Дэниел Уилсон: Шотландиялық-Канадалық археолог, этнограф және жазушы

Кіріспе

Шотландияда туған канадалық археолог, этнолог және автор Сэр Дэниел Уилсон FSA (Scot) FRSE LLD (5 қаңтар 1816 – 6 тамыз 1892) – Шотландияда туған канадалық археолог, этнолог және жазушы.

Өмір

Уилсон 1816 жылғы 3 қаңтарда Эдинбургтегі 55-ші Поттерроуде Арчибальд Уилсон мен оның әйелі Джанет Эйткеннің ұлы болып дүниеге келді. Оның әкесі каталогтарда кітап мұқабасын жасаушы ретінде тіркелген, бірақ кейбір деректерде ол шарап сатушы болғаны айтылады. Ол Корольдік жоғары мектепте білім алған. Шамамен 1830 жылы гравердің шәкірті болды, содан кейін Лондонға барып, Дж. М. У. Тернердің шеберханасында жұмыс істеді. Оның сурет салу шеберлігі мансабының кейінгі кезеңінде қайта жанданды. Уилсон 1842 жылы Эдинбургке оралды және 1845 жылы Шотландияның Ескі заттар қоғамының хатшысы болып тағайындалды. Ол Кристиан Юргенсен Томсен мен Дж. Дж. А. Ворсаемен хаттасты, олар Копенгагендегі Дания ұлттық мұражайында тас дәуірінен кейін қола дәуірі мен темір дәуірі келіп, үш дәуір жүйесі бойынша тастанды материалдардың көрмесін ұйымдастырды. Ол Копенгаген мұражайының үлгісін алғаш рет көшірді. 1845 жылы ол 25 Ганновер көшесінде орналасқан «баспа сатушы және суретшінің бояу сатушысы» ретінде тіркелді және 32 Броутон-плейсте тұрды. 1848 жылы Уилсон «Ескі замандағы Эдинбургтің естеліктері» атты еңбегін жариялады, оның ең бағалысы – өзі салған көптеген иллюстрациялар. Бұл Эдинбургтің орталық бөлігінің қарқынды дамуына байланысты құлап бара жатқан немесе қауіп төндірілген көптеген тарихи ғимараттардың маңызды жазбасы болды. 1851 жылы ол «Шотландияның археологиясы және тарихқа дейінгі жылнамалары» атты еңбегін жариялады, ол ағылшын археологиялық терминологиясына «тарихқа дейінгі» деген сөзді енгізді – ол, мүмкін, Томсен мен Ворсае қолданған «forhistorie» деген дания сөзінен аударған. Оның Эдинбургтегі соңғы жылдары 17 Арчибальд-плейсте, Джордж Гериот мектебінің жанында өтті. 1853 жылы Уилсон Шотландиядан Торонтоға тарих және ағылшын әдебиеті профессоры лауазымына кетті. Оқу қызметінен басқа, ол табиғат тарихы, геология саласына қызығушылық танытты және саяхаттарында кездескен жергілікті тайпалардың этнографиясына қатты қызықты. Оның көптеген акварельді суреттері мен аңшы-жинаушылардың лагерьлері қазір Канаданың Оттавадағы ұлттық мұражайында сақталуда. Оның інісі Джордж Уилсон Эдинбургтегі жаңа ұлттық мұражайдың (қазіргі Шотландияның ұлттық мұражайлары) бірінші директоры болды, ал Дэниел Уилсон мұражай үшін этнографиялық материалдарды кең байланыс желісі арқылы белсенді жинады. Ол «Ескі және жаңа әлемдегі өркениет» және басқа да көптеген кітаптардың авторы болды, мысалы, Томас Чаттертон туралы зерттеу және «Калибан, жоғалған буын». 1861 жылы Америка антиквариаттар қоғамының мүшесі болып сайланды. 1875 жылы ол Эдинбург Корольдік қоғамының мүшесі болып сайланды. Оның ұсыныстарын Сэр Джордж Фредерик Харви, Джон Хаттон Балфур, Сэр Эндрю Дуглас Маклаган және Сэр Роберт Кристисон жасады. Ол 1878-1881 жылдары Канада институтының (кейіннен Корольдік Канада институты) президенті болды. Дэниел Уилсон 1880-1892 жылдары Торонто университетінің колледжінің президенті және 1890-1892 жылдары Торонто федеративтік университетінің бірінші президенті болды. Ол провинцияның діни университеттеріне қарсы, провинциялық университетті дінсіз деп айыптады, сондай-ақ Торонтодағы жеке медициналық мектептерге қарсы күресті. Ол «сектанттық немесе конфессиялық колледждерге қарсы ұлттық университет білім беру жүйесін сақтауды» жақтады. Ол колледждердің федерациясына, әсіресе Виктория колледжінің федерациясына қарсы болды, оны «методистік қастандық» деп атады. 1888 жылы Уилсон Канададағы білім берудегі қызметі үшін Виктория патшайымынан рыцарьдық орденмен марапатталды, ал 1891 жылы Эдинбург қаласының құрметті азаматы атанды. 1892 жылғы 6 тамызда Торонтода қайтыс болды. Ол Торонтодағы Сент-Джеймс зиратында жерленген.

