Кіріспе

бірінші шайқас

Сакетс-Харбордың екінші шайқасы, немесе жай ғана Сакетс-Харбор шайқасы 1812 жылғы соғыс кезінде 1813 жылғы 29 мамырда болды. Британдық әскерлер Онтарио көлі арқылы тасылып, көлдегі американдық теңіз эскадрильясының басты кемежайы және базасы болған қаланы басып алуға тырысты. Осы жерде он екі соғыс кемесі салынды. Британдықтар американдық қатарлы әскерлер, ополчение, мортықшылар және теңізшілер тарапынан кері тартылды.

Өмірбаян

Соғыстың алғашқы апталарында Ұлы көлдер аймағын британдықтар бақылауға алды. 1812 жылдың қыркүйегінде АҚШ Әскери-теңіз күштерінің капитаны Исаак Чонсиге Онтарио және Эри көлдеріндегі теңіз күштеріне басшылық етуге, "оларды осы күзде бақылауға алу үшін барлық күш-жігерді жұмсау" деген тапсырма берілді. Үш апта ішінде ол 149 кеме жасаушыны, 700 теңізші мен теңіз жауынгерін, 100-ге жуық зеңбірек, көптеген мылтықтар мен басқа да жабдықтарды Онтарио көліндегі Сакетс-Харборға жеткізді, онда бұрыннан-ақ шағын кеме жасау орны болған. 1813 жылғы науқан маусымының басында АҚШ пен Канада арасындағы шекарадағы негізгі американдық күштер Сакетс-Харборда шоғырландырылды. Чонси құрған теңіз эскадрильясы Кингстондағы қарсылас британдық және канадалық эскадрильядан басым болды, ал генерал-майор Генри Дирборнның қол астындағы әскерлер британдықтарды олардың кеңейтілген майданының кез келген нүктесінде басып шыға алатын еді. Американдықтардың Кингстонға шабуыл жасау мүмкіндігі болды, бұл британдық эскадрильяны жоюға және америкалықтарға Үстіңгі Канаданың көп бөлігін бақылауға алуға мүмкіндік берер еді. Алайда, Дирборн мен Чонси Кингстонда орналасқан деп санайтын британдық әскерлердің санын асыра бағалады және оның орнына көлдің екінші жағындағы Үстіңгі Канада провинциясының астанасы Йоркке шабуыл жасады. 27 сәуірде америкалықтар Йорк шайқасында жеңіске жетіп, уақытша қаланы басып алып, тонады. Олар Ниагара өзенінің сағасына жақын орналасқан Ниагара фортына қайта шегінді, өзеннің қарсы жағындағы Джордж фортындағы британдық бекініске шабуыл жасауға дайындалды. 1812 жылдың соңында капитан Джеймс Лукас Йё Адмиралтейство тарапынан Ұлы көлдердегі британдық теңіз күштеріне басшылық етуге тағайындалды. Ол 5 мамырда Квебекке келді, содан кейін 150 теңіз офицерлері мен теңізшілерінің тобымен Сент-Лоуренс өзенімен Кингстонға бет алды. Жолда ол Канаданың генерал-губернаторы генерал-лейтенант сэр Джордж Превостты кездестірді, ол да Кингстонға бара жатқан еді. Бұл Превосттың төрт ай ішінде Үстіңгі Канадаға екінші сапары болды, өйткені ол Йорктегі жеңілістен кейін провинциялық ассамблеяның сенімін жоғалтқан генерал-майор Роджер Хейл Шеффтің орнын ауыстыру қажет деп ойлады. Превост пен Йё 15 мамырда Кингстонға келді. Превост өзінің қолбасшылығын қайта ұйымдастырып, отаршылдар мен азаматтық биліктің рухын көтеруге тырысқанда, Йё жаңа соғыс кемесінің құрылысын және бірнеше басқа қарулы кемелерді жөндеуді жеделдетті. (Бұл жұмыстың көп бөлігін Жаңа Шотландиядағы Галифакстағы теңіз базасынан бөлінген үш офицер – командирлер Роберт Хериот Барклей, Роберт Финнис және Дэниел Принг орындаған еді). Превост пен Йё "Вулф" кемесі аяқталған кезде Йёның эскадрильясы Чонсидің эскадрильясынан сәл басым болатынын, сонымен қатар американдықтар Сакетс-Харборда 28 зеңбіректік ауыр соғыс кемесін, "General Pike" құрып жатқанын білді, бұл артықшылықты Чонсиге қайтаруы мүмкін еді. 25 мамырда Чонсидің эскадрильясы Форт-Джордж маңында байқалды. Британдық командир, бригадир генерал Джон Винсент дереу Кингстонға хабарлама жіберді. (Екі күннен кейін Форт-Джордж шайқасында ауыр шығынға ұшырап, ол өз орнынан ығыстырылды). Форт-Джордж маңында Чонсидің бар екенін білгеннен кейін Йё мен Превост американдық эскадрилья мен Дирборнның армиясы бірнеше күн бойы сол жерде тұратынын түсінді. Олар Сакетс-Харборды басып алуға және кеме жасау орнына шешуші соққы беруге мүмкіндік алды.

