Кіріспе

Көптеген пәндерде, стильдерде және жекпе-жек өнерінде қолданылатын техникалардың жиынтығы, жекпе-жек өнері мен жауынгерлік спорттар.

Күресу – лақтырулар, аяқтан жығыту, сүргіту, тұтқамен күресу, жердегі күресу және бағындыру ұстауларына негізделген күресу техникасы. Күресу жарыстарында көбінесе қарсыласты жерге түсіру және жерді бақылауға ұмтылу болады, сондай-ақ қатысушы жеңілгенін мойындағанда аяқталуы мүмкін. Егер белгіленген уақыт бітіп, жеңімпаз анықталмаса, төрешілер кімнің бақылауы көбірек болғанын анықтап, жеңімпазды шарта. Күресу көбінесе соққы беруді немесе қару қолдануды қамтымайды. Дегенмен, күресу техникасымен әйгітлі кейбір жекпе-жек өнері стильдері күресумен қатар немесе онымен біріктірілген соққылар мен қаруларды қолдану тактикасын үйретеді.

Техниканың түрлері

Күрес әдістерін жалпы түрде мыналарға бөлуге болады: клинчпен күресу; жерге түсіру және лақтыру; бағындыру ұстап тұруы, тіреу немесе бақылау әдістері; сондай-ақ, домалап құлау, кері бұру, айналу және қашу. Клинч: немесе клинч жұмысы қарсыластың жоғарғы денесіне түрлі клинч ұстап алуларды қолдана отырып, екі күресшінің тұрып күресуі кезінде жүзеге асады. Клинч жұмысы көбінесе лақтыруға немесе жерге түсіруге дайындалуға немесе олардан қорғануға қолданылады. Жерге түсіру: Жерге түсіруді күресші қарсыласын тұрған күйінен жерге түсіру үшін пайдаланады. Жерге түсіруді сәтті аяқтаған күресші басымдық позицияны иеленуге тырысады. Лақтыру: Лақтыру – күресшінің қарсыласын көтеріп немесе тепе-теңдігінен шығарып, оны ауада немесе жерге күшпен итеру арқылы орындалатын әдіс. Лақтырудың мақсаты күрес түрлеріне қарай өзгереді, кейбіреулері қарсыласты қабілетсіз етуге мүмкіндік беретін лақтыруларды, ал лақтырушыны тік тұрған күйде қалдыруға немесе жерге түсіру немесе бақылау позициясын алуға баса назар аударады. Қорғанысқа жаю: Қорғанысқа жаю – қарсылас жерге түсіруге тырысқанда қолданылатын қорғаныс әдісі. Ол аяқтарды артқа жылжытып, бірден жылдам қозғалыспен жаю арқылы орындалады. Дұрыс орындалса, қарсыластың үстіне түсіп, оны бақылауға болады. Бағындыру ұстап алуы: Бағындыру ұстап алуының екі түрі бар: қарсыласты тұншықтыру немесе оқшаулау (мойынға салу), және буынға немесе дененің басқа бөлігіне зақым келтіру (бұғалау). Спорттық күресте қарсылас жеңілгенін мойындау үшін ауызша немесе қарсыластың денесіне тиісіп (төбесіне соққы беру арқылы) белгі береді, егер ол қашып шыға алмайтын ұстап алуда ұсталса. "Төбесіне соққы беруден" бас тартқан қарсыластар есінен танып қалу немесе ауыр жарақат алу қаупіне тап болады. Тіреу немесе бақылау әдістері: Тіреу қарсыласты арқасына түсіріп, оның шабуылдай алмайтын күйде ұстауды қамтамасыз етеді. Күрес түрлеріне қарай, тіреу бірден жеңіске алып келуі мүмкін, ал кейбіреулерінде басымдық позиция ретінде қарастырылып, ұпаймен сыйақыланады. Басқа бақылау әдістері қарсыласты жерге бетімен немесе төрт аяғымен ұстап, қашуға немесе шабуылға мүмкіндік бермеу үшін қолданылады. Мұндай әдістердің кез келгенін бағындыруға дайындалу үшін қолдануға болады. Қашу: Жалпы алғанда, қашу қауіпті жағдайдан немесе нашар позициядан шығу арқылы жүзеге асырылады; мысалы, бүйірлік ұстаудың астындағы күресші күзетке көшкенде немесе бейтарап тік тұрған позицияға оралғанда, немесе күресші бағындыру әрекетінен шығып, енді бағындырылу қаупі жоқ позицияға оралғанда. Айналу: Айналу қарсыласты төрт аяғымен немесе қарын жатып жатқан күйінен арқасына бұру үшін қолданылады, бұл ұпай жинауға, тіреуге дайындалуға немесе басымдық позицияны иеленуге мүмкіндік береді. Кері бұру немесе домалап құлау: Бұл күресші қарсыласының астында болғанда, оның үстіне шығу үшін маневр жасай алатын жағдайларда болады.

