Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Швейцария халық күресі
Swiss folk wrestling
Швенген (неміс тіліндегі schwingen сөзінен, "қозғалу" мағынасында), сондай-ақ швейцариялық күрес (француз тілінде lutte Suisse) және жергілікті (көне тілде) Hosenlupf (швейцариялық неміс тілінде "шалбарды көтеру" мағынасында) – Швейцарияға тән халық күресінің бір түрі, әсіресе неміс тілді Швейцарияның альпілік аймақтарына дейінгі бөліктерінде кең таралған. Күршікшілер швингерхозен ("күршік шалбары") және қарсыласты ұстау үшін қолданылатын белдік киеді. Лақтырулар мен аяқтан жығытулар жиі кездеседі, себебі қарсыласының иығын ең бірінші жерге тигізген күресуші жеңіске жетеді. Швинген Швейцарияның Хорнюссен және Штинстоссенмен бірге "ұлттық спорты" саналады. Швинген мен Штинстоссен 1855 жылы Лозаннада өткен Эйдгеноссишес Турнфестте Nationalturnen ("ұлттық гимнастика") ретінде қосылды. Ұйымдастырылған швинген турнирлерінің қазіргі тарихы 1805 жылғы Unspunnenfest фестивалінен басталады.
Schwingen (from German schwingen "to swing"), also known as Swiss wrestling (French lutte Suisse) and natively (and colloquially) as Hosenlupf (Swiss German for "breeches lifting"), is a style of folk wrestling native to Switzerland, more specifically the pre alpine parts of German speaking Switzerland. Wrestlers wear Schwingerhosen ("wrestling breeches") with belts that are used for taking holds. Throws and trips are common because the first person to pin his or her opponent's shoulders to the ground wins the bout. Schwingen is considered a "national sport" of Switzerland, alongside Hornussen and Steinstossen. Schwingen and Steinstossen were included as Nationalturnen ("national gymnastics") in the Eidgenössisches Turnfest at Lausanne in 1855. The modern history of organized Schwingen tournaments begins with the Unspunnenfest of 1805.
Тарих
Халық күресінің басқа түрлеріне ұқсас, Швейцариядағы швингеннің тамырын нақты анықтау мүмкін емес. Қазіргі заманғы спорт 19 ғасырда бұрынғы, аймақтық дәстүрлерден қалыптасқан. Швейцарияда орта ғасырлық кезеңнен бері күрес туралы жазбалар сақталған. 13 ғасырдағы суретте (Лозанна соборында) қарсыласты ұстаудың әдеттегі тәсілі бейнеленген. Швинген альпілік мәдениеттегі күресудің ерекше түрі ретінде 17 ғасырдың басына дейін жетеді. Бұл күрес түрі 17 және 18 ғасырларда Емменталь, Хаслитал және Энтлебух аймақтарында сақталған. 18 ғасырғы саяхат әдебиетінде швинген Швейцария альпілік мәдениетінің стереотиптерінің бір бөлігі ретінде кездеседі. Энтлебух пасторы Франц Йозеф Стальдер 1797 жылы өзінің Fragmente über Entlebuch еңбегінде ережелер жиынтығын жазды. Спорттың қазіргі тарихы медиация кезеңінде, 1805 жылғы Уншпунненфесттен басталады. 19 ғасырдың соңында есте қаларлық швинген фестивальдары және білімді гимнастика мұғалімдерінің белсенді қызметі швингенді ірі қалаларға жеткізді. Осылайша, малшылар мен шаруалардың бастапқы күресі барлық әлеуметтік топтарға жеткен ұлттық спортқа айналды. Eidgenössischer Schwingerverband (ұлттық федерация, 1895 жылы құрылған) басқаратын бірлестіктер, спортты аймақтық ерекшеліктерді біріктіру арқылы ұйымдастырды, оқулықтар мен жаттығулар арқылы күрескерлердің дағдыларын жақсартты және заманауи турнир ережелерін жасады. 2020 жылы Курдин Орлик швинген спортындағы алғашқы ашық гей спортшы және Швейцарияның кәсіби спортындағы алғашқы ашық гей еркек болып танылды.
