Кіріспе
Протеиндегі аминқышқылының өзгеруіне алып келетін генетикалық нүктелік мутация. Генетикада, миссенс мутациясы – бір нуклеотидтің өзгеруі нәтижесінде басқа аминқышқылын кодтайтын кодонға әкелетін нүктелік мутация. Бұл – синонимді емес алмастырудың бір түрі.
In genetics, a missense mutation is a point mutation in which a single nucleotide change results in a codon that codes for a different amino acid. It is a type of nonsynonymous substitution.
ДНК-ның мутацияларынан алынған белоктың орнын ауыстыру
Миссенс мутациясы – бір нуклеотидтегі нүктелік мутациядан туындаған, ақуыздағы бір аминқышқылының өзгеруін білдіреді. Миссенс мутациясы – ДНК тізбегіндегі синонимді емес алмасудың бір түрі. Синонимді емес алмасудың тағы екі түрі бар: нонсенс мутациялары, онда кодон ерте тоқтату кодонына өзгереді, нәтижесінде пайда болатын ақуыз қысқарады, және нонстоп мутациялары, онда тоқтату кодонының жойылуы ұзын, функционалды емес ақуызға әкеледі. Миссенс мутациялары нәтижесінде пайда болатын ақуыздың функционалдылығын жоғалтуына мүмкін, және мұндай мутациялар эпидермолиз булоза, серпалы жасуша ауруы, SOD1-ге байланысты АЛС және көптеген қатерлі ісіктер сияқты адам ауруларына жауап береді. Серпалы жасуша ауруының ең көп таралған түрінде гемоглобиннің бета-тізбегінің 20-шы нуклеотиді GAG кодонынан GTG кодонына өзгереді. Осылайша, 6-шы аминқышқылы глутамин қышқылы валинмен алмастырылады – бұл "E6V" мутациясы ретінде белгіленеді – және ақуыз серпалы жасуша ауруын тудыруға жеткілікті деңгейде өзгереді. Барлық миссенс мутациялары ақуыздың айтарлықтай өзгеруіне әкелмейді. Аминқышқыл өте ұқсас химиялық қасиеттері бар аминқышқылмен алмастырылуы мүмкін, онда ақуыз қалыпты жұмыс істеуін жалғастырады; мұндай мутация бейтарап, "тыныш" немесе консервативті мутация деп аталады. Балама ретінде, аминқышқыл алмастыруы ақуыздың екінші құрылымына немесе функциясына маңызды әсер етпейтін аймақта жүруі мүмкін. Егер аминқышқыл бірнеше кодонмен кодталса (осылай аталатын "дегенеративті кодтау"), кодонның мутациясы трансляцияда ешқандай өзгеріске алып келмеуі мүмкін; мұндай жағдайда бұл синонимдік алмасу болып табылады және миссенс мутациясы емес.
Эксперименттік талдау
Қатерлі ісікке байланысты аминқышқыл алмасу мутациялары нәтижесінде түзілген белоктың күрт тұрақсыздануына алып келуі мүмкін. Мұндай өзгерістерді тексеру әдісі 2012 жылы ұсынылды, атап айтқанда, жылдам параллель протеолиз (FASTpp).