Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тарихқа дейінгі мүйіз артефакті
Prehistoric antler artefact
Археологияда тесілген таяқ, командирлік таяқ немесе тесікті таяқ – тарихқа дейінгі Еуропадан мүйізден жасалған, мақсаты әлі де даулы артефакт түрі. "Басшылық таяқшалары" (bâtons de commandement) деген атау алғаш рет осы артефакттар класына қолданылған, бірақ ол олардың лидерлер ұстаған рәсімдік нысан немесе белгі болғаны туралы болжам жасайды. "Тесікті таяқ" (bâton percé) атауы, яғни "тесілген таяқ" (Британ мұражайы қолданатын термин) – бұл жақында қолданыла бастаған термин, ол кез келген болжамды мақсаттан гөрі формасын сипаттайды. Көптегендеріне жануарлардың ойылған немесе қашалған бейнелері салынған, ал соңғы кезде олардың қолданылуының ең көп таралған түсіндірмесі – олар найза мен жебелерді түзеуге, сондай-ақ найза лақтыру құралы ретінде пайдаланылған. Алғашқыда көптеген адамдар оларды биліктің символы деп есептеген.
In archaeology, a perforated baton, bâton de commandement or bâton percé is a type of artefact from prehistoric Europe made from antler, whose function remains debated. The name bâtons de commandement ("batons of command") was the name first applied to the class of artefacts, but it makes an assumption of function, as a ceremonial object or insignia held by leaders. The name bâton percé, meaning "pierced rod", or "perforated baton" (the term used by the British Museum) is a more recent term, and is descriptive of form rather than any presumed function. Many are decorated with carved or engraved animals, and recently the most usual explanation of their use is that they were used for straightening spears and arrows, and as spear throwers. Originally they were thought by many to be a symbolic attribute of authority.
Семсерді лақтырушы гипотезасы
Батон персенің найза лақтырғыш ретінде қолданылуы эксперименталды археологияның пәні болды, ол батон персе найза лақтырғыш ретінде қолданылған деген гипотезаны қолдайтын дәлелдер ұсынды. Найза лақтырғыш гипотезасы алғаш рет суретші Леон Андервудтың 1965 жылғы мақаласында айтылды. Онда бұрын қола артефактілермен жұмыс істеген эксперименталды археологиямен айналысқан Андервуд, батон персені "сиқырлы таяқ" деп жіктеуге келіспеді және оны заманауи инуиттердің найза лақтырғыштарымен салыстырды. Андервудтың гипотезасы бойынша, қазіргі батон персе үлгілері нашар күйде болды және инуиттердің найза лақтырғыштарында және атлатльда кездесетіндей ілгектері жоғалған болуы мүмкін. Андервуд мұражай коллекцияларындағы әртүрлі батон перселерге негізделген, бірақ саңылауға қарама-қарсы ұшына "төс" немесе ілгек қосылған екі ағаш модель жасады. Бұл көшірмелер инуиттердің дизайндарымен салыстырылды және қанатты найзаларды лақтыру кезінде артық өнімділік көрсетті; Андервуд инуиттердің лақтырғыштары, ағыннан келген ағаштан жасалғандықтан, қажетті түрде нашар екенін және дизайн қолданыстағы материалдарды бейнелейтінін атап өтті.
The use of the bâton percé as a spear thrower has been the subject of experimental archaeology which has yielded evidence in support of the hypothesis that the bâton percé was used as a spear thrower. The spear thrower hypothesis was first put forward in an article by artist Leon Underwood in 1965. In this, Underwood, who had previously engaged in experimental archeology working with bronze artefacts, rejected the classification of the bâton percé as a "magic wand", and drew comparisons between it and more contemporary Inuit spear throwers. Underwood's hypothesis was that the existing samples of the bâton percé were in poor shape, and may have been missing a hook, such as that found on the Inuit spear thrower and the atlatl. Underwood built two wooden models, based on different bâton percé from museum collections, but with the addition of a 'nipple' or hook to the end of the shaft opposite the hole. These reproductions were compared against Inuit designs, and were found to offer superior performance when throwing fletched spears; Underwood pointed out that the Inuit throwers, built using driftwood, were necessarily weaker and that the design reflected the available materials.
Арқан жасау
Шығырлы ойықтары бар кейбір таяқшалар арқан жасау құралы ретінде қолданылған делінеді. Холе Фелске қараңыз.
Certain batons with spiral grooves around the holes are said to function as tools for making rope. See Hohle Fels.
Жинақтар
Еуропаның көптеген аймақтарындағы мұражайларда мысалдары бар, бірақ әшекейленген таяқтардың ең жақсы коллекциялары, көбінесе Генри Кристи мен Эдуард Лартеттің Магдален дәуіріне жататын қазбаларынан алынған, Ұлттық археология мұражайында, Британ мұражайында және Тулуза мұражайында сақталған. 2013 жылы Британ мұражайында «Мұз дәуірі өнері: Заманауи сананың пайда болуы» көрмесінде бірнеше таяқшалар қойылды.
There are examples in museums in many parts of Europe, but there are especially good holdings of decorated batons, mostly from the excavations of Magdalenian sites by Henry Christy and Édouard Lartet, in the Musée d'Archéologie Nationale, British Museum and Muséum de Toulouse. In 2013 a number of batons were displayed in an exhibition at the British Museum Ice Age Art: Arrival of the Modern Mind
Солтүстік Американың бірегей үлгісі
"Мюррей Спрингс вал кілті" – сүйектен жасалған ұқсас құралдың Солтүстік Америкадағы бірегей мысалы және ол Кловис мәдениетіне жатады. Ол шамамен 9 мың жыл бұрын жасалған және қазір Аризона штатының мұражайында сақтаулы. Оның ұзындығы 259 мм, әсемдемесі жоқ, қарапайым білігі бар, соның үлкен ұшында 25–30 мм диаметріндегі бір дөңгелек тесік бар. Одан кейінгі уақыттардағы Америка үндістері мәдениеттерінен ұқсас, бірақ кішірек құралдар белгілі, олар жебе түзетуге арналған құралдар деп есептеледі.
The "Murray Springs shaft wrench" appears to be a unique North American example of a similar tool made of bone and comes from the Clovis culture. It dates to about 9,000 years ago and was found in Arizona, where it is now in the Arizona State Museum. It is 259mm long and undecorated, with a simple shaft with a larger end, which has a single, rather oval, hole 25–30 mm across. Similar but smaller tools from much later Native American cultures are known, which are regarded as arrow straighteners.