Қолдану

Әр түрлі жекпе-жек жүйелерінде күрес элементтерінің қолданылу деңгейі әртүрлі. Кейбір жүйелер, мысалы, әуесқой күрес, пхлвани, дзюдо және бразилиялық джиу-джитсу тек күрес өнері болып табылады және соққы беруге жол бермейді. Ал кейбір күрес өнерлері соққының шектеулі түрлеріне рұқсат береді, мысалы, сумода және жауынгерлік джиу-джитсуда ашық ладоньмен соққы беруге болады. Көптеген жекпе-жек спорты түрлері, мысалы, шуто және аралас жекпе-жек (MMA) жарыстарында күрес пен соққы беруді спорттың маңызды бөлігі ретінде кеңінен пайдаланады. Күреске кейбір жекпе-жек өнерлерінде және спорт түрлерінде рұқсат берілмейді, әдетте, соққы беру, тепкілеу немесе қару қолдану сияқты жекпе-жектің басқа аспектілеріне назар аудару үшін. Дегенмен, мұндай жекпе-жектерде қарсыластар шаршағанда немесе ауырсығанда кейде күреседі; мұндай жағдайда төреші араласып, жекпе-жекті қайта бастайды, кейде бірін немесе екеуін де ескертеді. Мысалдарға бокс, кикбоксинг, таэквондо, каратэ және фехтование жатады. Муай-тайде ұзаққа созылған күрес бәсекелестерді бөліп тұрады, бірақ бұл өнерде екі жағадан ұстау (double collar tie) деп аталатын тұтқалы ұстама кеңінен қолданылады. Күрес техникалары және күрес техникаларына қарсы қорғану әдістері өзін-өзі қорғау және құқық қорғау салаларында да маңызды саналады. Өзін-өзі қорғау үшін ең көп таралған күрес әдістері – ұстаудан қашу және ауырсынуға мойынсұндыру (pain compliance) техникаларын қолдану. Күресті өзін-өзі қорғау, спорт және аралас жекпе-жек (MMA) үшін жаттықтыруға болады.

Тірі тұрып тұтану

Тұрып күресу – екі жауынгердің әдетте тұрып күреске түсуін ескере отырып, барлық күрестің және жақындап шайқасу өнерінің ажырамас бөлігі болып саналады. Тұрып күресудің мақсаты нақты жекпе-жек өнеріне немесе спорт түріне қарай өзгереді. Қорғаныс тұрып күресуі қарсыластың қолдануы мүмкін күрестік ұстаулардан ауыртпалықпен бағынуға мәжбүр ету және қашумен айналысады, ал шабуылдық күресу техникаларына бағынуға мәжбүр ету ұстаулары, тұтқындау, жерге түсіру және лақтыру кіреді, олардың барлығы қанағаттандыратын зиян келтіру үшін немесе күресті жерге көшіру үшін қолданылуы мүмкін. Тұрып күресуді соққы берумен бірдей уақытта шабуылдау және қорғану үшін де қолдануға болады, мысалы, соққы беру кезінде қарсыластың қолын тұтқындауға, қарсыластың тиімді соққы беру үшін қашықтық алуына кедергі келтіруге немесе қарсыласты, мысалы, тіземен соққы беруге жақындатуға болады. Жауынгерлік спортта тұрып күресу көбінесе сәтті жерге түсіру мен лақтыруларға байланысты. Күрес – жауынгерлік глима мен Løse tak спорттық глиманың маңызды бөлігі, және егер екі жауынгер де жерде болса, күрес сол жерде жалғасады. ММА сияқты басқа жекпе-жек спорт түрлерінде де күрес жерде жалғасуы мүмкін.

