Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жаңа әлем маймылының түрлері
Species of New World monkey
Кәдімгі мармосет (Callithrix jacchus), сондай-ақ ақ түйекті мармосет немесе ақ түйекті құлақты мармосет деп те аталады, Жаңа әлем маймылы. Ол бастапқыда Бразилияның солтүстік-шығыс жағалауында, Пиауи, Параиба, Сеара, Рио-Гранде-ду-Норте, Пернамбуко, Алагоас және Баия штаттарында мекендеген. Тұтқында ұсталған жекелеулерді (қасақана және кездейсоқ түрде) босату арқасында 1920 жылдан бері оның ареалы Оңтүстік-Шығыс Бразилияға дейін кеңейді (Рио-де-Жанейрода алғаш рет 1929 жылы кездескен), онда ол инвазивті түрге айналып, ұқсас түрлердің генетикалық қорына зиян келтіруі мүмкін деген алаңдаушылық тудырады, мысалы, сары түйекті мармосет (Callithrix aurita), сондай-ақ құс балапандары мен жұмыртқаларын жеуіне қатысты. 2014 жылдың 20 шілдесінде кәдімгі мармосеттің толық геномдық тізбегі жарияланды. Бұл Жаңа әлем маймылының геномы толық тізбектелген алғашқы түрі болды.
The common marmoset (Callithrix jacchus), also called white tufted marmoset or white tufted ear marmoset, is a New World monkey. It originally lived on the northeastern coast of Brazil, in the states of Piaui, Paraiba, Ceará, Rio Grande do Norte, Pernambuco, Alagoas, and Bahia. Through release (both intentional and unintentional) of captive individuals, it has expanded its range since the 1920s to Southeast Brazil (its first sighting in the wild for Rio de Janeiro was in 1929), where it became an invasive species, raising concerns about genetic pollution of similar species, such as the buffy tufted marmoset (Callithrix aurita), and predation upon bird nestlings and eggs. The whole genome sequence of a female common marmoset was published on 20 July 2014. It became the first New World monkey to have its genome sequenced.
Физикалық сипаттамасы мен морфологиясы
Қарапайым мармосеттер – салыстырмалы түрде ұзын құйрықтары бар өте кішкентай маймылдар. Еркектері аналықтарынан сәл ірі; еркектерінің орташа бойы, ал аналықтарының орташа бойы бар. Еркектердің орташа салмағы, ал аналықтардың орташа салмағы бар. Мармосеттің түсі қоңыр, сұр және сары түстердің қоспасынан тұрады. Оның құлақтарында ақ түстес құлақ жапырақтары және жолақты құйрығы бар. Бетінің мұрын бөлігіндегі терісі қара, ал маңдайында ақ дақ бар. Балалардың түсі қоңыр және сары, ал құлақ жапырақтары кейінірек дамиды. Callithrix туысына жататын басқа да маймылдар сияқты, қарапайым мармосеттердің көптеген саусақтарында тырнаққа ұқсас тырнақтар – тегулалар болады. Тек үлкен саусақтарында (аллюзияларында) басқа приматтарға тән жалпақ тырнақтары немесе тырнақтары бар. Мармосеттердің қозғалысы белгілі бір деңгейде тікұстаушыларға ұқсас. Олар тік ағаштарға жабысып, ағаштар арасында секіріп, төрт аяқпен бұтақтарда жүгіре алады. Тегулалар осы қозғалыс түріне бейімделудің нәтижесі. Callithrix туысына тән басқа да белгілерге кеңейтілген, кескіш тәрізді кескіштері және диетасына бейімделген цека жатады. Мармосеттерді көптеген орманды мекенжайларда кездестіруге болады. Олар Атлантикалық жағалау орманды аймақтарында, сондай-ақ ішкі жағындағы жартылай жапырақты орманды аймақтарда өмір сүреді. Олар саванна орманды аймақтарында және өзен жағалауындағы орманды аймақтарда да таралған. Мармосеттер құрғақ екіншілік орманды аймақтарда және шеткі мекендерде жақсы тіршілік етеді. Содан кейін мармосет шырындарды тілімен сіңіріп алады немесе тістерімен жұлып алады. Мармосеттің тамақтану әрекеттерінің 20-70% шырындарды жеуге кетеді. Мармосеттер тобында 15-ке дейін мүше болуы мүмкін, бірақ көбінесе 9 мүшеден тұрады. Отбасылық топтарда көбейетін жеке тұлғалар көбінесе үстемдік танытады. Көбейетін еркек және әйел үстемдікті бөліседі. Бірақ екі көбейетін әйелдің арасында біреуі үстемдік танытады. Сонымен қатар, бағынышты әйел әдетте үстем әйелдің қызы болады. Басқа мүшелердің әлеуметтік статусы жасына байланысты. Әйелдер топтан тыс еркектермен жұптасу арқылы болашақта әлеуетті серіктерді табуға мүмкіндік алады. Сәбилерін жоғалтқан әйелдер басқа топтарға көшіп, үстемдік позицияға ие болуы мүмкін. Сонымен қатар, туысқан еркектің болуы әйелдің овуляциясына әсер етеді. Әйелдер әкелерінің жанында болғанда овуляция болмайды, бірақ туысқан емес еркек жақын болғанда овуляция жүзеге асады. Олар аналарына да агрессивті мінез-құлық көрсетеді. Келесі апталарда жас мармосеттер