Жозеф Гримальди: Англияның әйгілі комедия актері және бишісі

Кіріспе

Джозеф Грималди (18 желтоқсан 1778 – 31 мамыр 1837) – ағылшын актері, комедиан және биші, Регенттік дәуіріндегі ең танымал ағылшын ойыншысы. 19 ғасырдың басында ол британдық пантомималардың бөлігі болған арлекинадтағы Клоун рөлін кеңейтті, әсіресе Корольдік театр, Дрюри Лейн, Садлерс Уэллз және Ковент-Гарден театрларында. Ол Лондонның комедиялық сахнасында осыншалықты ықпалды болды, Клоунның арлекинадтағы рөлі "Джой" деп аталды, ал оның лақап аты мен Грималдидің ақ бет макияжының дизайны басқа клоун түрлерінде де қолданылды және қазірге дейін қолданылуда. Грималди "Тағы да келдік!" сияқты ұлағат сөздерді тудырды, олар қазіргі пантомималарда да жиі кездеседі. Ойын-сауықпен айналысқан әкесінен туған Грималди бала кезінен өнер көрсетуге кірісіп, 1780 жылы Дрюри Лейнде сахнада алғаш рет өнер танытты. Келесі жылы Садлерс Уэллз театрында сәттілікке жетті; оның алғашқы маңызды рөлі – пантомимадағы Кішкентай Клоун. Ұзақ білім алмағаннан кейін, ол түрлі төмен бюджетті өндірістерде ойнады және бала кезінде ізделіс тапқан актер болды. Ол "Валентин мен Орсон" (1794) және "Талисман" немесе "Харлекин бақытты" (1796) туындыларында басты рөлдерді ойнады, соңғысы оған кең танылу әкелді. 1790-шы жылдардың соңында Грималди Робинзон Крузоның пантомималық нұсқасында ойнады, бұл оның маңызды пантомима орындаушысы екенін растады. Көптеген қойылымдардан кейін, оның Дрюри Лейндегі мансабы қиындыққа толы болды және ол 1806 жылы театрдан кетті. Ковент-Гарден театрымен жаңа байланыс орнатып, сол жылдың соңында Томас Джон Дибдиннің "Арлекин және ана қаз" немесе "Алтын жұмыртқа" спектаклінде өнер көрсетті, онда ол Клоун рөлін ең жақсы ойнады. Грималдидің Ковент-Гарден мен Садлерс Уэллстегі жұмысы бір уақытта жүрді, ол Лондонның жетекші Клоуны және комедиялық ойыншысы ретінде танылды, екі театрдың да сахнасында көптеген жетістіктерге қол жеткізді. Лондондағы танымалдылығы Англияның провинциялық театрларында өнер көрсетуге сұраныс тудырды, онда ол жомарт гонорар алды. Грималдидің Садлерс Уэллспен байланысы 1820 жылы аяқталды, себебі театр басшылығымен қарым-қатынасы нашарлады. Жылдар бойы белсенді клоундықтан алған көптеген жарақаттардан кейін оның денсаулығы да нашарлап, 1823 жылы зейнеткерлікке шықты. Кейінгі жылдары ол кейде сахнаға шықты, бірақ нашарлаған денсаулығы оның өнерін шектеді. Өмірінің соңғы жылдары Грималди көпке танылмады, депрессияға ұшырап, кедейленіп, маскүнем болды. Ол әйелі мен актер ұлы Джозеф Самуэльден де ұзақ өмір сүрді, 1837 жылы 58 жасында Ислингтонда қайтыс болды.