Жерден ұсталу

Жердегі күрес – бұл күресушілер тік тұрмайтын кезде қолданылатын күрес әдістерінің барлығын қамтиды. Көптеген жекпе-жек өнерлері мен жауынгерлік спорт түрлерінде жердегі күрестің маңызды бөлігі – позицияны басып алу және үстемдікке қол жеткізу болып табылады. Үстемдік позиция (әдетте үстіңгі жағында) басым күресушіге түрлі мүмкіндіктер береді, оның ішінде: қарсыласты басып алу және шаршату үшін тік тұрып қашып құтылуға тырысу, бекіту немесе ұстап тұру арқылы бақылауға алу, қарсыласты жеңілдіруге бағытталған әрекет жасау немесе қарсыласты ұру. Ал төмендегі күресуші, керісінше, жағдайдан шығу және өз позициясын жақсартуға тырысады, әдетте, сыпыру немесе кері бұру арқылы. Кейбір жаттығу түрлерінде, әсіресе қорғаныс қолданылатын жағдайларда, төмендегі күресуші қарсыласты жеңілдіруге бағытталған әрекетті төменгі позициядан да орындай алады. Кейбір адамдар қарсыластың толық күзетінде орындауға болатын көптеген жеңілдіру әдістерінің болуына байланысты төменгі жақта өзін сенімдірек сезінеді.

Қолданбалар

Тәжірибесіз ұрыскерлер ұрысқа қатысқанда, жиі кездесетін жағдай – қарсыласты ұстап алып, оны қозғалмай тоқтату арқылы жағдайды баяулатуға тырысу, нәтижесінде күшпен шешілетін, жүйесіз күрес туындайды. Ал тәжірибелі ұрыскер, керісінше, «тау» (грепплинг) немесе бүйірлік бақылау сияқты артықшылықты позицияға өту үшін немесе соққылар жасау, тұншықтыру және буын бұру үшін клинчте ұстау және жердегі позицияларды пайдалана алады. Жерге түсірілген грепплер «Guard» (грепплинг) сияқты қорғаныс позициясын қолдана алады, ол оны тауға шығудан немесе шабуылдан қорғайды. Егер грепплер күшті болса және тепе-теңдікті жақсы пайдалана алса, түсіру немесе лақтыру өзі күресті аяқтауға жеткізе алады; соққыдан қарсылас есінен айырылуы мүмкін. Алайда, грепплинг қарсыласты жарақатсыз бақылауға алу мүмкіндігін де ұсынады. Сондықтан, полиция қызметкерлерінің көпшілігі грепплинг бойынша біраз оқытудан өтеді. Сол сияқты, грепплинг спортының түрлері де қатысушыларға қарсыластарын жарақаттамай, толық күшпен жарысуға мүмкіндік беретіндей етіп жасалған. Эскримада грепплинг «думог» деп аталады. Қытай жекпе-жек өнеріндегі «чин на» термині қарсыласты бағындыру немесе оны әрекетсіз қалдыру үшін грепплингті пайдаланумен айналысады (бұл акупрессуралық нүктелерді қолдануды қамтиды). Кейбір қытай жекпе-жек өнерлері, айкидо, эскриманың кейбір жүйелері, викингтердің жекпе-жек өнері «глима», сондай-ақ орта ғасырлық және Ренессанс дәуіріндегі еуропалық жекпе-жек өнерлері, бір немесе екі қатысушы қаруланған кезде грепплингпен айналысады. Олардың жаттығулары қарусыз грепплингке қарағанда әлдеқайда қауіпті және көбінесе көп жаттығуды талап етеді.

