Немесе Америка неге осылай?

Кіріспе

Томас Франктың 2004 жылғы "Канзастың несі бар?" кітабы. "Консерваторлар Американың жүрегін қалай жеңді?" (2004) – американдық журналист және тарихшы Томас Франктың кітабы. Ол АҚШ-тағы популистік және элитаға қарсы консерватизмнің қалай дамығанын, Франктің туған штаты Канзас мысалында зерттейді. Франк пікірінше, 19 ғасырдың соңында Канзас солшыл популистік қозғалыстың орталығы болған, бірақ соңғы онжылдықтарда ол басым консервативті штатқа айналды. Кітап Ұлыбритания мен Австралияда "Америкамен не мәселе?" деген атпен жарық көрді. "Канзастың несі бар?" кітабы 18 апта бойы "Нью-Йорк Таймс" бестселлер тізімінде тұрды.

Шолу

Кітапта айтылғандай, соңғы онжылдықтардағы саяси дискурс әлеуметтік және экономикалық теңдікке қарағанда, "либералды элитаға" ашуын бағыттау үшін аборт және гомосексуализммен некелесу сияқты "жарылыс" мәдени мәселелерді қолдануға ауысты. Осыған орай, Франк Канзастың әлеуметтік және саяси ландшафтында саяси консерватизмнің өсуін сипаттап береді, ол мемлекеттің көпшілігіне пайда әкелмейтін экономикалық саясатты қолдайды. Франк сонымен қатар "орталық" және "консервативті" Канзас республикашыларының (олар "Мод" және "Кон") арасындағы қатал ажырымды Америкадағы саясаттың болашағы үшін архетип ретінде айтады, онда салықтық консервативтік жалпыға ортақ нормаға айналады және саяси соғыс бірнеше ыстық түйме мәдени мәселелерге байланысты жүргізіледі. Көп ұзамай Канзас штаты қазіргі жағдайға жауап ретінде солардың ақысын төлейтін болар еді. Бұл саяси ақиқат болар еді, бензин құйылған шыршаға от шашу не болатынын болжау сияқты. Бизнес шаруалар мен жұмысшыларды алдап, монополиялық стратегияларды жүзеге асырған кезде популистердің ең алыс қиялынан тыс, акционерлерді ұрлап, мыңдаған адамды жұмыстан шығарып салғанда, сіз не болатынын білуге болады. Қазіргі кезде жоқ. Бұл жерде қанағатсыздықтың ауырлығы бір бағытта ғана: оңға, оңға, одан әрі оңға. Бүгінде Канзаста жұмыссыз қалғандар, енді республикашыл болып тіркеледі. Оларды жерінен қуып жіберсек, бірден аборт жасату клиникаларының алдында наразылық білдіреді. Олар өмір бойы жинаған ақшаларын директордың маникюріне жұмсаса, Джон Бёрч қоғамына кіруі мүмкін. Бірақ олардың ата-бабалары ұсынған ем-дәрілер туралы сұраңыз (одақтар, монополияға қарсы, мемлекеттік меншік), және сіз рыцарлық гүлденген күндерді айтсаңыз болады.

Демократиялық партия жұмысшы класының мүддесі үшін күресудің орнына Демократиялық көшбасшылық кеңесінің (ДКК) басшылығымен оларды экономикалық консервативті саясат қабылдау арқылы тастап кетті. Республикалық партиядан ерекшелену үшін демократиялық партиялар әлеуметтік-мәдени клин мәселелеріне де назар аударды:

Демократиялық көшбасшылық кеңесі, Билл Клинтон, Ал Гор, Джо Либерман және Терри МакАулиф сияқты тұлғаларды шығарған ұйым, партияны көк жағалы сайлаушыларды ұмытып, әлеуметтік мәселелерде либералды ақ жағалы кәсіби мамандарды жалдауға көптен бері итермелеп келеді. DLC-нің сотқа түсуге тырысып жатқан үлкен мүдделері - сайлау науқанына қаржылай үлес қосуға қабілетті корпорациялар. Бұл сайлау округтерінің дауыстарын және одан да маңызды ақшасын жинаудың жолы, "Жаңа демократия" ойлайды, экономикалық мәселелерде, әлеуметтік қамсыздандыру, NAFTA, әлеуметтік қамсыздандыру, еңбек құқығы, жекешелендіру, реттеуді тоқтату және басқа да мәселелер бойынша шексіз жеңілдіктер жасай отырып, таңдау позициясында берік тұруы керек.