English actor, comedian and dancer

Joseph Grimaldi (18 December 1778 – 31 May 1837) was an English actor, comedian and dancer, who became the most popular English entertainer of the Regency era. In the early 19th century, he expanded the role of Clown in the harlequinade that formed part of British pantomimes, notably at the Theatre Royal, Drury Lane and the Sadler's Wells and Covent Garden theatres. He became so dominant on the London comic stage that the harlequinade role of Clown became known as "Joey", and both the nickname and Grimaldi's whiteface make up design were, and still are, used by other types of clowns. Grimaldi originated catchphrases such as "Here we are again! ", which continue to feature in modern pantomimes. Born in London to an entertainer father, Grimaldi began to perform as a child, making his stage debut at Drury Lane in 1780. He became successful at the Sadler's Wells Theatre the following year; his first major role was as Little Clown in the pantomime The Triumph of Mirth; or, Harlequin's Wedding in 1781, in which he starred alongside his father. After a brief schooling, he appeared in various low budget productions and became a sought after child performer. He took leading parts in Valentine and Orson (1794) and The Talisman; or, Harlequin Made Happy (1796), the latter of which brought him wider recognition. Towards the end of the 1790s, Grimaldi starred in a pantomime version of Robinson Crusoe, which confirmed his credentials as a key pantomime performer. Many productions followed, but his career at Drury Lane was becoming turbulent, and he left the theatre in 1806. In his new association with the Covent Garden theatre, he appeared at the end of the same year in Thomas John Dibdin's Harlequin and Mother Goose; or, The Golden Egg, which included perhaps his best known portrayal of Clown. Grimaldi's residencies at Covent Garden and Sadler's Wells ran simultaneously, and he became known as London's leading Clown and comic entertainer, enjoying many successes at both theatres. His popularity in London led to a demand for him to appear in provincial theatres throughout England, where he commanded large fees. Grimaldi's association with Sadler's Wells came to an end in 1820, chiefly as a result of his deteriorating relationship with the theatre's management. After numerous injuries over the years from his energetic clowning, his health was also declining rapidly, and he retired in 1823. He appeared occasionally on stage for a few years thereafter, but his performances were restricted by his worsening physical disabilities. In his last years, Grimaldi lived in relative obscurity and became a depressed, impoverished alcoholic. He outlived both his wife and his actor son, Joseph Samuel, dying at home in Islington in 1837, aged 58.

Отбасылық тарихы және ерте жылдары

Гримальди Лондонның Вестминстер ауданындағы Клэр Маркетте бишілер мен комедия актерлері отбасында дүниеге келді. Оның әкесінің әкесі, Джон Баптист Грималди, 1730 жылдары Италиядан Англияға көшіп келген, кәсібі бойынша тіс дәрігері және әуесқой актер болған. Ол Джон Ричтің "Арлекин" роліне қарсы "Панталоне" ролін орындаған. Джон Баптисттің ұлы, Гримальдидің әкесінің әкесі Джованни Баттиста Грималди, ерте жасынан өнермен айналыса бастады және мансабының көп бөлігін Италия мен Францияда өткізді. Джон Баптист оны Джон Ричпен таныстырды; кейін Джованни Ричті алдап, континентке қашып кетті, содан кейін қайтыс болды. Оның алғашқы лондондық өнері Король театрында болды. Кейіннен Дэвид Гаррик оны Дрюри Лейндегі Корольдік театрда пантомималарда Панталоне ролін ойнауға шақырды, ол жоғары мақтауға ие болды және ақырында онда балетмейстер болды. Ол 1773 жылы Джузеппе Грималдидің шәкірті болып, биші және публицист болды, көп ұзамай оның сүйіктісіне айналды, тіпті ол 14 жасқа толмаған болатын.

Гримальдидің әкесі үш әйелден кем дегенде он баласы бар, тұрақты түрде ізгілік іздейтін адам болған. 1778 жылы ол уақытын екі лондондық мекенжай арасында бөлісті, оларды оның сүйіктілері Брукер мен Энн Перри басқарды. Сол жылы екі әйел де бала туды, Перри Генриетта есімді қызды, ал Брукер Джозефті. Бірінші ұлының туғанына қуанған Джузеппе Грималди Брукермен аз уақыт өткізді, көбінесе Перримен бірге тұрды және, мүмкін, басқа да сүйіктілерін ұстады. Шамамен 1780 жылы Брукердің екінші ұлы Джон Баптист дүниеге келді. Актерлік династия құруға құштар Джузеппе Перриді және оның қызын тастап, Брукермен және оның екі ұлымен бірге Хай Холборндағы Кіші Рассел көшесіне көшіп барды. Жиі эксцентриктік және маниялық мінез-құлық танытқан Джузеппе қатаң тәртіпті ұстады және бұйрықтарына бағынбаған балаларын жиі ұрып-сапалады.

