Кіріспе

Американдық ғалым және дипломат (1933–2017 жж.) австриялық футболшы.

Майкл Джон Новак-кіші (9 қыркүйек 1933 – 17 ақпан 2017 жж.) – американдық католик философы, журналист, романист және дипломат. Мәдениет философиясы мен теологиясы саласындағы қырықтан астам кітаптың авторы Новак ең көп танылғаны – «Демократиялық капитализм рухы» (1982) кітабы. 1993 жылы Новак бостандық идеясына деген адалдығы үшін Франсиско Маррокин университетінің құрметті докторлық дәрежесімен марапатталды. 1994 жылы ол Букингем сарайында табысталған миллион долларлық сыйлықпен бірге Дін саласындағы прогресс үшін Темплтон сыйлығына ие болды. Ол капитализм, дін және демократияландыру саясаты туралы кітаптар мен мақалалар жазды. 1981 және 1982 жылдары Новак Біріккен Ұлттар Ұйымының Адам құқықтары жөніндегі комиссиясында АҚШ-тың елшісі болды және 1986 жылы Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық конференциясында АҚШ делегациясын жетектеді. Сонымен қатар, Новак Демократиялық партияның консервативтік, антикоммунистік фракциясы – қазіргі уақытта таратылған Демократиялық көпшілік үшін коалицияның директорлар кеңесінде қызмет етті, ол партия саясатына кейіннен Қазіргі Қауіптің комитеті сияқты бағыт беруге тырысты. Новак Америкалық Кәсіпкерлік институтында Дін, философия және қоғамдық саясат саласындағы Джордж Фредерик Джуетт ғалымы болды. 2004 жылы ол өмір бойы демократ екенін мәлімдеді, сонымен бірге көптеген республикалық кандидаттарды қолдағанын атап өтті.

Балалық шағы, білім алуы және отбасы

Новак 1933 жылдың 9 қыркүйегінде Пенсильвания штатының Джонстаун қаласында словак-американдық отбасында, Ирен (Сакмар) мен Майкл Дж. Новактардың ұлы болып дүниеге келді. Ол 2009 жылдың тамыз айында қатерлі ісіктен қайтыс болған кәсіби суретші және иллюстратор Карен Лауб Новакқа үйленген. Олардың үш баласы (Ричард, Таня және Яна) мен төрт немересі бар. Новак 1956 жылы Стоунхилл колледжінде философия және ағылшын тілінен summa cum laude бакалавр дәрежесін, 1958 жылы Римдегі Григориан университетінде қасиетті теологиядан бакалавр дәрежесін, ал 1966 жылы Гарвард университетінде дін тарихы мен философиясы бойынша магистр дәрежесін алды. Новак Гарвард университетіне философия мен дін зерттеу үшін оқуға түсті, философия ғылымдарының докторын алуды жоспарлаған. Новак философия факультетінің дінге немқұрайлылық танытып, аналитикалық философияға тым көп назар аударғанын айтты. Магистр дәрежесін алғаннан кейін Гарвардтан кетіп, жазушылық қызметке кірісті.

Екінші Ватикан кеңесі

Новак Римдегі Екінші Ватикан кеңесінің екінші сессиясында National Catholic Reporter газетінің тілшісі болып жұмыс істеді, сондай-ақ жобаны аяқтай алмаған әріптесі үшін кітапқа келісімшартты орындау мүмкіндігіне ие болды. Осының нәтижесінде Новактың екінші кітабы – "Ашық шіркеу" жарық көрді, ол кеңестің екінші сессиясының оқиғаларын журналистік тұрғысынан баяндайды. Оның сол кездегі жазбалары шіркеудегі консервативті топтар тарапынан сынға ұшырады, ал апостолдық делегат Эгидио Вагноцци АҚШ шіркеу өкілдеріне оны үндемейтін болуға кеңес берді.

Алғашқы кітаптар

Карьерасының басында Новак екі роман жариялады: «Тибр күміс еді» (1961) және «Жалаңаш кетемін» (1970). Ол кезде ол 600 долларлық шағын авансты «үлкен байлық» деп санаған.

Ерімейтін этностардың өрлеуі

Новак ақ этникалық топтардың өз мәдени мұраларын жоюға және оларды ассимиляциялауға тырысқан WASP-терден ерекше нәсіл екенін айтты. Ол көпмәдениеттілік пен "қорыту қазаны" теориясын қабылдамай, "бөлек, бірақ тең" принципін қолдады. Оның пікірінше, ақ этникалық топтар ассимиляцияны қабылдамай, басқа нәсілдерден бөлек өмір сүреді. Ол афроамерикандықтар мен ақ этникалық топтардың ортақ таптық күресіне байланысты бірігуі керек екенін, сонымен қатар әйелдер мен афроамерикандықтарға "әділсіз" қолдау көрсеткен, салық төлеуші "ақ этникалық топтарға" зиян келтірген "социалистік" интеграция саясатын сынады.