As with other types of folk wrestling, the roots of Schwingen in Switzerland cannot be determined exactly. The modern sport was institutionalized in the 19th century out of older, regional traditions. There are records of wrestling in Switzerland from the medieval period. A picture from the 13th century (in the Cathedral of Lausanne) shows the typical way of gripping the opponent. Schwingen as a special form of grappling in Alpine culture can be traced to the early, 17th century. This form of grappling is preserved during the 17th and 18th century in the Emmental, Haslital and Entlebuch regions specifically. In 18th century travel literature, Schwingen figures as part of the stereotypes of Swiss alpine culture. The Entlebuch pastor Franz Josef Stalder in 1797 records a set of rules in his Fragmente über Entlebuch. The modern history of the sport begins during the period of Mediation, with the Unspunnenfest of 1805. In the late 19th century, memorable Schwing festivals and a lively activity of educated gymnastics teachers brought Schwingen to the big cities. Thus the original fight of the herders and farmers became a national sport that reached all social levels. The associations, headed by the Eidgenössischer Schwingerverband (national federation, founded 1895), organized the sport by integrating regional peculiarities, improving the abilities of the fighters with teaching books and practices, and creating modern tournament rules. In 2020 Curdin Orlik became the first athlete in the sport of Schwingen to come out as gay, and also the first openly gay male active in Swiss professional sports.
Турнир
Жарыс 12 метр диаметрлі дөңгелек алаңда, арамен жабылған жерде өтеді. Екі қарсылас киімдерінің үстінен ютадан тігілген қысқа шалбар киеді. Күресшілер бір-бірін осы шалбардан, белдіктің арқалық бөлігінен ұстап, қарсыласын арқасына лақтыруға тырысады. Негізгі лақтырулардың бірнеше түрі бар, олардың кейбіреуі дзюдо техникасына өте ұқсас, мысалы, "курц", "уберспрунг" және "виберхагге" деп аталады. "Хюфтер" коши гурумаға дерлік толық сәйкес келеді, ал "бриенцер" негізінен учи мата техникасы. Мұндай лақтырулар қарсыласты лақтыруға баса назар аударатын көптеген күрес жүйелерінде кездеседі, сонымен қатар шуайчьяода да көрініс табады. Жеңіске жеткен күресші қарсыласының шалбарын кем дегенде бір қолымен ұстап, қарсыласының екі иығы да жерге тиген кезде жеңіс жарияланады. Дәстүр бойынша жеңімпаз жарыс аяқталған соң жеңілген қарсыласының арқасындағы ара шаңын сүртіп тастайды. Ойынды үш төреші бағалайды, олардың біреуі алаңның ішінде тұрады. Төрешілер ұпай береді, ең жоғары ұпай – он ұпай, ол жеңісті лақтыру үшін беріледі. Егер жарыс анық жеңіссіз аяқталса, белсенді күресшіге көбірек ұпай қосылады. Швинг фестивалінде әрбір күресші алты қарсыласпен күреседі, ал Эйдгеноссиште – сегіз қарсыласпен. Бес (Эйдгеноссиште жеті) кездесуден кейін ең көп ұпай жинаған екі күресші соңғы турға (Клюшганг) өтеді. Күресшілерді жұптастыру жөніндегі шешімді төрешілер алқасы құпия ережелер бойынша қабылдайды. Көбінесе бұл жұптастырулар әділ болмайтыны және біреуге артықшылық берілетіні туралы күдіктер туындайды. Салмақ санаты немесе басқа да топтамалар жоқ. Әдетте, швингерлердің бойы 180 см-ден асып, салмағы 100 кг-дан жоғары болады, олар көбінесе физикалық күш талап ететін дәстүрлі кәсіптердегі шеберлер, мысалы, ағаш өңдеушілер, қасапшылар, орман шаруашылығымен айналысатындар немесе ірімшік жасаушылар. Аймақтық және облыстық швинг фестивальдері жаздың басы мен күзі аралығында ашық ауада өтеді. Швинг фестивальдерінің ең маңыздысы – үш жылда бір рет өткізілетін Эйдгеноссиш швинг және эльплерфест. Бұл турнирдің жеңімпазы Швингеркониг (күрес королі) атағын иеленеді және жүлде ретінде бұқа алады.