Садлерс-Уэллс пен Друри-Лейндегі алғашқы жылдары

Гримальдиге екі жасынан бастап әкесі арлекинадтағы кейіпкерлерді ойнатуды үйретті. Ол және кіші інісі Джон Батист актерлік талантын көрсетсе де, Жозеф Лондон сахнасына дайындалды. Шеридан Дрюри-Лейнде ондаған балаларды, соның ішінде Гримальдиді де, қосымша актерлер ретінде жұмысқа алды. 1781 жылы Бокс күні Гримальди «Шаттықтың жеңісі» немесе «Друри-Лейндегі Гарлекиннің үйлену тойы» пантомимінде Кішкентай Клоун рөлін ойнады. Оның өнерінің нәтижесінде ол менеджменттен қосымша жұмыс ұсыныстарын алды және Дрюри-Лейнде жас актер ретінде танылды. Сонымен қатар, ол Садлер Веллсте өнімді актер болды, онда маймылдар, имптер, феялар және дженде сияқты көптеген кішігірім рөлдерді ойнады. Екі театрдың қойылымдары ұқсас болғанымен, олар әртүрлі көрермендерге тартымды болды: Дрюри-Лейн – қоғамның бай топтарына, ал Садлер Веллс – шулы жұмысшы табына. Гримальдидің сахналық мансабы гүлденгенімен, Джузеппе оны Путнидегі Форд академиясына, театр актерлерінің балаларын оқытатын пансионға орналастырды. Гримальди оқу мен жазуда қиындықтарға тап болса да, өнерге қабілетін көрсетті, бұл туралы Гарвард театры коллекциясында сақталған суреттері куәлік етеді. Лондон сахнасындағы табысы Гримальдилерге Клэр Маркет пен Холборнда тұратын жұмысшы отбасыларына қарағанда жайлы өмір сүруге мүмкіндік берді. Алты жасында Гримальди баспасөз тарапынан танымал актер деп есептелді, «Gazetteer» газетінің бір сыншысы «Гримальдидің кішкентай ұлы таңғажайып өнер көрсетеді» деп жазды. Бір күні Гримальди маймыл рөлін ойнап жатқанда, әкесі оны сахнаға алып шықты және оның белдігіне тізбек байлады. Джузеппе жас ұлын «жоғары жылдамдықпен» айналдырғанда, тізбек үзіліп, Гримальди оркестр орна қақпалап түсті. 1789 жылдан бастап Гримальди аға-інілерімен бірге «Үш жас Гримальди» атты қойылымда өнер көрсетті. Нәтижесінде 9 жасында Гримальди отбасының басты күнкөріс көзіне айналды. Шеридан оған Дрюри-Лейнде аптасына 1 фунттан астам жалақы төледі және анасына Дрюри-Лейнде биші ретінде жұмыс істеуге рұқсат берді. Алайда, Садлер Веллс иелері Гримальдидің жалақысын аптасына 15 шиллингтен 3 шиллингке дейін төмендетіп, келесі үш жыл бойы сол деңгейде ұстады. Джон Филип Кембл 1788 жылдың соңында Шеридан бас қазынашы болып тағайындалғаннан кейін