Кіріспе
Тынық мұхитындағы Кирибати аралы
Эдербери аралы, сондай-ақ Эдербери аралы немесе Гуано аралы деп те аталады, Тынық мұхитындағы Кантон аралының 63 км солтүстік-шығысында орналасқан кішкентай, адам тұрмайтын атолл. Оның ені 1 миль (1,6 км) және ұзындығы 3 миль (4,8 км), ал рифі 60–200 метрге созылады. 1939 жылдан 1979 жылға дейін Кантон және Эндербери аралдарының кондоминиумының бөлігі болған бұл арал қазір Кирибати Республикасының меншігінде. Кирибати 2006 жылы Феникс аралдарын қорғалатын аумақ деп жариялады, ал парк 2008 жылы кеңейтілді. 164 200 шаршы миль (425 300 шаршы километр) аумақты қамтитын теңіз қорығында Кантонды қоса алғанда, сегіз маржан атолы бар.
Эндерберидің өсімдіктері мен жануарлары
Арал жазық және далалық, биіктігі 15 пен 22 фут аралығында. Өсімдік жамылғысы төмен бойлы бұталардан, шөптерден, бұталар мен сидадан, сондай-ақ таңғы даңғыл жүзімдерінен тұрады. Оған қоса, кокос пальмалары мен ку ағаштарынан тұратын шағын ағаш тоғдары бар. Басқа атоллдардан өзгешелігі, Эндебериде кішкентай ғана лагуна бар, аралдың көп бөлігі құрлықтан тұрады. Э. Х. Брайанның мәліметінше, құстар мен егеуқұйрықтардың саны көп. Бұрын жабайы мысықтар болған, бірақ соңғы кезде олардың саны азайған. Эндебери Феникс аралдары тобындағы жасыл теңіз тасбақаларының ең маңызды ұялау ортасы ретінде белгіленген. 2011 жылы полинезиялық егеуқұйрықтарды жою мақсатында экспедиция ұйымдастырылды.
Эндербери рифтері
2000 жылғы зерттеулер (Obura, et al.) рифтердегі тірі коралл жабынының орташа көрсеткіші 20–25% құрады екенін анықтады. Жел соғатын жағында қабықты және субмассивті кораллдардың басымдығы байқалды, сондай-ақ, көптеген кішкентай және аздаған ірі коралл колониялары көзге түсті. Бұл жиі үзілудің салдарынан кораллдардың іріктелуіне кедеріс келтіріп, бұтақты және пластина тәрізді формалардың үнемі зақымдануына себеп болды. Бұтақты және пластина тәрізді кораллдардың зақымдануы аралдардың оңтүстік, шығыс және солтүстік рифтеріндегі толқын энергиясының әсерінен туындады, нәтижесінде рифтің түбінде коралл сынықтары қалыптасты. Эндербери аралына алғашқы қызығушылық 1860 жылы гуано кендерінің табылуымен байланысты. 1856 жылғы Гуано аралдары заңы американдықтарға гуано қоры бар аралдарды иеленуге рұқсат берді, Эндербери де солардың бірі болды. Бастапқыда өндіріс баяу болды, бірақ 1870 жылы «Phoenix Guano Company» компаниясы басқаруымен гуано өндірісінің шыңына жетті, осы кезде 64 күн ішінде 6000 тонна гуано өндіріліп, тасымалданды. 1877 жылы американдықтар кетіп, 1880 жылдары Тынық мұхитының кәсіпкері Джон Т. Арундель басқаруды қолға алды.