Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Баспен шабуылдау
Attack using the head
Бас соққысы немесе басты ұру – бұл баспен жасалатын мақсатты соққы, көбінесе соққы беру үшін бас соққышының бас сүйегінің берік бөліктері қолданылады. Ең тиімді бас соққылары қарсыластың ең сезімтал жерлеріне, мысалы, мұрынға, маңдай сүйегінің (алдыңғы сүйек) немесе бас шегінің (тоқпан сүйек немесе теменгі бас сүйек) күшті сүйектерімен түсіріледі. Бұл сөз есім де, етістік те.
A headbutt or butt is a targeted strike with the head, typically involving the use of robust parts of the headbutter's cranium as the area of impact. The most effective headbutts strike the most sensitive areas of an opponent, such as the nose, using the stronger bones in the forehead (frontal bone) or the back of the skull (occipital or parietal bone). The word is both a noun and a verb.
Механика
Басты соққыларды жақын қашықтықтан, мысалы, тұтқадан немесе жерден қолдануға болады. Олар көбінесе қарсыластың басына түсіріледі, себебі бас жиі қол жетімді нысана болып табылады және бірнеше сезімтал аймақтары бар, бірақ соққыны дененің кез келген бөлігіне де түсіруге болады. Бұл жылдам, өте тиімді, бірақ тәуекелді маневр саналады, өйткені дұрыс емес соққы бас соққыны орындайтын адамға да жарақат келтіруі мүмкін. Тиімді бас соққыны алға, жоғары, бүйірге немесе артқа қарай қозғалыспен орындауға болады; әрқайсысы әртүрлі жағдайларда тиімді. Бас сүйегінің қалың сүйектері мен жоғары қисықтығы бар бөліктері қару ретінде қолдануға жарамды, оларға шаштың сызығына жақын маңдай, тері сүйегінің сыртқы қисық бөлігі және төбе сүйегі кіреді. Идеалды нысаналар мұрынның көпірі, жақ сүйектері, жақ буындары, шақ және көздің жоғарғы шегі болып табылады. Қарсыластың тістерін немесе аузын соққымен ұру екі жаққа да зиян келтіруі мүмкін. Дұшпанның иегі бас соққы үшін жарамсыз орын болып табылады, егер соққы төменнен иекке, дәлдей үстіңгі жаққа түсірілмесе, бұл апперкотқа ұқсас. Ұлыбританияда бас соққыны кейде «Глазго сүйісі» деп атайды, бұл Глазго қаласының зорлық-зомбылыққа бейімділігіне жасалған әзіл.
Headbutts can be used from close range such as from the clinch, or on the ground. They are typically applied to the head of the opponent, since the head is often a readily available target and has several sensitive areas, but can be delivered to any part of the body. It is considered a quick, very effective but risky maneuver, as a misplaced strike can also cause injury to the person delivering the headbutt. An effective headbutt can be performed with a forward, rising, sideways or backwards motion; each being effective from different positions. Parts of the cranium with thick bone and high local curvature make for good weapon areas, and these include the forehead near the hairline, the outboard curved part of the parietal bone, and the occiput. Ideal targets are usually the fragile areas of the head, including the bridge of the nose, the cheekbones, the hinge area of the jaw, the temple, and the top edge of the eye socket. Hitting the opponent's teeth or mouth is likely to cause mutual damage. The chin of the enemy is also a generally bad position to headbutt unless striking from below up into the bottom of the chin, similar to an uppercut. In the United Kingdom, a headbutt is sometimes referred to as a Glasgow kiss, a tongue in cheek reference to the city of Glasgow's violent reputation.
Көркем шығармаларда
"Қара заттардан келген жігіттер" фильміндегі Йосер Хьюз кейіпкері адамдарға және жансыз заттарға басын соғып, ұруымен белгілі болды. Бір көріністе оның кішкентай қызы әлеуметтік жұмыскерге басын соғады. Бас соққылары кәсіби күрес пен төбелес ойындарында жиі кездеседі. "Мумияның қайтысы" фильмінде Эвелин О'Коннелл кейбір қарсыластарын басымен ұрып, соққылайды, ол бұл әдісті күйеуі Рик О'Коннеллден үйренген.
