Жаңа Зеландияның Веллингтон қаласындағы Ориентал-Бей шағын ауданы

Кіріспе

Веллингтон қаласының шеткі аймағы, Жаңа Зеландия.

Қаланың орталық бөлігіне ең жақын жағажай осы жерде орналасқан, сондықтан бұл жер жергілікті тұрғындар үшін танымал демалыс орны, олар әсіресе жылы айларда (желтоқсаннан наурызға дейін) көптеп келеді. Әдемі боялған үйлер және басқа да тарихи ғимараттар, соның ішінде Веллингтонға тән стильдегі «стримлайн модерн» стиліндегі үйлер, шығанаққа қарап тұрған төбелердің бойында және одан жоғарырақ көзге түседі. Виктория тауының солтүстік беткейінде орналасқан бұл аудан қала орталығынан оңтүстік-шығысқа қарай 1,5 шақырым қашықтықта, Эванс шығанағына қарай жалғасатын жағалау жолының бастапқы нүктесінде жатыр. Ориентал шығанағы бастапқыда тұңғыш тұрғыны Джордж Дуппаның есімімен Дуппа шығанағы деп аталған, бірақ 1843 жылы ол оны Веллингтонға алғашқы қоныс аударушыларды жеткізіп келген «Ориентал» кемесінің құрметіне атады. Бұл жер бұрын жартастар мен теңіздің арасындағы шалғайдағы, көңіл көншітпейтін тасты жай ретінде сипатталған және негізінен шетелдіктерді карантиндеу үшін пайдаланылған. Отарлаудың алғашқы кезеңдерінен бері ол үлкен жаңартудан өтті. 20 ғасырда Олимпус ғимараты және Анскомб үйлері сияқты әсем «стримлайн модерн» стиліндегі үйлер, сондай-ақ 1960 жылдары салынған Фрейберг бассейні сияқты көптеген маңызды нысандар салынды. Дегенмен, жағажайдың ең ірі жаңартуы 2004 жылы жүзеге асты, онда Алтын шығанақтан 22 000 тонна құм әкелініп, жылдар бойы тозығы жеткен жағажайды қайта жаңартуға жұмсалды.

19 ғасыр

Ориентал шығанағы бастапқыда сол кездегі алғашқы және жалғыз тұрғыны Джордж Дуппаның есімімен Дуппа шығанағы деп аталды, ол кейіннен 1840 жылы Жаңа Зеландияға келген кемесінің құрметіне осы аймақты Ориентал шығанағы деп атады. Бұл аймақ бастапқыда егіс жері болған және жағажайда медбике мен шатырмен карантин пункті ретінде пайдаланылған. Шаңғы бақтары көп жыл бойы сәнді демалыс орны болды, бірақ 20 ғасырдың басында жабылды. Келушілер су жағасында серуендеп, шай ішіп, музыка тыңдап, бақта айналып, гүл шоқтарын алып кететін. "Розенэт" иелігі 1886 жылы дамытыла бастады және аты Уилкинсонның бизнесімен байланысты болуы мүмкін. Ориентал шығанағынан Розенэтке жаяу жол Вилкинсонның үйінің алдындағы Грасс-стриттің жоғарғы бөлігінен, қазіргі 13 Грасс-стрит мекенжайында, Вилкинсон көшесінің басында басталады. Уилкинсон сондай-ақ жүзімді коммерциялық мақсатта өсірді және кем дегенде 1891 жылға дейін өсімдіктер бағбанын жүргізді. Уилкинсон 1902 жылы қайтыс болды, бірақ оның ұлы 1913 жылға дейін Ориентал шығанағындағы жылыжайларда жүзім өсіруді жалғастырды. 1919 жылы Уилкинсон кіші қайтыс болды, ал 1923 жылы шай бақшасының жері тұрғын үйлер салу үшін бөлінді. Ориентал шығанағындағы алғашқы қоғамдық моншалар 1864 жылы ашылған ашық ауадағы тұзды су бассейні болды, ол қазір Клайд-Кей кеме жағалауы орналасқан жерде салынған. Моншаларды көп жыл бойы Генри мен Матильда Мич басқарды, олар Те Аро моншалары, Клайд-Кей моншалары немесе Мич моншалары деп белгілі болды. Бастапқы бассейннің өлшемдері 130 футқа 72 фут болды. 1897 жылғы сипаттамада "моншалар теңіз жануарларының шабуылынан сенімді түрде қорғалған" делінген. Бассейн төңірегінде 34 киім ауыстыру және тамақтану бөлмелері орналасқан. 1880 жылдары Те Аро жерін кеңейту үшін карьерден шөптерді тасымалдау үшін уақытша теміржол желісі салынды. Бұрынғы карьер 1900 жылдардың басында шағын саябаққа айналдырылды. 1880 жылдары аймаққа қоныстану артып, тұрғындар мен жер иелері Веллингтон порты басқармасына және Веллингтон қалалық кеңесіне өтініштер жолдап, шығанақты кеме жөндеу сияқты өнеркәсіптік мақсаттарда пайдаланбауды, жолды жақсартуды, жағажай салуды және су жағасындағы қоқыстар мен өлген жануарлардан таза ұстауды сұрады.