The match takes place in a ring, a circular area with a diameter of 12 meters that is covered with sawdust. The two opponents wear short pants made of jute over their clothes. The wrestlers hold each other by these pants, at the back where the belt meets, and try to throw the opponent onto his back. There are several main throws, with names like "kurz", "übersprung" and "wyberhaagge", some of them very similar to judo techniques "hüfter" is almost identical to koshi guruma, "brienzer" is basically uchi mata. These throws are found in many wrestling systems that have even the slightest emphasis on throwing the opponent, and can also been seen in shuaijiao. A match is won when the winner holds the opponent's pants with at least one hand and both the opponent's shoulders touch the ground. By tradition the winner brushes the sawdust off the loser's back after the match. The match is judged by three referees, one of whom stands in the ring. The referees give points, with a maximum of ten points for a winning throw. If the match ends without a clear win, the more active Schwinger is awarded the higher number of points. At a Schwing festival, every Schwinger wrestles six opponents, or eight at the Eidgenössische. The two Schwingers with the highest number of points after five (seven at the Eidgenössische) matches get to the Schlussgang (last round). The matching of the Schwingers is done by the fight court according to arcane rules. Often there are suspicions that the matchings have not been fair, and favor one contestant over the others. There are no weight classes nor any other categories. Usually, though, Schwingers are big men, over 180 cm tall and weighing in excess of 100 kg, and are mostly craftsmen from traditional professions that require some physical force, like carpenters, butchers, lumberjacks or cheesemakers. Regional and cantonal Schwing festivals are held outdoors, between early summer and autumn. The most important Schwing festival is the Eidgenössisches Schwing und Älplerfest, which takes place every three years. The winner of this tournament is proclaimed Schwingerkönig and receives a bull as his prize.
Дәстүрлер
Швинген дәстүрлі түрде ерлер спорты болып табылады. Әйелдер швингені – салыстырмалы түрде жаңа құбылыс, ал Әйелдер швинген қауымдастығы (Frauenschwingverband) 1992 жылы құрылған. Таза швинген клубының мүшелері Сенненшвингер (Sennenschwinger) деп аталады және қара шалбар мен көбінесе ашық көк түсті жейде киеді. Швинген бөлімі бар кең ауқымды спорт клубының мүшелері Турнершвингер (Turnerschwinger) деп аталады және ақ шалбар мен ақ футболка киеді. Швингенде жарнама мен демеушілікке жол жоқ. Сәтті швингерлер ақшалай сыйлықтар емес, мысалы, сиыр қоңыраулары, жиһаз немесе мал сияқты заттар алады. Фестивальдегі ең жақсы швингерлерге гүл шоғы беріледі. Eidgenössische немесе ұлттық турнирде гүл шоғын алған швингерлер Eidgenossen (конфедераттар) деп аталады. Ұлттық деңгейдегі жақсы швингерлер "Böse" (қатыгез) деп аталады. Eidgenössische жеңімпазына өмір бойына Швингеркөниг (Швингер патшасы) атағы беріледі, бұл оған барлық Eidgenössische шараларында құрметті қонақ ретінде болу сияқты бірнеше артықшылықтар береді.
Traditionally, Schwingen is a male sport. Women's Schwingen is a more recent phenomenon, and the Frauenschwingverband, or Women's Schwingen Association, was founded in 1992. Members of a pure Schwingen club are called Sennenschwinger and wear dark trousers and a colored shirt, usually bright blue. Members of a broader sports club with a Schwingen section are called Turnerschwinger, and wear white pants and a white T shirt. Advertising and sponsoring are shunned at Schwingen. Successful Schwingers do not receive cash prizes, but goods such as cowbells, furniture or livestock. The best Schwingers at a festival are awarded a wreath. Schwingers who receive a wreath at an Eidgenössische or national tournament are called Eidgenossen (confederates). Good Schwingers at national level are called "Böse" (wicked). A winner of the Eidgenössische is given the lifetime title of Schwingerkönig (Schwinger king), which includes some privileges such as being a guest of honor at every Eidgenössische.