Стэнфорд жылдары

Екінші Ватикандық кеңес кезінде Пресвитериандық теолог Роберт МакАфи Браунмен Новактын достығы оны Стэнфорд университетінде оқытушылық лауазымға жеткізді, онда ол гуманитарлық бағдарламада сабақ беретін алғашқы Рим католигі болды. Новак 1965-1968 жылдары Калифорниядағы студенттік көтерілістің маңызды жылдарында Стэнфорд университетінде сабақ берді. Осы кезеңде ол «Құрылыс уақыты» (1967) атты еңбегін жазды, онда сенім және сенімсіздік, экуменизм, сексуалдық және соғыс мәселелері талданды. 1968 жылы ол «Жазушылар мен редакторлардың соғыс салығына қарсы наразылығы» декларациясына қол қойып, Вьетнам соғысына қарсылық білдіре отырып, салық төлеуден бас тартуға міндеттенді. «Радикалды саясатқа арналған теология» (1969) еңбегінде Новак Жаңа солшыл студенттік қозғалысын қолдау үшін теологиялық аргументтер келтіреді, оларды әлеуметтік институттарды реформалаудың орнына адам рухын жаңартуға ұмтылуға шақырады. Оның «Саясат: реализм және қиял» кітабында Вьетнам соғысынан Францияға дезертир болған американдықтарды кездесу туралы («Дезертирлік»), Стэнфордтағы студенттік қозғалыстың тууы мен дамуы («Контрмәдениеттің жасыл бүршіктері») және нигилизм мен марксизм туралы философиялық эсселер қамтылған.

SUNY Олд Вестбери

Новак Стэнфордтан Лонг-Айлендтегі Олд-Вестберидегі жаңа құрылған Нью-Йорк мемлекеттік университетінің жаңа "эксперименталды" мектебінің деканы қызметіне кетті. Осы кезеңде Новақтың жазғандарының ішінде "Ешнәрсеге қатысты тәжірибе" (1970, 1998 жылы қайта басылды) философиялық эссесі болды, онда ол Жаңа солшылдарды утопизмнің бөлінуге және тамырсыздыққа алып келуі мүмкін екені туралы ескертті. Новақтың "Жылаңаш кетемін" (1970) романы Калифорниядағы және Екінші Ватикан соборындағы тәжірибесін, сондай-ақ семинаристтен журналистке дейінгі жолын суреттейді.

Кейінгі мансап

1969 жылдан 1972 жылға дейін Олд Вестбери/SUNY-де қызмет еткеннен кейін, Новак 1973–1974 жылдары Рокфеллер қорында гуманитарлық бағдарламаны іске қосты. 1976 жылы ол Сиракуз университетінде Университет профессоры және Ледден Уотсон атындағы Дін профессоры қызметіне тағайындалды. 1987 және 1988 жылдардың күзгі семестрлерінде Новак Нотр-Дам университетінде американдық зерттеулер профессоры ретінде В. Гарольд және Марта Уэлч кафедрасын басқарды. 1978 жылдың көктемінде Новак Американың әлеуметтік саясатты зерттеу институтына (American Enterprise Institute) резидент-ғалым ретінде қабылданды, бұл қызметті он жылдан астам уақыт атқарды. Кейін ол Америка Кәсіпкерлік Институтында Джордж Фредерик Джуетт атындағы Дін, философия және қоғамдық саясат кафедрасын және Институттың әлеуметтік және саяси зерттеулер директоры қызметін атқарды. Новак First Things және National Review сияқты журналдарға жиі мақала жазды. 1994 жылы ол «Евангеликтер мен католиктер бірге» атты құжатқа қол қойды. 2007 жылдың 12 желтоқсанында Новак республикалық Митт Ромнидің президенттік үміткерлігін қолдайтынын мәлімдеді. 2012 жылы ол Джордж В. Буш президенттік орталығы жариялаған «4% шешім: Америкаға қажетті экономикалық өсімді босату» атты мақаланың авторы болды. Новак Дін және демократия институтының негіздеуші кеңесінің мүшесі болды. Ол сондай-ақ Ave Maria University қамқоршылар кеңесінің негіздеуші мүшесі және Ave Maria Mutual Funds католиктік кеңесінің мүшесі болды. Игорь Бабаилов салған Новактың портреті университет кампусындағы Канизаро кітапханасында ілулі тұр. 2016 жылы ол Америка Католик университетінің Тим және Стеф Буш бизнес және экономика мектебіне ерекше қонақ профессор ретінде қосылды. Новак 2017 жылдың 17 ақпанында Вашингтонда, 83 жасында ішек қатерлі ісігінен қайтыс болды.