Дрюри-Лейнде продюсердің (директордың) міндеттерін қабылдады. Шеридан Гримальдиді Кемблдің қойылымдарында көбінесе кішігірім рөлдерде пайдаланды және оған Садлер Веллсте бір уақытта жұмыс істеуге мүмкіндік берді. Келесі екі жылдағы сахналық өнері оған әкесінің басшылығымен алған табысын әкелмеді, ал Лондондық өндірістердегі көрнекті Клоун рөлі көп ұзамай француз акробаты, салт аттысы, әншісі және күшті жігіті Жан Батист Дюбуаға бұйырды. Гримальди Дюбуаның көмекшісі болып жұмыс істеді, бірақ кейінірек өмірінде ол француздың шәкірті болғанын жоққа шығарды. 1791 жылы Дрюри-Лейн театры қиратылды, ал Гримальди Хеймаркет театрына берілді, онда ол тенор Майкл Келлидің қатысуымен «Симон» операсында қысқа ғана уақыт ойнады. 1794 жылдың 21 сәуірінде жаңа Дрюри-Лейн театры ашылды, ал 15 жастағы Гримальди өзінің басты жас актерлердің бірі ретінде орнын қайта алды. Сол жылы ол әкесі қайтыс болғаннан кейін алғашқы маңызды рөлін ойнады; Валентин мен Орсондағы карлик ретінде. Екі жылдан кейін, Садлер Веллсте, ол Томас Джон Дибдиннің Рождестволық пантомимасында «Талисман немесе Арлекин бақытты болды» ролінде Хаг Морадты ойнады. Пантомима сәтті аяқталды, ал Гримальди жақсы пікірлер алды. Дрюри-Лейн менеджменті оның табысын пайдалануға асықты, сол жылы ол Кемблдің Лондон сахнасына бейімделген Париж хиті «Лодёскада» ойнады. Гримальди бала кезінен үйренген акробатикалық және қылышпен күресу дағдыларын қажет ететін Камасин рөлін ойнады. Ол 1796 жылы Робинзон Крузоның Рождестволық пантомимасында Дрюри-Лейндегі Пьерро ретінде кеңінен құрметке ие болды. Гримальди өзінің болашақ әйелі Мария Хьюзбен 1796 жылы танысты. Садлер Веллс театрының иесі Ричард Хьюздің үлкен қызы Марияны Гримальдиге оның анасы Ребекка Брукер таныстырды, көп ұзамай романс өркендеді. Олар 1799 жылдың 11 мамырында үйленіп, Пентонвиллдегі 37-ші Пенттон көшесіне көшіп барды. Сол жылы Гримальди «Скарбороға саяхат» (ауыл адамы ретінде) және «Әйелді билеу және әйелі бар» (қызметші ретінде) сияқты қойылымдарда ойнады. Ол осы қойылымдарда ерекше және әдетте төмен деңгейдегі комедианттарға берілетін рөлдерді ойнады. Бұған қарамастан, ол өзінің кейіптемелері үшін мақталып, Дрюри-Лейндегі толыққанды ересек актер ретінде танылды, бұл оған беделді Дрюри-Лейн Театр қорының мүшесі болуға мүмкіндік берді.

