Кіріспе
Жапондық құйма темір қайнатқыш 2=鉄瓶 (3=Тетсубин) – құю тұмсығы, қақпағы және үстінен өтетін тұтқасы бар, шай жасау сияқты ішу үшін ыстық суды қайнатуға және құюға арналған жапондық құйма темір қайнатқыш. Тетсубинді дәстүрлі түрде көмірмен қыздырады. Жапондық "чаною" өнерінде осы мақсатқа арналған арнайы көшпелі пеш 2=瓶掛 (3=бинкек) деп аталады. (Жапондық шай рәсімінің жабдықтарының тізімін қараңыз). Тетсубин сыртында көбінесе бедерлі өрнектермен әсем безендіріледі. Олардың көлемі әртүрлі, көптегендері ерекше пішінге ие, сондықтан коллекционерлер арасында танымал. Шамамен кішкентай тетсубинге 0,5 литрге дейін су сыяды, ал үлкендеріне 5 литрге дейін сыяды. Тетсубиннің тарихи шығу тегі нақты белгісіз. Бір жапондық авторитетті дереккөз оның Sen no Rikyū (1522–1591) дәуірінде "чаною" рәсімінде қолданылған тұмсықты және тұтқалы "тедоригама" су құмынан пайда болғанын айтады. 19 ғасырда демалыс шайы кең таралғандықтан, тетсубин функционалдық асүй заттары емес, мәртебе символы ретінде қарастырылды. Жапониядан тыс жерлерде, сырттан тетсубинге ұқсайтын құйма темірден жасалған шайнектер жиі кездеседі. Бұл типтегі шайнектердің іші эмальмен қапталған, бұл оны шай пісіру үшін ыңғайлырақ етеді, бірақ эмаль қабатын бұзуға болмайтындықтан, суды қыздыру үшін қолдануға болмайды. Батыста бұл шайнектерді көбінесе тетсубин деп атайды, бірақ жапондықтар оларды 2=鉄急須 (3=tetsukyūsu) немесе темір шайнек деп атайды, осылайша оларды қайнатқыштан ажыратады. Құйма темір шайнектерге көбінесе ішкі сүзгіден тұратын жиынтық қосылады. Ивате және Ямагата префектуралары тетсубин мен темір шайнектерді өндірумен ең танымал.
2=鉄瓶 (3=Tetsubin) are Japanese cast iron kettles with a pouring spout, a lid, and a handle crossing over the top, used for boiling and pouring hot water for drinking purposes, such as for making tea. Tetsubin are traditionally heated over charcoal. In the Japanese art of chanoyu, the special portable brazier for this is the 2=瓶掛 (3=binkake). (See list of Japanese tea ceremony equipment). Tetsubin are often elaborately decorated with relief designs on the outside. They range widely in size, and many have unusual shapes, making them popular with collectors. A relatively small tetsubin may hold around 0.5 litres of water; large ones may hold around 5 litres. The historical origin of the tetsubin is not certain. At least one authoritative Japanese source states that it developed from the spouted and handled water kettle called tedorigama that was already being used in chanoyu in the era of Sen no Rikyū (1522–1591). During the 19th century, infused tea became more popular and tetsubin were considered primarily status symbols rather than functional kitchen items. Outside Japan, a frequently seen variant is a cast iron teapot that outwardly resembles a tetsubin. This type of teapot is glazed with enamel on the inside to make it more practical for tea brewing, though it cannot be used to heat water because that would break the enamel coating. In the west, these teapots are commonly referred to as tetsubin, although the Japanese call them 2=鉄急須 (3=tetsukyūsu), or iron teapot, to make a distinction from the kettle. Cast iron teapots often come with a tea strainer that fits inside. The prefectures of Iwate and Yamagata are best known for producing tetsubin as well as iron teapots.
Тарих
Жапонияда тұңғыш тецубин қазандарының қашан пайда болғаны белгісіз, бірақ бір болжам бойынша, тецубиннің танымалдылығы сенча, жапырақ шайдың бір түрімен бірге өсті. Қытай 17 ғасырдың ортасында Жапонияға сенчаны таныстырды. Сенча сол кездегі кең таралған көк шай ұнтағы – матча сияқты ресми болып саналмады. 18 ғасыр бойы адамдар сенчаны достарымен немесе отбасы мүшелерімен бірге шай ішу үшін бейресми жағдайда іше бастады. Сенчаны көп адам ішетін сайын, тецубиннің танымалдылығы да артты. Тетсубин, әрине, түпнұсқалық дизайн емес, керісінше сол кездегі басқа қазандықтардың әсерімен қалыптасқан. Тетсубиннің бес жақын туысы – тедорикама, тояма, мизусосоги, добин және яккан. Яккан – тецубинге ең жақын туысы, басты айырмашылығы – яккан мыстан жасалса, тецубиндер дәстүрлі түрде темірден жасалады. Кейбіреулер неге тецубин жасалғанын ойлады, егер яккан сияқты қолдануға жарамды ыдыс болғанда да жұмыс істеуге болар еді. Шәй ішетін адамдар мыс қазаннан алынған судың дәмін темір қазаннан алынған судың дәмінен артық көруі мүмкін. 18 ғасыр бойы тецубин қазандары үйде шай дайындауға арналған суды қыздыруға қолданылатын стандартты ыдыс-аяққа айналды. Бұл қазандардың қолданылуы артқан сайын, олардың күрделілігі де артты. 19 ғасырда тецубин дизайны қарапайым темір қазаннан бастап, күрделі өрнектелген шедеврлерге дейін жетті.