Кемелерді басқаруға арналған руль туралы мақала. Рульдің құрылысы, қазіргі заманғы кемелердегі өзгерістер, және бұрынғы басқару жүйелері туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кеме дөңгелегі немесе қайық дөңгелегі – су кемесін басқару және оның бағытын анықтау үшін қолданылатын құрылғы. Басқару механизмімен бірге ол рульдің бөлігін құрайды. Ол кеме рулінің корпусына қатысты көлденең бұрышын өзгертетін механикалық, электрлік серво немесе гидравликалық жүйемен байланысты. Кейбір заманауи кемелерде дөңгелек рульді электр механикалық немесе электр-гидравликалық түрде қашықтан басқаруға арналған қарапайым тетікпен алмастырылады, ал рульдің орналасу көрсеткіші рульшіге кері байланыс береді.
Mechanism used to steer a ship or other watercraft
A ship's wheel or boat's wheel is a device used aboard a water vessel to steer that vessel and control its course. Together with the rest of the steering mechanism, it forms part of the helm. It is connected to a mechanical, electric servo, or hydraulic system which alters the horizontal angle of the vessel's rudder relative to its hull. In some modern ships the wheel is replaced with a simple toggle that remotely controls an electro mechanical or electro hydraulic drive for the rudder, with a rudder position indicator presenting feedback to the helmsman.
Тарих
Кеме дөңгелегі ойлап табылғанға дейін рульші, руль тірегінің үстіне тікелей бекітілген көлденең таяқшаны немесе кеменің руль таяқшасының қолына әсер ететін тік таяқшаны пайдаланған. 18 ғасырдың басында кеме дөңгелегін қолданатын көптеген кемелер пайда болды, бірақ тарихшылар осы тәсіл алғаш рет қашан қолданылғанын нақты білмейді.
Until the invention of the ship's wheel, the helmsman relied on a tiller—a horizontal bar fitted directly to the top of the rudder post—or a whipstaff—a vertical stick acting on the arm of the ship's tiller. Near the start of the 18th century, a large number of vessels appeared using the ship's wheel design, but historians are unclear when the approach was first used.
Дизайн
Дәстүрлі кеме доңғалағы сегіз цилиндрлі ағаштан жасалған спицадан тұрады (бірақ кейде алты немесе он, тіпті он екіге дейін болады), олар балластар сияқты пішінделген және барлығы орталық ағаш хабқа немесе ступицаға (кейде жез ступица тақтасымен жабылады) біріктірілген, ол осьті орналастырады. Хабтың ортасындағы, осьтің өтетін шаршы тесігі "жетектегі шаршы" деп аталады және көбінесе жез пластинамен қапталған (сондықтан "жез бос" деп те аталады, бірақ бұл термин көбінесе жез ступицасы мен ступица тақтасына қатысты қолданылған), және оған дөңгелек өндірушісінің аты қашалып жазылған. Сыртқы жиегі үш феллодан тұратын бөлімдерден құралған: беткей фелло, ортаңғы фелло және артқы фелло. Бір кезде үш фелло тобы жиектің төрттен бір бөлігін құрағандықтан, бүкіл сыртқы ағаш дөңгелек кейде "квадрант" деп аталған. Әр спица ортаңғы фелло арқылы өтеді, соның нәтижесінде дөңгелек жиегінен тыс тұтқалар қатары пайда болады. Осы тұтқалардың/спицалардың бірінде ұшында қосымша ойықтар болады, оларды қараңғыда рульді басқаратын теңізші сезіне алады және рульдің нақты орнын анықтау үшін пайдаланады – бұл "бас спица", және ол тікелей жоғары қарағанда рульдің корпустың бойымен тура бағытталғанына сендіріледі. Дайын кеме доңғалағы және оған қоса ось пен тіреулер оны пайдаланатын адамнан тіпті биік болуы мүмкін. Осы типтегі дөңгелектің құрамына қолданылатын ағаш көбінесе терек немесе махагон болған, екеуі де тұзды судың шашырауынан және үнемі пайдаланудан елеулі зақымсыз аман қалатын өте берік тропикалық қатты ағаштар. Қазіргі заманғы дизайн, әсіресе кіші кемелерде, стандарттан ауытқуы мүмкін.