Oriental Bay was originally known as Duppa Bay, after the first and only resident at the time, George Duppa, who later renamed the area Oriental Bay after the ship that he arrived in New Zealand on in 1840. The area was originally farm land and was used as a quarantine with a nurse and tent on the beach The tea gardens was a fashionable place to visit for many years until it closed in the early 20th century. Visitors would walk along the waterfront to enjoy tea and music in the tea rooms, wander around the garden and take away a posy of flowers. The 'Roseneath Estate' began to be developed in 1886 and possibly took its name from Wilkinson's business. Walking access from Oriental Bay to Roseneath begins at the top of Grass Street outside Wilkinson's house, now 13 Grass Street, at the foot of Wilkinson Street. Wilkinson also grew grapes commercially and operated a plant nursery, until at least 1891. Wilkinson died in 1902 but his son was still growing grapes in hothouses at Oriental Bay in 1913. Wilkinson junior died in 1919 and the tea garden property was divided up for housing in 1923. The first public baths at Oriental Bay was an open air saltwater pool opened in 1864 where the Clyde Quay boat harbour is now. The baths was operated for many years by Henry and Matilda Meech, and known as Te Aro baths, Clyde Quay baths or Meech's baths. The original pool was 130 ft by 72 ft, An 1897 description stated that "the baths are securely protected from the visits of sea monsters". Around the pool there were 34 dressing rooms and rooms for refreshments. A temporary railway line was built in the 1880s to take spoil from the quarry for the Te Aro reclamation. The former quarry was developed into a small park in the early 1900s. Settlement of the area increased in the 1880s and residents and landowners began petitioning Wellington Harbour Board and Wellington City Council, asking that the bay not be used for industrial purposes such as ship repairs, that the road be improved and a promenade built, and that the bay should be kept clean of all the refuse and dead animals that swept up along the waterfront.