The character Yosser Hughes in Boys from the Blackstuff was noted for headbutting people and inanimate objects. In one scene, his young daughter headbutts a social worker. Headbutts often feature in professional wrestling and fighting video games. In The Mummy Returns, Evelyn O'Connell headbutts some opponents, which she learned from her husband Rick O'Connell.
Табиғатта
Қойлар бастары мен мүйіздерімен соққы жасағанымен әйгілі. Осыдан "шабуыл тарандары" және "гидравликалық таран" терминдері туындаған. Ешкілер де соққы жасағанымен белгілі. Әртүрлі жануар түрлерінің көптеген еркектері жұптасу кезінде күшін көрсету үшін соққыласады. Мысықтар да маңдайларымен жұмсақ соққы жасауға ұқсас мінез-құлық көрсетеді, олар маңдай бездерінен шығатын иіс арқылы адамдарды немесе басқа жануарларды белгілеп, өз аумағын феромондармен таңбалайды.
Rams are well known for butting with their heads and horns. From this, the terms battering ram and hydraulic ram are derived. Goats are also well known for butting. Many males in various animal species employ butting during courtship to show off their strength to potential mates. Cats engage in a gentle behavior that resembles headbutting, where they "bunt" a person or another animal with their forehead scent glands to mark their territory with pheromones.
Контакттық спорт түрлері
Басты соққыға көбінесе көптеген контактілік спорт түрлерінде тыйым салынады және орындалған жағдайда айыптар мен тіпті дисквалификацияға әкеледі. Дегенмен, бұл бірмалық бокс, капоэйра, муай боран, жарыс самбосы, толық контактілі каратэ ережелерінің/нұсқаларының кейбірінде, атап айтқанда Кудода және krav maga өзін-өзі қорғау өнерінде рұқсат етілген соққы болып табылады. Дәстүрлі бокста бас соққысы кездейсоқ болған жағдайда ресми ойын ережелері қолданылады. Егер кездесу ортасынан бұрын аяқталса, ол жарысқа жатпайды. Егер ол ресми матч уақытына жетсе, онда ұпайлар есептеледі. Бұл сондай-ақ Эритреялық жекпе-жек өнері – Тестаның негізгі мақсаты болып табылады. Басты соққылар MMA-ның бірыңғай ережелері енгізілгенге дейін vale tudo және аралас жекпе-жектерде кеңінен қолданылатын техника болды. Сол сияқты, өнердің өзі кез келген соққыны тыйым салғанмен, кейбір дзюдо шеберлері атама ате ваза деген атпен бас соққыларын қолдануға үйреткен, мысалы, Кюдзо Мифунэ және Микиносуке Каваиши көрсеткендей.
Headbutts are generally forbidden in most contact sports and, if performed, result in penalties and even disqualifications. However, it is a strike allowed in Burmese boxing, capoeira, muay boran, combat sambo, some full contact karate rulesets/variants namely Kūdō and in the self defence art of krav maga. In traditional boxing, official game style regulations are used if the headbutt is accidental. If a match does not reach halfway, it is no contest. If it reaches past the official match point, then scores will be calculated. It is also the primary focus of the Eritrean martial art Testa. Headbutts were a commonly used technique in vale tudo and mixed martial arts before the introduction of the unified rules of MMA. Similarly, although the art itself forbids any kind of strikes, some masters of judo taught the use of headbutts under the name of atama ate waza, as demonstrated by Kyuzo Mifune and Mikinosuke Kawaishi.
