Кіріспе

Жаңа әлем маймылының түрлері

Бәдік түсті кентік мармосет (Callithrix aurita), сондай-ақ, бәдік түсті кентік құлақты мармосет немесе ақ құлақты мармосет деп те аталады, Бразилияның оңтүстік-шығысындағы Атлант жағалауындағы ормандарда өмір сүретін Жаңа әлем маймылы. Барлық мармосеттердің ішінде, оның таралған аймағы ең оңтүстікке дейін жетеді. Бәдік түсті кентік мармосет жалпы мармосетке ұқсас, бірақ сәл ірілеу. Оның терісі сұр қара, ал жалпы мармосеттен ең айқын айырмашылығы – оның ақшыл беті ("бас сүйек сияқты бет маскасы"), қоңыр бас бөлігі және қысқарақ құлақ тұмсықтары.

Тарату

Бұл түкті қауырсын маймылы Бразилияның оңтүстігіндегі Атлантика орманына ендемик. Ол Минас-Жерайс, Сан-Паулу және Рио-де-Жанейро штаттарының Серрас-ду-Мар және Мантикира аймақтарындағы ылғалды және жартылай жапырақты ормандарда кездеседі, сондай-ақ Минас-Жерайстағы Рио-Досе өзенінің солтүстігіне дейін таралған. Олар азық іздеп және төменгі жапырақ қабаттарында және тығыз бұталы өсімдіктерде қозғалады, әдетте жерден 6 мен 9 метр биіктікте табылсады. C. flaviceps-пен қатар, олар ең экстремалды климаттық жағдайларға ие аймақтарда мекендейтін түрлердің бірі болып табылады. Ол 80 метрден 1200 метрге дейінгі биіктікте бамбук араласқан көпжылдық, жартылай жапырақты, екінші, аралас тау ормандарында кездеседі.

Морфология

Жалпы қара түсті, бірақ олар қызғылт дақтармен немесе қызыл ұсақ нүктелермен кездесуі мүмкін, бірақ жолақты өрнек байқалмайды. Сонымен қатар, оның қызғылт дақтары түрге "аурита" деген ат беруге себеп болған ерекше алтын түстің пайда болуына жауап береді. Маңдайы ақ, ал бетінің шеттері қара, кейде қызыл ұсақ нүктелермен. Олардың құлақ ішінде қысқа (20-50 мм), ақ түсті, қоңыр түске дейін өзгеруі мүмкін шошақтары бар. Аяқтары қоңыр, ал қолы күңгірт қоңыр түсті. Құйрығы ақ сақиналы қара түсті. Бұл Callithrix туысының ең ірі түрі, салмағы 400-450 г, дене ұзындығы 19-25 см және құйрығының ұзындығы 27-35 см.

Экология

Ол күні бойы белсенді және ағаштарда тіршілік етеді, өмірінің басым бөлігін 4-8 жекеден тұратын топтарда ағаштарда өткізеді, бірақ 11 жекеден тұратын топтар да кездеседі. Әдетте, әр топта бір ғана өрбуге қабілетті еркек және әйел жұбы болады, сондай-ақ басымдық құқығына ие әйел жетекшілік етеді. Балалары, әрқашан егіздер, 144 күнге созылатын жүктілік кезеңінен кейін туады және туғаннан кейінгі алғашқы апталарда ата-аналарымен бірге көтеріледі. Ересек балалары кішілерін күтуге көмектеседі. Ересекке жеткен соң, олар басқа топтарға қоныс аударып, жаңа жұптар құрады. Ыстық, құрғақ кезде олардың белсенділік уақыты қысқарады. Жаңбырлы маусымда сағат 6:30-дан 19:00-ға дейін, ал құрғақ маусымда сағат 7:30-дан 16:30-ға дейін белсенді болады. Олардың демалыс орындары тығыз өсімдік жамылғысымен байланысты. Зерттеулер көрсеткендей, бұл түр бамбук саңырауқұлақтарымен де қоректенеді.

Қорғау

Бұл түр өсетін аталған штаттардағы, сондай-ақ Бразилия мен жаһандық тізімдердегі жойылу қаупі төніп тұрған түрлер тізіміне енгізілген. Оның таралған аймағының шектелуі, мекендеу ортасының қырылуы, популяцияның төмендеуі, басқа түрлермен бәсекелесуі және жағымсыз, шетелдік түрлердің (Callithrix jacchus және C. penicillata) енгізілуі салдарынан болатын будандасу – негізгі қауіптердің қатарында.