From the age of two, Grimaldi was taught to act the characters in the harlequinade by his father. Although he and his younger brother John Baptiste both displayed acting talent, Joseph was groomed for the London stage. Sheridan employed dozens of children, including Grimaldi, as extras at Drury Lane. On Boxing Day 1781, Grimaldi took the part of Little Clown in the pantomime The Triumph of Mirth; or, Harlequin's Wedding at Drury Lane. As a result of his performance, he received further work offers from the management and became an established juvenile performer at Drury Lane. At the same time, he was a prolific performer at Sadler's Wells where he played a host of minor roles, including monkeys, imps, fairies and demons. Though the two theatres staged similar productions, they appealed to different audiences: Drury Lane to the wealthy classes of society and Sadler's Wells to the boisterous working class. Although Grimaldi's stage career was flourishing, Giuseppe enrolled him at Mr Ford's Academy, a boarding school in Putney, which educated the children of theatrical performers. Although Grimaldi struggled with reading and writing, he showed a talent for art, as evidenced by some of his drawings that survive in the Harvard Theatre Collection. Their success on the London stage allowed the Grimaldis to enjoy an affluent lifestyle in contrast to other working class families living in Clare Market and Holborn. By the age of six, Grimaldi was considered a prominent stage performer by the press, with one critic from the Gazetteer commenting that "the infant son of Grimaldi performs in an astonishing manner". One evening, Grimaldi was playing the part of a monkey and was led onto the stage by his father, who had attached a chain to Grimaldi's waist. Giuseppe swung his young son around his head "with the utmost velocity", when the chain snapped, causing young Grimaldi to land in the orchestra pit. From 1789 Grimaldi would appear alongside his siblings in an act entitled "The Three Young Grimaldis". As a result, at age 9, Grimaldi became the family's principal breadwinner. Sheridan paid him an above average wage of £1 a week at Drury Lane, and allowed his mother to work at Drury Lane as a dancer. However, the proprietors of Sadler's Wells were less supportive, cutting Grimaldi's pay from 15 shillings to 3 shillings a week, at which level it remained for the next three years. John Philip Kemble took over the producer's (director's) duties at Drury Lane later in 1788 when Sheridan was promoted to chief treasurer. Sheridan often employed Grimaldi in minor roles in Kemble's productions and continued to allow him to work concurrently at Sadler's Wells. His stage performances over the next two years did not garner him the kind of success he had experienced under the management of his father, and the role of pre eminent Clown in London productions soon fell to Jean Baptiste Dubois, a versatile French acrobat, horseman, singer and strongman, with a formidable repertoire of comic tricks. Grimaldi worked as Dubois' assistant, although in later life he denied that he had been the Frenchman's student. In 1791 the Drury Lane Theatre was demolished, and Grimaldi was loaned to the Haymarket Theatre, where he appeared, briefly, in the opera Cymon, which starred the tenor Michael Kelly. On 21 April 1794, the new Drury Lane theatre opened, and Grimaldi, now 15 years old, resumed his place as one of the principal juvenile performers. The same year, he played his first major part since his father's death; as the dwarf in Valentine and Orson. Two years later, at Sadler's Wells, he played the role of Hag Morad in the Thomas John Dibdin Christmas pantomime The Talisman; or, Harlequin Made Happy. The pantomime was a success, and Grimaldi received rave reviews. The Drury Lane management were eager to capitalise on his success, and later that year he was cast in Lodoiska, a Parisian hit adapted for the London stage by Kemble. Grimaldi played Camasin, a role that required the acrobatic and sword fighting skills that he had learned as a child. He won wider admiration as Pierrot in the 1796 Christmas pantomime of Robinson Crusoe at Drury Lane. Grimaldi met his future wife, Maria Hughes in 1796. The eldest daughter of the proprietor of the Sadler's Wells theatre, Richard Hughes, Maria was introduced to Grimaldi by his mother, Rebecca Brooker, and a romance soon blossomed. They married on 11 May 1799 and moved to 37 Penton Street, Pentonville. Later that year, Grimaldi appeared in a succession of shows including A Trip to Scarborough (as a countryman) and Rule a Wife and Have a Wife (as a maid). The roles he took in these productions were eccentric and usually reserved for low comedians. Despite this, he was praised for his characterisations and was deemed a player of legitimate adult roles at Drury Lane, which qualified him to become a member of the prestigious Drury Lane Theatrical Fund.