Қауымдастық футболы
Қасақана бас соғу футбол қауымдастығында заңсыз, тіпті соғуға әрекеттену де қызыл карточкамен алаңнан қууға себеп болады. 2006 жылғы Италия мен Франция арасындағы ФИФА әлем чемпионатының финалында француз құрамасының капитаны Зинедин Зидан ашулы пікір алмасып, италиялық ойыншы Марко Матерацциге бас соқты. Зидан қызыл карточка алды. Бұл оның кәсіби мансабындағы соңғы ойын болды және оның мансабы "ұйқаспайтын" нотамен аяқталды. Бұл сәт француз суретшісі Адель Абдесемедтің "Бас соғу" атты мүсінінде мәңгілікке сақталды. 2011 жылдың ақпан айында Геннаро Гаттузо УЕФА Чемпиондар лигасының матчы аяқталғаннан кейін Тоттенхэм Хотспурдың көмекші бапкері Джо Джорданға шабуыл жасап, бас соққандықтан төрт матчқа дисквалификацияланды. 2016 жылы Рой О'Донован А лигасы тарихындағы ең ұзақ дисквалификациялардың біріне ие болды – сегіз матчқа тоқтатылды, себебі ол "Феникс" командасының қорғаушысы Мэнни Маскатты баспен ұрды. 2022 жылдың тамызында "Ливерпуль" клубының ойыншысы Дарвин Нунез матч барысында бірнеше рет қақтығысқаннан кейін "Кристал Пэлас" клубының ойыншысы Йоахим Андерсенге бас соққандықтан қызыл карточка алды.
Intentional headbutting is illegal in association football and even attempting one will warrant dismissal by a red card. Famously, during the 2006 FIFA World Cup Final between Italy and France, French team captain Zinedine Zidane headbutted Italian player Marco Materazzi, after an angry exchange. Zidane received a red card. It was his last professional game, and ended his career on a "discordant" note. This moment was later immortalized by a sculpture titled "Headbutt" by French artist Adel Abdessemed. In February 2011, Gennaro Gattuso was suspended for four matches after confronting and headbutting Tottenham Hotspur assistant coach Joe Jordan at the conclusion of a UEFA Champions League match. In 2016, Roy O'Donovan was handed an eight match ban, one of the longest bans in A League Men history, after he headbutted Phoenix defender Manny Muscat. In August 2022, Liverpool player Darwin Núñez received a red card for headbutting Crystal Palace player Joachim Andersen after several rough tackles between each other during the match.
Мұз үстіндегі хоккей
Мұз үстіндегі хоккейде бас соғуға рұқсат жоқ. Ұлттық хоккей лигасынде баспен соққыға жасалған тіпті сәтсіз әрекет те қос кішкентай жазаға әкеледі. Нақты бас соққысы – үлкен жаза және ойыннан шеттетілу, ал төреші қасақана қауіп тудырғанын анықтаса, матчтық жаза міндетті түрде беріледі.
Headbutting is not allowed in ice hockey. In the National Hockey League even an unsuccessful attempt at headbutting warrants a double minor. An actual headbutt is a major penalty and a game misconduct, and a match penalty is mandatory if the referee rules that there was reckless endangerment.
Гандбол
2014 жылдың 3 наурызында Милена Кнежевич ЕХФ Әйелдер Чемпиондар лигасының топтық кезеңінде ŽRK Budućnost пен Győri ETO KC арасындағы ойынның соңғы секундтарында Анита Гёрбицтің басына соқты. Кнежевич келесі екі ойынға қатысудан шеттетілді.
On March 3, 2014, Milena Knežević headbutted Anita Görbicz during the last seconds of the game between ŽRK Budućnost and Győri ETO KC in the EHF Women's Champions League group stage. Knežević was banned for the next two matches.
Күршік
2017 жылдың 9 сәуірінде жапон күрескері Кацуйори Шибата «Сакура Женесис 2017» турниріндегі жекпе-жекте Казучика Окаданы баспен ұрды. Соққы қатты болғандықтан Шибатаның маңдайынан қан кетті. Жекпе-жектен кейін Шибата сахна артында есінен танып құлады, одан кейін ауруханаға жеткізіліп, бас миының ішінде қан жиналу (субдуральді гематома) диагнозы қойылды.
On April 9, 2017, Japanese wrestler Katsuyori Shibata headbutted Kazuchika Okada during their match at Sakura Genesis 2017. The headbutt was so hard that it caused Shibata to start bleeding from the forehead. After the match, Shibata collapsed backstage, from where he was taken to the hospital and diagnosed with a subdural hematoma.