Кіріспе
Солтүстік Америкада кездесетін қарағай. Pinus aristata, Рокки тауларының қылқанды қарағайы (немесе Колорадоның қылқанды қарағайы) – Америка Құрама Штаттарында өсетін, ұзақ өмір сүретін қылқанды қарағайдың бір түрі. Ол Колорадодағы Рокки тауларында және Нью-Мексиконың солтүстігінде, Аризонадағы Сан-Франциско шыңдарында және Гранд-Каньонның солтүстігіндегі Кайбаб ұлттық орманшасында шашыраңқы түрде кездеседі. Әдетте ол өте биік тауларда, суық, құрғақ субальпілік климат жағдайында, көбінесе ағаштар өсетін шекте, бірақ кейде төменгі биіктікте де тығыз ормандарды құрайды.
Pinus aristata, the Rocky Mountain bristlecone pine (or the Colorado bristlecone pine), is a long living species of bristlecone pine tree native to the United States. It appears in the Rocky Mountains in Colorado and northern New Mexico, with isolated populations in the San Francisco Peaks in Arizona and the Kaibab National Forest north of the Grand Canyon. It is usually found at very high altitudes, from , in cold, dry subalpine climate conditions, often at the tree line, although it also forms extensive closed canopy stands at somewhat lower elevations.
Сипаттама
Pinus aristata – биіктігі мен еніне жететін орташа мөлшердегі ағаш. Ересек ағаш діңінің диаметрі әртүрлі болуы мүмкін. Қабығы сұр қоңыр, діңінің тамыр жағында жұқа және қабыршақты. Жапырақтары («түйіншелер») беске топталған, жуан, ұзын, сыртқы жағындағы бөлігі көк жасылдан терең жасылға дейін, ал ішкі беттерінде жарқын ақ жолақпен шектелген. Шишалары жұмыртқа-цилиндр пішіндес, жабық күйде ұзын және енді, бастапқыда күлгін, 16 айлық болғанда сары түске дейін пісіп, көптеген жұқа, нәзік қабықшалары бар, әр қабықшада қылшық сияқты тікені бар, оның ұзындығы шамамен омыртқа ұзындығындай. Шишалар піскенде кеңінен ашылып, ашылғаннан кейін бірден тұқымдарын шығарады. Тұқымдары ұзын, қанатты; олар көбінесе желмен таралады, бірақ кейбіреулері Кларк жаңғақтарымен де таратылады, олар ашық шишалардан тұқымдарды жұлып алады. Жаңғақтар тұқымдарды тамақ ретінде пайдаланады, кейінірек пайдалану үшін көптеген тұқымдарды сақтайды, ал сақталған тұқымдардың кейбіреулері пайдаланылмай, жаңа өсімдіктерге айналады. Бұл түр екі басқа қылқан жапырақты қарағай түрінен ең айқын айырмашылығы – түйіншелерде әдетте тек бір шайыр арнасы (немесе сирек екі) болады, және олар көбінесе үзіліп, бұзылады, нәтижесінде түйіншелерде көзге түсетін кішкентай ақ шайыр ұяшықтары пайда болады. Түйіншелердегі «құрғақ қабық» сияқты көрінетін бұл белгі Pinus aristata-ны анықтауға көмектеседі; басқа ешқандай қарағай мұндай белгіні көрсетпейді (бірақ кейде, қосқанатты жәндіктердің зияны сырттай ұқсас болуы мүмкін). Бұл ұзақ өмір сүретін ағаш, бірақ Pinus longaeva-ның ұзақ өмір сүру мерзіміне жете алмайды. 1992 жылы Колорадо штатындағы Black Mountain тауында өсетін ең көне ағаш 2435 жылдық ағаш сақинасының жазбасына ие болды (сонымен қатар Крейг Брунштейннің мәліметі бойынша, жалпы есептелген жасы 2480 жылды құрады). Дегенмен, ағаштар көбінесе 1500 жылдан астам өмір сүрмейді. Бұл түр бұрын Pinus balfouriana-ның (Pinus balfouriana aristata) бір түрі ретінде сипатталған. Pinus aristata қазіргі уақытта үш жақын туысқан түрдің бірі болып саналады, олар қылқан жапырақты қарағайлар деп аталады және кейде Рокки тауларының қылқан жапырақты қарағайы немесе Колорадоның қылқан жапырақты қарағайы деп аталады. Оның ресми емес және аймақтық атауларынан басқа, бұл ағаштарды түлкіқұйрықты қарағай немесе гиккори қарағай деп те атайды.
Өсіру
Pinus aristata – өсірілетін қылқан жапырақты қарағайлардың ең көп таралған түрі, ол өте әдемі, жай өсетін кішкентай ағаш, суық климаттағы шағын бақтарға өте қолайлы. Дегенмен, ол жабайы табиғаттағыдай ұзақ өмір сүрмейді, көбінесе 100 жылдан кем өмір сүріп, адамдар көп шоғырланған жерлердегі жылырақ және ылғалды жағдайларда тамыр шіруінен зардап шегеді.