A traditional ship's wheel is composed of eight cylindrical wooden spokes (though sometimes as few as six or as many as ten or twelve) shaped like balusters and all joined at a central wooden hub or nave (sometimes covered with a brass nave plate) which houses the axle. The square hole at the centre of the hub through which the axle runs is called the drive square and was often lined with a brass plate (and therefore called a brass boss, though this term was used more often to refer to a brass hub and nave plate) which was frequently etched with the name of the wheel's manufacturer. The outer rim is composed of sections each made up of stacks of three felloes, the facing felloe, the middle felloe, and the after felloe. Because each group of three felloes at one time made up a quarter of the distance around the rim, the entire outer wooden wheel was sometimes called the quadrant. Each spoke runs through the middle felloe, creating a series of handles beyond the wheel's rim. One of these handles/spokes was frequently provided with extra grooves at its tip which could be felt by a helmsman steering in the dark and used by him to determine the exact position of the rudder—this is the king spoke, and when it pointed straight upward the rudder was believed to be dead straight to the hull. The completed ship's wheel and associated axle and pedestals might even be taller than the person using it. The wood used in construction of this type of wheel was most often either teak or mahogany, both of which are very durable tropical hardwoods capable of surviving the effects of salt water spray and regular use without significant decomposition. Modern design—particularly on smaller vessels—can deviate from the template.
Механизм
Бұрынғы кемелердің рульдік құрылғысы кейде екі дөңгелектен тұратын, әр дөңгелек біріншісіне барабан арқылы өтетін ағаш білікпен жалғастырылған. Білік екі тіреуге тіреліп тұратын, олар әдетте қарапайым торы бар ағаш платформада орналасқан. Руль арқаны немесе тізбегі (кейде руль арқаны немесе тізбегі деп аталса) барабанды бес немесе алты рет айналдырып, содан кейін платформаның үстіңгі жағындағы екі руль арқаны/тізбегі арқылы төмен түсіп, палуба астындағы екі дөңгелекке (кеме дөңгелегінің екі жағында) жалғанатын. Содан кейін арқан рульге қайта жалғанып, кеме руліне қосылатын. Дөңгелектердің қозғалысы (олар байланысқан және бірдей қозғалған) руль арқанын екі бағыттың біріне орап, рульді солға немесе оңға бұратын. Көбінесе, рульші дөңгелекті сағат тіліне қарсы бұрғанда, руль оңға бұрылып, кеме солға бұрылатын (суретті қараңыз). Екі дөңгелекті бір білікпен жалғау, ауа райы нашар болғанда, бір адамның күші жетпейтін жағдайда екі адамға рульді басқаруға мүмкіндік берді. Дөңгелек пен руль толық бұрылғанда, олар "толық бұрылған" деп есептеледі, сондықтан капитан/күзетші офицерінен "толық солға/оңға" бұйрығы беріледі.
The steering gear of earlier ships' wheels sometimes consisted of a double wheel where each wheel was connected to the other with a wooden spindle that ran through a barrel or drum. The spindle was held up by two pedestals that rested on a wooden platform, often no more than a grate. A tiller rope or tiller chain (sometimes called a steering rope or steering chain) ran around the barrel in five or six loops and then down through two tiller rope/ chain slots at the top of the platform before connecting to two sheaves just below deck (one on either side of the ship's wheel) and thence out to a pair of pulleys before coming back together at the tiller and connecting to the ship's rudder. Movement of the wheels (which were connected and moved in unison) caused the tiller rope to wind in one of two directions and angled the tiller left or right. In a typical and intuitive arrangement, a forward facing helmsman turning the wheel counterclockwise would cause the tiller to angle to starboard and therefore the rudder to swing to port causing the vessel to also turn to port (see animation). Having two wheels connected by an axle allowed two people to take the helm in severe weather when one person alone might not have had enough strength to control the ship's movements. When at the full extent of travel, the wheel and rudder are said to be "hard over", hence the order "hard port/starboard" given by Captain/Officer of the Watch.