Кітапта демократиялық партиядан шыққан Кэтлин Себелиус консервативті Канзаста губернатор болып сайланғаны туралы да баяндалады. Денсаулық сақтау мен мектептерді қаржыландыру сияқты мәселелерге баса назар аудару және қызу түймелі әлеуметтік мәселелерден аулақ болу арқылы Себелиус Канзас GOP-ті сәтті бөлді және айқын көпшілікке ие болды. Франк консервативті коалиция Америка саясатындағы басым коалиция екенін айтады. Автордың пікірінше, бұл коалицияның екі жағы бар: Экономикалық консерваторлар бизнес салықтарын азайтуды және реттеуді жоюды қалайды, ал әлеуметтік консерваторлар мәдениетке назар аударады. Франктың айтуынша, 60-жылдардың соңында құрылған коалиция экономикалық консерваторлар үшін "қасиетті нәтижеге қол жеткізді". Билік басындағы республикашылардың саясаты тек экономикалық болды, бірақ коалиция әлеуметтік консервативтілердің экономикалық жағдайын нашарлатты, себебі олар корпорацияларға қолдау білдірді. Ал "Консерваторлар" фракциясы көтерген әлеуметтік мәселелер сайлаудан кейін еш жерде шешілмейді. Франктың айтуынша, "аборт жасау ешқашан заңсыз болып табылмайды, мектепте намаз оқылмайды, мәдениет индустриясы ешқашан өз ісін тазартуға мәжбүр болмайды". Ол мұны, бір жағынан, консерваторлар "жеңіс мүмкін емес мәдени шайқастарды жүргізгенімен" байланыстырады, мысалы, гей-ерлі-зайыптылықтарға тыйым салатын конституциялық түзету. Сонымен қатар, ол экономикалық консерваторлар нығайтуға және реттеуден босатуға тырысатын капиталистік жүйенің дәстүрлі құндылықтарға шабуыл жасағанын алға тартып, коммерциялық нарыққа шығарады деп айтады. Франк өзінің диссертациясын осы әлеуметтік консерваторлардың неге республикашылдарға дауыс беруді жалғастырады, тіпті олар өздерінің ең жақсы мүдделеріне қарсы дауыс берсе де, түсіндіру үшін қолданады. Ол саясаткерлер мен сарапшылар "Консерваторларды" аборт, иммиграция және салық салу сияқты белгілі бір мәселелерді қоздыру арқылы әрекетке итермелейді деп санайды. Осы мәселелерде консерваторлардың жақтастары ретінде бейнелеу арқылы саясаткерлер оларды кеңсеге сайлауға көндіре алады. Алайда, кеңсеге келгеннен кейін бұл саясаткерлер бизнес салықтарын азайту немесе реттеуді тоқтату сияқты экономикалық мәселелерге көбірек назар аударады. Франк диссертациясының мәні мынадай:

The book also details how Kathleen Sebelius, a Democrat, was elected governor in conservative Kansas. By emphasizing issues such as health care and school funding and avoiding hot button social issues, Sebelius successfully fractured the Kansas GOP and won a clear majority. Frank says that the conservative coalition is the dominant coalition in American politics. There are two sides to this coalition, according to the author: Economic conservatives want business tax cuts and deregulation, while social conservatives focus on culture. Frank says that since the coalition formed in the late 1960s, the coalition has been "fantastically rewarding" for the economic conservatives. The policies of the Republicans in power have been exclusively economic, but the coalition has caused the social conservatives to be worse off economically, due to these pro corporate policies. Meanwhile, the social issues that the "Cons" faction pushes never go anywhere after the election. According to Frank, "abortion is never outlawed, school prayer never returns, the culture industry is never forced to clean up its act." He attributes this partly to conservatives "waging cultural battles where victory is impossible," such as a constitutional amendment banning gay marriage. He also argues that the very capitalist system the economic conservatives strive to strengthen and deregulate promotes and commercially markets the perceived assault on traditional values. Frank applies his thesis to answer the question of why these social conservatives continue to vote for Republicans, even though they are voting against their best interests. He argues that politicians and pundits stir the "Cons" to action by evoking certain issues, such as abortion, immigration, and taxation. By portraying themselves as champions of the conservatives on these issues, the politicians can get "Cons" to vote them into office. However, once in office, these politicians turn their attention to more mundane economic issues, such as business tax reduction or deregulation. Frank's thesis goes thus:

Саясаткерлер мен сарапшылар "Консерваторларға" осы мәселелерде ешқандай прогресске қол жеткізілмейтінін түсіндіру үшін "либералды элитаға" балта шабады, консерватизмнің емес нәрсенің құралы. Себептер келтірілгенде, олар Американы жек көру немесе "қарапайым" американдықтарға зиян келтіру ниеті бар элитаны айыптауға экономикалық себептерді қабылдамайды. Осы "элиталардың" құрбандығы туралы тақырып консервативті әдебиетте кең таралған, тіпті консерваторлар үкіметтің үш тармағын бақылап, консервативті идеологияға толыққанды берілген кең медиамен қамтамасыз етілген және соңғы 9 президенттік сайлаудың 6-сын жеңген.

Атау

Кітап өзінің атын Уильям Аллен Уайттың 1896 жылғы 15 тамыздағы "Эмпория Газетте" газетінде жариялаған редакциялық мақаласынан алады. Онда ол популистік саясаттың салдарынан экономикалық капиталдың штаттан кетуіне және осының нәтижесінде Канзастың экономикалық дамудан қалыс қалуына жол бергені үшін популистік көшбасшыларды сынады. Республикашылдар 1896 жылғы АҚШ президенттік сайлауында Уильям МакКинлиді қолдау мақсатымен аталған мақаланың жүздеген мың данасын таратты. Осы редакциялық мақала Уайттың журналистикадағы мансабын бастауға негіз болды. Теодор Рузвельт, Уильям Говард Тафт, Уоррен Хардинг, Кальвин Кулидж және Герберт Гувер – бес республикашыл президент оның үйінде түндемеген қалды.

Ғылыми зерттеулер

Америка саясаты демократиялық партияның жұмысшы таптағы әлеуметтік консерваторларының қатарынан шығуының нәтижесінде өзгерген деген пікір жаңа емес. Бартелс осыны айтқан көптеген ғалымдарды атап көрсетеді. Олардың пікірінше, «Жаңа келісім» коалициясының таптық негізі консервативті идеология мен мәдени мәселелердің көптеген жұмысшы ақ адамдарды республикашылдардың қатарына қосуымен жаңа құрылымға ұшырады. Бұл туралы Ричард Никсонның Ақ үйге алғаш келген жылы Кевин Филлипс «Жаңадан пайда болған республикалық көпшілік» (1969) атты еңбегінде айтқан. Саяси ғалым Эверетт Карл Лэдд 1976 жылы «индустриялық емес кезеңдегі қақтығыстардың өзгеруіне» байланысты «бұрынғы сыныптық қатынастардың кері қайтылуын» анықтады. Роберт Хакфельдт пен Кэрол Вайтцель Коффельд «Жасы және американдық саясаттағы таптың құлдырауы» (1989) кітабында «жасы демократиялық коалицияны бөліп тастады» деп мәлімдеді, себебі Азаматтық құқықтар дәуірінің саяси міндеттемелері «әсіресе төмен дәрежелі ақ адамдар тарапынан расалық антагонизмді» тудырды.

Веб-беттер

Томас Франк баспасының веб-сайты (Генри Холт және Co.) «Канзаста не болды?» баспасының веб-сайты (Генри Холт және Co.) «Канзаста не болды?» туралы «Канзаста не болды?» мәселесі; The Nation; 11 қазан 2005; Ларри Бартелстің зерттеуі (pdf) ақ жұмысшы табының оңға қарай жылмағанын және «моральдық құндылықтардың» оларды республикашылдарға дауыс беруге итермелемейтінін көрсетеді, сондай-ақ Томас Франктің осы зерттеуге жауабы. Кітаптың басындағы абзацтардың мазмұны (цитаталар емес).