Британдық әскерлер

Кингстондағы қолда бар британдық әскерлер, 100-ші полктің гранадерлік ротасы, 8-ші (Патшаның) жаяу полкінің екі ротасы, 104-ші полктің төрт ротасы, Гленгарри жеңіл жаяу әскерінің бір ротасы, Канадалық Вольтижерлердің екі ротасы және екі 6 фунттық зеңбірекпен бірге Корольдік артиллерия бөлімшесінен тұрды. Оларға дереу қолбасшылық ететін генерал болмағандықтан, Превост өзі экспедицияға жетекшілік етті, бірақ жағаға шыққаннан кейін әскерлердің басқаруын өзінің генерал-адъютанты, полковник Эдвард Бэйнсқа жүктеді.

Хендерсон шығанағы шайқасы

Британдық күш 27 мамырда кеш сапарға шығып, келесі күні таңертең Сакет портына жетті. Жел өте әлсіз болғандықтан, Еоға жағаға жақын маневр жасау қиын болды. Ол сондай-ақ жергілікті жағдаймен және су тереңдігімен таныс емес еді. 28 мамыр күні түске дейін бұрын әскерлер жағаға қайықпен жүзуге кірісті, бірақ алыстан белгісіз желкендер көрінді. Егер олар Чонсидің флоты болса, шабуыл тоқтатылып, әскерлер кемелерге қайтарылды. Алыстағы желкендердің Освегодан Сакетс-Харборға 9-шы және 21-ші АҚШ жаяу әскер полктерінен келген әскерді тасымалдаған он екі қайық екені анықталды. Британдықтар үш үлкен каноэге үнді тайпаларының әскерлерін және Гленгарри жеңіл жаяу әскерінің жасағын тасымалдаған каноэ жіберді. Форт Волонтер және Форт Томпкинспен қатар, американдықтар ауылдың оңтүстігінде бірнеше берік блокхаустар салды және қала мен кеме жасау орнын қоршап тұрған жер қазбаларын және абатистерді (қырқылған ағаштар мен бұтақтардан жасалған қорғаныс құрылыстары) жартылай аяқтады. Бұл қорғаныс жүйесі өткен жылы подполковник Александр Макомб жоспарлап, құрылысын басталды. Америка флотилиясының көп бөлігі Чонсимен бірге Форт-Джорджта болды, бірақ екі қарулы шхуна – «Фейр-Американ» және «Перт» Сакетс-Харбордың жанындағы Блэкуотер-Крикке тікелей иендеп қойылған еді. Аталған кемелердің бас теңіз офицері командордың інісі, лейтенант Вулкотт Чонси болды.