20 ғасыр

Қоғамдық жайлылықтар 1900 жылдардың басында дамыды, оларға қоғамдық көлік, Те Аро моншаларын жақсарту, жолдарды жақсарту, жаяу жүргіншілерге арналған жағажай, оркестр ротондасын орнату, шай киоскі ашу және ағаштар отырғызу кірді. 1901 жылы Мич моншалары бұзылып, Веллингтон қалалық кеңесі ерлер мен әйелдер бөлімдері бар жаңа қоғамдық моншаларды салды, олар Те Аро моншалары деп аталды. 1909 жылы моншалар кеңейтілді. Мектептерде жүзу сабақтары өткізіліп, жүзу жарыстары да ұйымдастырылды. 1960 жылдары моншалар тозығы жетті: 1962 жылы дауыл қабырғаның бір бөлігі мен киім ауыстыру бөлмелерін қиратты. Моншалардың орнына 1963 жылы ашылған Фрейберг бассейні салынды. 1904 жылдың қыркүйегінде трамвайлар Ориенталдық бульвар бойымен қадам баса бастады. 1950 жылы олардың орнына автобустар келді. 1911 жылы Веллингтон қалалық кеңесі Те Аро моншаларынан Джернингэм нүктесіне дейін Ориентал шығанағы бойымен теңіз қабырғасын салуды бастады. Жұмыс қаржыландыру мүмкіндігіне қарай кезең-кезеңімен жүргізілді және 1924 жылы Джернингэм нүктесіндегі шай киоскіне дейін аяқталды. Теңіз қабырғасының артындағы кеңістіктер толтырылып, жағажай құрылды. Теңіз қабырғасы Веллингтон қалалық кеңесінің мұра тізімінде тіркелген. Теңіз қабырғасын салу тасты жағалаудың ауданын азайтты, содан кейін аймақты кеңейту және жақсарту үшін құм әкелу туралы ұсыныстар түсті. Жағажайға екінші дүниежүзілік соғыс кезінде үлкен көмек келді, өйткені Англиядан келген кемелер балласт ретінде құмды әкеліп, Ориентал шығанағына тастады. 1944-1945 жылдары жағажайға шамамен 20 000 тонна құм жеткізілді. Ориентал Бей шай киоскі 1913 жылдың сәуір айында Карлтон Гор жолының басындағы, қазіргі 370 Ориентал Бей мекенжайындағы бұрынғы карьер мен өнеркәсіптік дүкеннің орнында ашылды. Бірінші қабатта үлкен шайхана орналасқан, ал екінші қабатта серпімді едені мен шыныдан жасалған балконы бар би залы болды. 1916 жылы би "модадан шығып" кеткендіктен, жоғарғы қабат 31 бөлмелі жеке қонақ үйге айналдырылды. 1921 жылдан 1940 жылға дейін ғимарат Oriental Private Hotel (немесе Orient Private Hotel) деп аталды. Содан кейін 1957 жылға дейін ғимарат YWCA жатақханасы болды, ал 1957 жылдан бастап ол мемлекеттік қызметкерлерге, әсіресе Веллингтонға жаңадан келген жастарға арналған Еңбек министрлігінің жатақханасы болды. 1980 жылдары ғимарат қиратылып, оның орнына Park Royal қонақ үйі салынды, ол Raffaele қонақ үйіне айналдырылды, содан кейін 2003 жылы сатылып, пәтерлерге түрлендірілді. Картер фонтаны 1973 жылы шығанаққа орнатылды.