Wilson was born at 55 Potterow in Edinburgh on 3 January 1816, the son of Archibald Wilson and his wife, Janet Aitken. His father is listed in directories as a book binder, but some records state he was a wine dealer. He was educated at the Royal High School. He was apprenticed as an engraver around 1830 then went to London, and worked in the studio of J. M. W. Turner. His skills as a water colour painter came back into play much later in his career. Wilson returned to Edinburgh in 1842, and was appointed Secretary of the Society of Antiquaries of Scotland in 1845. He corresponded with Christian Jürgensen Thomsen and J. J. A. Worsaae, who had established the exhibition of the prehistoric material in the Danish national museum in Copenhagen in terms of the Three age system – the succession of a Stone Age by a Bronze Age and an Iron Age. He organized the display of the Society's museum after the same chronological scheme, the first to emulate the Copenhagen museum. In 1845 he is listed as a "printseller and artist's colourman" with premises at 25 Hanover Street and living at 32 Broughton Place. In 1848 Wilson published Memorials of Edinburgh in the Olden Time, of which the chief value lies in the numerous illustrations, done by himself It was an important record of the many historic buildings that were at risk or were being lost in the rapid development of central Edinburgh. In 1851 he published The Archaeology and Prehistoric Annals of Scotland, which introduced the word prehistoric into the English archaeological vocabulary – he probably translated it from the Danish word "forhistorie" as used by Thomsen and Worsaae. His final years in Edinburgh were spent at 17 Archibald Place, near George Heriot's School. In 1853 Wilson left Scotland to take up the post of Professor of History and English Literature in Toronto. In addition to his teaching duties, he kept up his interests in natural history, geology, and was very interested in the ethnography of the indigenous groups that he encountered on his vacation treks. Many of his watercolour sketches of landscapes and encampments of hunter gatherer groups are now in the Canadian national archives in Ottawa. His brother George Wilson had become the first director of a new national museum in Edinburgh (now the National Museums of Scotland), and Daniel Wilson actively collected ethnographic material for the museum by means of an extensive network of contacts. He was the author of Civilisation in the Old and the New World, and a number of other books, for example, a study on Thomas Chatterton, and Caliban, the Missing Link. He was elected a member of the American Antiquarian Society in 1861. In 1875 he was elected a Fellow of the Royal Society of Edinburgh. His proposers were Sir George Frederick Harvey, John Hutton Balfour, Sir Andrew Douglas Maclagan and Sir Robert Christison. He served as president of the Canadian Institute (later the Royal Canadian Institute) from 1878 1881. Daniel Wilson also served as president of University College, Toronto from 1880 to 1892, and as the first president of the federated University of Toronto from 1890–1892. He asserted their claims against the sectarian universities of the province which denounced the provincial university as godless, and against the private medical schools in Toronto. He advocated what he called "the maintenance of a national system of university education in opposition to sectarian or denominational colleges". He opposed the federation of colleges, particularly that of Victoria College, as a "Methodist plot". In 1888 Wilson was knighted by Queen Victoria for his services to education in Canada, and in 1891 given the Freedom of the City of Edinburgh. He died in Toronto on August 6, 1892. He is buried in St. James Cemetery in Toronto.

Отбасы

Оның үлкен ағасы Джордж Уилсон FRSE (1818–1859) болды. 1840 жылы ол Маргарет Маккейге үйленді. Оның қарындасы Джесси Айткен Уилсон биолог Джеймс Симеге тұрмысқа шықты.

Тану

Торонто университетінің Университет колледжіндегі сэр Дэниел Дж. Уилсон резиденциясы оның құрметіне берілген.