Британдықтардың шабуылы

Келесі күні таңертең, 29 мамырда, Превост шабуылды қайта бастады. Британдық әскерлер қаланың оңтүстігіндегі Ат аралына түсті, оларға отаршылдарға тиесілі екі 6 фунттық далалық зеңбірек пен Форт Томпкинстен алыс атыспен 32 фунттық теңіз зеңбірегі қарсылық көрсетті. Олар аралды қорғаған Албания еріктілерінің мылтық атысына да тап болды. Британдықтар қайықтарда бірнеше сарбазды жоғалтса да, жағаға шығуға жетті, ал еріктілер шегінді. Құрғақ күш толық жиналғаннан кейін, олар аралды жағамен байланыстырған су тасқан жол арқылы шабуылдады. Британдықтар осы кезде оңай нысана болғанымен, американдық отаршылдар қаруларын тастап қашып кетті. Бригад генерал Браун олардың шамамен жүздейін қайта жинады. Осы кезде Превост жеңіске жету мүмкін емес екеніне көз жеткізді. Оның жеке далалық зеңбіректерi әрекетке кірмеді, және оларсыз американдық қорғанысында жарықтар жасау мүмкін болмады, ал Браун жинаған отаршылдар оның оң қанаты мен артқы жағына шабуыл жасады. Ол шегінуге бұйрық берді. Кейін Превост жаудың жеңілгенін және шегінудің үлгілі тәртіппен жүргізілгенін жазды, бірақ британдық сарбаздардың басқа есептері кері қайтарудың тәртіпсіз болғанын және әр бөлімнің жеңіліске бір-бірін кінәлағанын көрсетті. Америкалықтар өз тарапынан Превост шұғыл шегінбегенде Кингстонға қайта оралмайтынын мәлімдеді. АҚШ-тың 9-шы жаяу әскері шайқас дауысымен жылдам марш жасады, бірақ британдықтар араласуға үлкермей кетіп қалды.

Шығындар

Британдық армияның жарақат алғандар есебінде 1 офицер мен 47 сарбаз қаза болды, 12 офицер мен 183 сарбаз жараланды, ал 3 офицер мен 13 сарбаз "жараланып, жоғалып кетті" (яғни, қалып қойды) деп тіркелді. Корольдік теңіз күштерінің жеке құрбандық тізімінде 1 қаза тапқан және 5 жараланған адам болды. Бұл британдықтардың жалпы шығыны 49 қаза тапқан және 216 жараланған адамды құрады, олардың 16-сы майданда қалды. Алайда, Патрик Уайлдер былай деді: "Үш британдық офицер мен 32 британдық сарбаз американдық әскери дәрігерлердің күтіміне берілді". Бұл көрсеткендей, ресми жарақат есебінде қаза болған деп есептелген британдық сарбаздардың 19-ы шын мәнінде жараланған және тұтқынға алынған. Осыған сәйкес, британдықтардың жалпы шығыны 30 қаза тапқан, 200 жараланған және 35 жараланған тұтқынды құрады. Назар аударарлық британдық құрбандық – Превосттың генерал-адъютантының көмекшісі капитан Эндрю Грей, ол қаза тапты. Майор Уильям Сванның американдық күштерге келген зиян туралы баяндамасында 22 қаза тапқан, 84 жараланған және 26 жоғалып кеткен адам тіркелді. Сван ополченняның шығыны туралы егжей-тегжейлі мәлімет бермеді, тек "жиырма бестен аспайды" деп айтты. Бұл 29 мамырдағы шайқаста американдықтардың шамамен 157 адам қаза тапқанын, жараланғанын және жоғалып кеткенін көрсетеді, соның ішінде өлімге ұшыраған подполковник Электус Бэкус та бар. 28 мамырда Хендерсон шығанағында қаза тапқан 35 адам мен тұтқынға алынған 115 адамды ескерсек, американдықтардың шығыны 307 офицер мен сарбазды құрады. Британдықтар 28 және 29 мамырда үш 6 фунттық зеңбірек пен 154 тұтқынды қолға түсірді.

Бірнеше ай бойы Онтарио көлі мен оның төңірегіндегі шайқастар тоқтап тұрды, бірақ 28 қыркүйекте генерал Пайк Йеоның флагманы "Волфты" ауыр зақымдады. Йео Берлингтон шығанағына шегінді және жыл соңына дейін көлдің бақылауын қалдырды.