Public amenities developed further in the early 1900s included public transport, improvements to Te Aro baths, road improvements, construction of the promenade, installation of the band rotunda, opening of a tea kiosk, and planting of trees. In 1901 Meech's baths were demolished and Wellington City Council built new public baths with men's and women's sections, known as Te Aro baths, further along the waterfront at the site of today's Freyberg Pool. The baths were enlarged in 1909. Schools held swimming lessons at the baths and swimming competitions took place there too. By the 1960s the baths were in disrepair: in 1962 a storm carried away a section of the wall and dressing rooms. The baths were replaced by Freyberg Pool, which opened in 1963. Trams began running along Oriental Parade in September 1904. They were replaced by buses in 1950. In 1911, Wellington City Council began building a sea wall along Oriental Bay from the Te Aro baths to Point Jerningham. The work was done in stages as funding allowed, and was completed as far as the tea kiosk at Point Jerningham by 1924. Gaps behind the sea wall were filled in and a promenade created. The sea wall is heritage listed by Wellington City Council. Construction of the sea wall decreased the size of the rocky beach, and there were calls for sand to be brought in to enlarge and improve the area. A big boost to the beach came during World War 2, when ships from England brought sand as ballast which was then dumped at Oriental Bay. Almost 20,000 tons of sand was deposited on the beach during 1944 1945. The Oriental Bay Tea Kiosk opened in April 1913 on the site of a former quarry and industrial store at what is now 370 Oriental Bay, at the base of Carlton Gore Road. The ground floor held a large tea rooms and on the second storey was a dance hall with a sprung floor and glassed in balcony around it. In 1916 dancing had "gone out of fashion" so the upper level was converted into a 31 room private hotel. From about 1921 until the 1940s the building became the Oriental Private Hotel (or Orient Private Hotel). From then until 1957 the building was a YWCA hostel, and from 1957 it was a Labour Department hostel for civil servants, especially young people newly arrived in Wellington for training courses or new careers. Around 1980 the building was demolished and replaced by a Park Royal hotel, which became Raffaele Hotel and was then sold in 2003 and converted into apartments. The Carter Fountain was installed in the bay in 1973.

21 ғасыр

2000 жылдардың басында Фрейберг жағажайы, Фрейберг бассейнінің жанындағы Ориентал шығанағының аймағы 7,5 миллион долларлық жобада қайта жаңартылды. Шөпті демалыс алаңы кеңейтілді, жағажайды ұзарту үшін құм әкелінді, сондай-ақ пирс, дәретхана және көп деңгейлі теңіз платформасы салынды. 2004 жылы жоба Жаңа Зеландия Ландшафт Сәулетшілері Институтының Ауылдық/Саябақ/Демалыс санатындағы Джордж Малкольмнің Бас жүлдесімен марапатталды. Ориентал және Фрейберг жағажайларын кеңейту үшін Алтын шығанақтың Вайнуи шығанағынан 22 000 тонна құм әкелінді. 2019 жылы бұл жылына шамамен 70 000 долларға түсетіні хабарланды. Құмды он-он екі жылда бір рет толықтыру қажет, сондықтан 2015 жылы Кеңес Дунединнен 2400 тонна құм импорттады. Ориентал шығанағындағы құм желдің әсерінен аз шығындалуы үшін ірі дәнды болып келеді. Волейбол ойындары үшін арнайы жұмсақ құм әкелінеді. 2016 жылдың желтоқсан айында «Free The Nipple Beach Day» мерекесі өткізілді. Ориентал бульвары 19 ғасырдан бері жағалау бойында велосипед және жүгіру жарыстарына арналған трасса ретінде пайдаланылып келеді. Round the Bays ойын-сауық жүгірісі 1970 жылдан бері өткізіліп келеді және Жаңа Зеландиядағы үшінші ірі көпшілік қатысатын шара болып табылады. Жүгірушілер мен серуендеушілер КҚД-дан, әдетте Франк Киттс паркінен бастап, жағалау бойымен, Ориентал шығанағы арқылы және Эванс шығанағынан Килбирниге дейін жол тартады. 2023 жылы 10 000-нан астам адам қатысты.

Норфолк қарағайлары

Норфолк қарағайлары Ориентал шығанағының серуен жолындағы ерекше белгі болып табылады. Алғашқы көшеттер 1921 жылы отырғызылды, және отырғызу бірнеше жыл бойы жалғасты. Ересек ағаштардың кейбіреулері 15 метрге дейін жетеді, олар Ориентал Парадтың көп бөлігін жабады және Веллингтон қалалық кеңесі тарапынан мұра ағаштары ретінде тізімделген. 2017 жылы кака құстары ағаштарға зиян келтіруі мүмкін деген алаңдаушылық болды. Көптеген ағаштар түнде бұтақтарына оралған шамдармен жарықтандырылады.

