиындықтардан жабылып қалды. Ол сондай-ақ, оның уақытында студенттердің кем дегенде үштен бірі Англия шіркеуінің отбасыларынан, керісінше, қарсы шыққаннан емес екенін айтты. Уэйкфилдтің теологиясы конфиденциалдық емес унитаризмге айналды. Джон Хант өзінің «Англиядағы діни ой» кітабында оны Эдвард Эвансонмен бірге Англия шіркеуінен кеткен көрнекті унитариандықтардың қатарына жатқызды және «оларды өздерінен басқа ешкімді білдірмейді» деп қарастыруға болады. Ол Теофил Линдсейдің назарын аударды, ол «нағыз ғалым» деп санаған адамды мақұлдады. 1783 жылы Линдси Уильям Тернерге Уэйкфилдті Глазгодағы ауырып жатқан Уильям Личманның орнына қолдамауының себептерін түсіндірді. Уэйкфилд Уоррингтондағы Англия шіркеуінің ғибадатханасына әлі де қатысып жүрді; ол «уақыт оның мінез-құлқын жұмсартады және өзі туралы жоғары пікірін азайтады» деп үміттенді. Академияда Уэйкфилдтің шәкірті Роберт Мальтус Уоррингтон жабылысынан кейін бір жыл бойы онымен бірге болды. Уэйкфилд Нотингхемнің сыртындағы Брамкотте, содан кейін Ричмондта, Суррейде, оның ағасы Томас Сент-Мария...

Түрмеге қамау және өлім

1798 жылы жарық көрген «Ландафф епискобының сөйлеген сөзінің кейбір бөліктеріне жауап» атты даулы кітапшасы үшін Уэйкфилд пен оның баспагері Джозеф Джонсон сотқа тартылды, оларға бүлік тудырушылық жала жапқандық айыбы тағылды. Хакни аймағындағы кедейліктің шоғырлануына сілтеме жасайтын бұл еңбек, Ричард Уотсонның 1798 жылы жариялаған «Ұлыбритания халқына арналған үндеуіне» жауап ретінде жазылған. Уотсон Францияға қарсы соғысты қаржыландыру және мемлекеттік қарызды төмендету үшін ұлттық салықтарды арттыру қажет екенін айтқан. «Жауапты» сатқаны үшін Джонсонға 50 фунт стерлинг айыппұл салынды және 1799 жылдың ақпан айында ол алты айға Корольдің қамауындағы түрмеге қамалды. Осы жылы Уэйкфилд лорд Кенионның алдында Король сотында Сэр Джон Скоттпен бірге өзін-өзі қорғады. Оның ісі кітап сатушы Джон Катэллдің ісінен кейін тікелей өтті, сонымен қатар сол қазылар алқасымен қарастырылды. Прокуратураның көп бөлігі «Жауаптан» оқылды. Уэйкфилд сот пен сот процесіндегі әділдіктің жоқтығына жүйелі және жеке шабуыл жасады. Ол кітапшаның құқықтық тұрғыдан дұрыс екенін адвокатпен тексерген. Сот Скотттың позициясын қолдады, ал қазылар алқасы зейнетке шықпастан кінәлі деп таныды. Уэйкфилд бүлік тудырушылық үшін екі жылға Дорчестер түрмесіне қамалды. 1801 жылы ол Роберт Саутиді түрмеде қонақ ретінде қабылдады. 1801 жылдың 29 мамырында түрмеден босатылғаннан кейін, 9 қыркүйекте Хакниде тифтен қайтыс болды.

Шәкіртақы

Жаңа келісімнің тек қана біздің жалпы қолданыстағы аудармамызда (1789) дұрыс емес аударылған бөліктерінің жаңа аудармасы 1791 жылы Уэйкфилдтің Жаңа келісім аудармасымен, түсіндірмелермен, үш томдық түрінде жарық көрді. Уэйкфилд өз естеліктерінде бұл жұмыстың, әсіресе шығыс тілдеріндегі нұсқаларын қабылданған мәтінмен салыстыру кезінде, еңбекке толы болғанын, бірақ "басқа барлық жариялымдарымнан гөрі маған әлдеқайда пайдалы болды" деп жазды. 1795 жылы түзетілген басылым жарыққа шықты. Уэйкфилд сонымен қатар әртүрлі классикалық авторлардың шығармаларын жариялады, ал оның дінтанулық еңбектерінің ішінде Мәсіхтің тұлғасы туралы ерте христиан авторлары (1784), Silva Critica (1789–95) және Құдай сөздерінің иллюстрациялары бар.