Мұра

Америка Құрама Штаттары армиясының төрт белсенді тұрақты жаяу әскер батальоны (1 2 Inf, 2 2 Inf, 1 5 Inf және 2 5 Inf) Сакет порты шайқасында болған американдық жаяу әскер бөлімдерінің (ескі 9-шы, 21-ші және 23-ші жаяу әскер полктері) тарихын жалғастырады. Британ армиясының ішінде 1-ші (Royal Scots) Foot Шотландия Корольдік полкімен, ал 8-ші (King's) Foot Ланкастер герцогының полкімен жалғастырылады. Канада армиясы 104-ші жаяу полкті Солтүстік жағалау (Нью-Брансуик) полкі арқылы, ал Гленгари жеңіл жаяу әскерін Стормонт, Дундас және Гленгари жоталықтары арқылы еске алады. Корольдік Ньюфаундленд фенсибльдері Корольдік Ньюфаундленд полкімен, ал Канадалық Вольтижерлер Лес Вольтижер де Квебекпен жалғасады. Бригадир және Квартирмейстер генерал Роберт Свартвут 23 маусымда генерал-майор Уильям Генри Харрисонға американдық жеңіс туралы хат жіберді. Квартирмейстер генерал Роберт Свартвуттан генерал Уильям Генри Харрисонға, Буффало почта шебері Эрастус Гренджер арқылы, Нью-Йорк штабында, Форт Джордж, 2 маусым 1813 жыл, сағат 10:00. Мырза, Мен сіздерге қоса тіл қосып жіберген генерал Харрисонға арналған хатты осы кеңсеге экспресспен жіберуіңізді сұраймын. Генерал Превост пен генерал Ё басшылығымен британдықтар Сакетс-Харборға жасаған шабуылда үлкен шығынға ұшырады. Біздің әскеріміздің жоғалғандары аз болды. Свартвут, Бригадир Квартирмейстер генералы ретінде қол қойды.

Талдау

Сакетс-Харбордағы британдықтардың жеңілісі Йорк және Форт-Джордждағы американдықтардың қарсылық көрсетіп, жеңіске жеткен шабуылдарымен салыстырғанда нашар болды, тіпті Сакетс-Харбордағы жағдай қорғаушылар үшін сәл жақсырақ болғанмен. Басты себебі, шабуыл жеткілікті дайындық, жоспарлау және жаттығусыз басталған болуы мүмкін. Әскерлер бірге жаттығу өтпеген, құрамында түрлі бөлімдерден жиналған әскер тобы болды. Бұл американдық қатардағы әскерлерге де қатысты, бірақ олар бекінілген қорғаныс шебінен соғысқандықтан, бұл мәселе аса маңызды болған жоқ. Превост 1809 жылы Мартиникаға қарсы шабуылда әскерге басшылық еткенімен, оларды тікелей басқармаған, Сакетс-Харбордағыдай, команданы басқа офицерге (осы жағдайда бригадир генерал Дэниел Хогтонға) тапсырған. Ол кейінгі шайқастарда сақтығымен көзге түсті. Превост Сакетс-Харбордағы командалық міндетін тапсырған полковник Бейнс өмірінде әскерді шайқаста басқаруға аз мүмкіндік алған. Ео шабуыл жасауға шебер капитан ретінде танымал болған, бірақ көлдегі жағдайға және командалыққа жаңа болғандықтан, 28 мамырда көптеген әскери кемелерін терең суларда ұстады. 29 мамырда шайқасқа жақын болу үшін жағаға шыққанда, британдықтардың үлкен кемелері бұйрықсыз қалдырылды және тек Бересфорд ғана белсенді түрде араласуға тырысты.

Жауынгерлік алаңның сақталуы

Америкалық Соғыс алаңдары қоры және оның серіктестері Сакетс-Харбор шайқасының алабының бір бөлігін сатып алып, сақтап қалды.