Сент-Жерард шіркеуі мен монастыры

Сент-Жерард – Орьентал шығанағына қарайтын (Фицджеральд мүйісі) төбеде салынған кірпіш шіркеу және монастырь. Шіркеу 1908 жылы, ал монастырь 1932 жылы салынған. Екеуі де бірігіп шығанақ үстінде ерекше белгілі бір орынды құрайды.

Жапсырмалы айналым

Ориентал шығанағындағы жағалаудың ортасындағы топ ротондасы Жаңа Зеландия мұрасы бойынша 2-санаттағы тарихи орын ретінде тіркелген. Ол 1936 жылы бетон платформада тұрған бұрынғы ағаш ротонданы алмастыру үшін салынған. Модерн стиліндегі бетон ғимарат 1937 жылдың 1 мамырында бір қабатты павильон ретінде ашылды, онда жүзушілерге арналған киім ауыстыру бөлмелері және жоғарғы жағында ашық ауадағы көру платформасы болды. 1970 жылдардың соңына қарай ол жүзушілер тарапынан көп қолданылмады, сондықтан Веллингтон қалалық кеңесі ғимаратты қайта мақсатта пайдалану жөніндегі ұсыныстарды сұрады. Алғашқы қабат қоғамдық жиналыстар өткізуге арналған бөлмелер мен қоғамдық дәретханалар ретінде пайдаланылды, ал үстіне жаңа қабат салынды. 1985 жылы ашылған бұл қабат мейрамханаға айналды, ал мейрамхананың үстінде халыққа ашық ашық ауадағы жабдықталған жай құрылды. 2012 жылы жер сілкінісі қаупіне байланысты қоғамдық бөлмелер жабылды. 2022 жылдың шілдесінде жобаны жүзеге асырушы ғимаратқа жалдаушы таба алмағандықтан құрылыс жұмыстарын тоқтатты.

Картер бұлағы

Картер фонтаны 1973 жылы жергілікті кәсіпкер Хью Картер ата-анасының естелігі ретінде қалаға сыйға берілді. Фонтан суды ауаға атып шығарады және түнде жарықтандырылады. Топтық ротонда фонтанның құрлықтағы электр жабдықтарын орналастырады.

Фрейберг тоғаны

Фрейберг бассейні – Орьентал шығанағына қарай салынған жабық, қоғамдық бассейн. Ол 1963 жылы бұрынғы Те Аро ванналарының орнына жақын ашылды, ол ашық, тұзды сулы бассейн болатын. Фрейберг бассейні Жаңа Зеландияның бұрынғы генерал-губернаторы Бернард Фрейбергтің құрметіне аталған. Фрейберг жақсы жүзуші болған және Те Аро ванналарында жаттығудан өткен. Ол 1963 жылы қайтыс болғандықтан, жаңа бассейн оның есімімен аталады. Бұл ғимарат Жаңа Зеландия Мұрасы тарапынан "I санатты" ("ерекше немесе көрнекті тарихи немесе мәдени мұралық маңызы немесе құндылығы бар" жерлер) тарихи орын ретінде тіркелген.

Жүктілікпен жүретін қайық мейрамханасы

Бұрынғы буксир Фрейберг бассейніне жақын лагунада тұрақты түрде орналасқан. Кеме, бастапқыда «Ауклендер» деп аталған, 1958 жылы Шотландияда салынды және 1986 жылға дейін Аукленд қаласында буксир ретінде қызмет етті. 1986 жылдың қазан айында ол сатылып, Веллингтонға жеткізілді. Қозғалтқыштары және басқа да бөліктері алынып тасталды, жөндеуден кейін буксир «Тапухи II» деп қайта аталды және 1992 жылдың ақпан айында Ориентал шығанағына көшіріліп, мейрамхана және іс-шаралар орталығы ретінде ашылды. Бизнес алғашқыда «Tugboat on the Bay» деп, кейін «Skippers Seafood Restaurant», содан кейін «Boat Cafe» деп аталды.