аналарының арқасында аз уақыт өткізеді және көбірек уақыт айналып ойнайды. Мармосеттер кеуделері мен анау-тамырлық аймақтарындағы иіс бездерін арнайы заттарға белгі қою үшін пайдаланады. Бұл әлеуметтік және репродуктивтік статусты білдіруге арналған. Сонымен қатар, мармосеттер үй жануарлары ретінде ұсталып, сатылады. Үй жануарлары ретінде танымал болғамен, олар есейген сайын бақылауға қиындық тудырады, сондықтан оларды тастап кетеді немесе өлтіреді. Қарапайым мармосеттер медициналық эксперименттерде де қолданылады. Олар АҚШ-қа қарағанда Еуропада көбірек қолданылады және адам емес приматтармен тәжірибе жүргізу үшін ең көп таралған түр. Олар тератология, периодонтальды аурулар, репродукция, иммунология, эндокринология, семіздік және қартаю сияқты зерттеу салаларында модельдік организмдер ретінде қолданылады.
Common marmosets are very small monkeys with relatively long tails. Males are slightly larger than females; males have an average height of and females have an average height of Males weigh on average and females weigh on average. The pelage of the marmoset is multicolored, being sprinkled with brown, grey, and yellow. It also has white ear tufts and the tail is banded. Its face has black across the nose area skin and a white blaze on the forehead. The coats of infants are brown and yellow with the ear tuft developing later. As with other members of the genus Callithrix, the common marmosets have claw like nails known as tegulae on most of their fingers. Only their halluces (big toes) have the flat nails or ungulae that most other primates have. Marmosets have an arboreal locomotion similar to squirrels. They can hang onto trees vertically and leap between them, and run across branches quadrupedally. Tegulae are an adaptation for this type of locomotion. Other Callithrix traits shared include enlarged, chisel shaped incisors and ceca specialized for their diet. Marmosets can be found in a number of forest habitats. They live in Atlantic coastal forests as well as semideciduous forests farther inland. They can also inhabit savanna forests and riverine forests. Marmosets are successful in dry secondary forests and edge habitats. The marmoset then licks up the exudates or swoops them with the teeth. From 20 to 70% of the marmoset's feeding behavior includes eating exudates. A marmoset group can contain as many as 15 members, but a more typical number is nine. Within the family groups, the breeding individuals tend to be more dominant. The breeding male and female tend to share dominance. Between two breeding females, though, one is more dominant. In addition, the subordinate female is usually the daughter of the dominant one. For the other members, social rank is based on age. Mating with extra group males may allow the female to find potential mates in the future. Females that mate successfully but lose their young move to other groups and may gain dominant breeding positions. In addition, the presence of a related male affects female ovulation. Female ovulation does not occur when their fathers are around, but does occur when an unrelated male is nearby, instead. They also display aggressive behavior towards their mothers, In the following weeks, the young spend less time on their mother's back and more time moving around and playing. Marmosets use scent glands on their chests and anogenital regions to mark objects. These are meant to communicate social and reproductive status. In addition, marmosets are captured and traded as pets. Though popular as pets, they become difficult to control as they get older and are thus abandoned or killed. Common marmosets have also been used for medical experiments. They are used as such in Europe more so than in the United States, and are the most common nonhuman primates to be experimented on. They are used as model organisms in areas of research such as teratology, periodontal disease, reproduction, immunology, endocrinology, obesity, and aging.
Геном
2014 жылы Жаңа әлем маймылдарының арасындағы алғашқы адам емес приматының толық геномдық тізбесі анықталды. Шимапанзелерде (шамамен 5%) одан жоғары, бірақ орангутандарда (3,8%) одан төмен.
In 2014, a female became the first nonhuman primate, among the New World monkeys, to have its complete genome sequenced. or chimpanzees (about 5%), but more than in orangutans (3.8%).