Ұсталу түрлері

Әлемде белгілі бір географиялық аймақта немесе елде таралған күресудің әртүрлі аймақтық стильдері бар. Дзюдо, ату күресі, Корнуолл күресі, ұстау күресі, бағындыру күресі, бразилиялық джиу-джитсу, самбо, хапкидо және еркін күрес, грек-рим күресі сияқты бірнеше күрес түрлері жаһандық танымалдылыққа қол жеткізді. Дзюдо, еркін күрес және грек-рим күресі Олимпиадалық спорт түрлері болып табылады, ал грапплинг, бразилиялық джиу-джитсу және самбоның өздерінің әлем чемпионаттары бар. Сумо, шуай-джао, мала-юдда және айкидо басқа да белгілі күреске бағытталған жүйелер. Осы өнерлердегі мақсат – қарсыласты құлатып, тістеп алу немесе оны арнайы тұтқындау немесе буындық құлыпқа түсіру, бұл оны мойынсұнуға және жеңілгенін мойындауға немесе әрекетсіз қалдыруға (есінен айыруға немесе сүйектерін сындыруға) мәжбүр етеді. Грэпплинг үшін екі түрлі киім бар, олар қарқындылығы мен әрекет стилін анықтайды: жакеті бар (мысалы, ги немесе куртка) және жакетсіз (No Gi). Жақеттің формасы көбінесе қарсыластың денесін бақылау үшін матадан тұтқаларды пайдаланады, ал "No Gi" формасы тек дененің табиғи ұстауларын қолданып, дене мен баспен дене бақылауын күшейтеді. Жүдо, самбо және бразилиялық джиу-джитсу жарыстарында, сондай-ақ әлемдегі көптеген халық күрес стильдерінде жакет кию міндетті. Олимпиадалық еркін күрес, грек-рим күресі және грапплинг сияқты күрес түрлерінде жакет қолданылмайды. Грэпплинг техникалары соққы беру техникаларымен бірге аралас жекпе-жекте де қолданылады. Соққылар грапплинг техникасын дайындау үшін, ал грапплинг соққы беруге мүмкіндік беру үшін қолданылуы мүмкін.

АДКК

ADCC Submission Fighting World Championship – әлемдегі ең беделді бағыныс күресі турнирі және екі жылда бір рет өтіледі.

Дүниежүзілік

World Jiu Jitsu Championship, сондай-ақ көбінесе Mundials (португал тілінде "Дүниелер") деп аталады, – әлемдегі ең беделді жакет кигізілетін, толық спектрлі (түсіру, позиция және бағындыру қоса алғанда) күрес турнирі. Бұл іс-шарада жакетсіз дивизион (no gi) да өтеді, бірақ таза жакетсіз жарыс бойынша бұл іс-шара ADCC-ден кем беделді.

Біріккен әлем күрес

United World Wrestling (UWW) – күресу спортының халықаралық басқарушы органы. Ол күрес түрлерінің, оның ішінде ерлер мен әйелдер арасындағы грепплинг сияқты жарыстардың халықаралық деңгейде өткізілуін қадағалайды. UWW-нің маңызды жарысы – грепплингтен әлем чемпионаты.

NAGA

Солтүстік Америкалық Тұтқырлық Ассоциациясы (NAGA) – 1995 жылы құрылған ұйым, Солтүстік Америка және Еуропа бойынша Бағынысты Күрес және Бразилиялық Джиу-Джитсу турнирлерін өткізеді. NAGA – әлемдегі ең ірі бағынысты күрес ассоциациясы, онда бүкіл әлем бойынша 175 000-нан астам қатысушы бар, соның ішінде әлемдегі ең үздік бағынысты күресшілер мен ММА жекпе-жекшілері де бар. NAGA күресі турнирлері gi және no gi дивизиондарынан тұрады. No Gi қатысушылары NAGA жасаған ережелер бойынша жарысады. Gi қатысушылары стандартталған Бразилиялық Джиу-Джитсу ережелері бойынша жарысады. Атақты чемпиондар: Фрэнк Мир, Джо Фиорентино, Джон Джонс, Хабиб Нурмагомедов, Энтони Порчелли және Антонио Бусторф.

ГРИНД

GRiND – 2017 жылдың мамыр айында басталган, Үндістандағы алғашқы кәсіби күресу турнирі сериясы. Бұл турнирде позициялық күрес пен бағыныштылықтар да қарастырылады. Үндістанда «Gi» киімсіз өтетін алғашқы турнир сериясы.

Басқа дереккөздер

Грейси; Ренцо, Грейси, Ройлер; Пелигро, Кид; Данахер, Джон (2001). Бразилиялық джиу-джитсу: теория және техника. «Көрінбейтін қалалар» баспасы. Оленкамп, Нил (2006). Джудо: негізгі анықтамалық.