Дрюри Лейндегі соңғы жылдары

1798 жылы Дрюри-Лейн жыл сайынғы Рождестволық пантомима қою дәстүрін тоқтатты, соның салдарынан Гримальди мерекелік кезеңде басқа жұмыс іздеуге мәжбүр болды. Бұл күрделі қойылымда екі клоун (Дубои және Гримальди) болды, ал Дибдин жаңа костюмдер эскиздерін ұсынды. Клоунның костюмі бұрынғы бір ғасыр бойы қолданылып келген тоқыма киімнің орнына, "ірі алмаз бен шеңберлермен әсем өрнектелген, мата қиыршықтарымен және жеңдерімен безендірілген, көзге ұратын түрлі-түсті" болды. Қойылым сәтті аяқталды және жаңа костюм дизайны Лондонның басқа театрларында да көшірілді. 1800 жылы Дрюри-Лейнде Гримальди Ричард Камберлендтің "Бақыт доңғалағында" офицер, "Индиялықта" еврей саудагер, "Робинзон Крузода" клоун және Джон Филип Кемблмен бірге "Гамлетте" екінші қабір қазушы рөлінде ойнады. Гримальдидің әйелі Мария мен туылмаған баласы 18 қазан күні босану кезінде қайтыс болды. Гримальдидің хоббилерінің бірі – көбелектерді жинау еді. Ол шкафтарға 4000-қа жуық дана жинады. 1800 жылы ұрылар ол репетицияда болмаған кезде үйіне кіріп, шкафтарының көп бөлігін қиратты, соның салдарынан ол көбелектерді жинаудан бас тартып, мысықтар өсіруге көшті. Диккенс бұл қылмысты "адамгершіліксіздік пен ғылыми ізденістерге деген қызығушылықтың жоқтығы" деп сипаттады. Рождество маусымы жақындағанда және Питер Уилкинстің сәттілігі әлі де театр шеңберінде талқыланып жатқанда, Кембл үш жылдан бері Дрюри-Лейнде қойылмаған алғашқы пантомиманы, «Гарлекин Амулеті; немесе Монаның сиқыры» қоюға шешім қабылдады, онда Гримальди Пунч, содан кейін Дубоидың орнына клоун рөлінде ойнады. Бұл қойылымда Гарлекин "жамандыққа құмар емес, романтикалық және шарқыншақ" болды, ал Гримальдидің клоуны "хаостың даусыз жасаушысы" қалды. Гримальди «Біз қайтадан келдік!» деген сөз тіркесін ойлап тапты, ол әлі де пантомималарда қолданылады. Гримальди мен Дубои сол көктемде Дибдиннің «Харлекин Алхимигінде» Садлер Веллсте қайтадан бірге өнер көрсетті, онда екі клоун арасында әзіл-қалжың айқасы ұйымдастырылды, көрермендер кімнің ең қорқынышты бетін шығара алатынын анықтады. Гримальди үнемі жеңіске жететін. Өнер көрсету барысында ол сахнада аяғына оқ тиіп жарақат алды және бес апта бойы төсекке жатып қалды. Оның анасы ұлының осалдығы мен қайғыға толы халден қатты алаңдады, сондықтан ол сол апталарда оған күтім жасау үшін Дрюри-Лейндегі биші Мэри Бристоуды жұмысқа алды. Олар жақын достық қарым-қатынас орнатты, нәтижесінде махаббатқа толы сезім пайда болды және олар 1801 жылдың 24 желтоқсанында үйленді. Дрюри-Лейнде Кемблмен туысқандық қарым-қатынастың нашарлауынан кейін Гримальди жұмыстан босатылды және жақын маңдағы Ковент-Гардендегі Корольдік театрда өнер көрсете бастады. Ол сондай-ақ, Эксетердегі қайын атасының театрында да жұмыс істеді. Дрюри-Лейнде 1801 жылғы Рождество немесе 1802 жылғы Пасха пантомимасы болған жоқ, және Кембл өзінің театрының көрермендерінің азайғанын байқады. Гримальди провинциялық театрларда өнер көрсете бастады, алғашқы рет 1801 жылы Кент графтығының Рочестер қаласында. 1802 жылдың наурыз айында ол Кентке оралды, онда пантомимада өнер көрсетіп, екі күндік жұмыс үшін 300 фунт стерлинг тапты. Оның Дрюри-Лейндегі жұмысынан босатылуы ұзаққа соқпады, және ол бірнеше ай ішінде «Гарлекин Амулетінің» қайта қойылуы кезінде қайтадан қызметке орналастырылды. Садлерс Уэллс 1801 жылғы маусымның соңында жөндеу жұмыстары үшін жабылды және 1802 жылдың 19 сәуірінде қайта ашылды; Гримальди Пасха пантомимасында басты рөлге оралды, ол өзінің әдеттегі клоун кейіпкері «Джойдың» келбетін жасады. Ол бетіне, мойнына және кеудесіне ақ бояу жағып, содан кейін жақтарына қызыл үшбұрыштар, қалың қабау және әзіл-қалжыңмен күлімсіреген үлкен қызыл ерін салды. Гримальдидің дизайнын көптеген қазіргі клоундар қолданады. Гримальдидің өмірбаянын жазған Эндрю Макконнелл Стотттың айтуынша, бұл 1800 жылдардың ең маңызды театрлық эскиздерінің бірі. 1802 жылы Дубои Садлер Велл компаниясынан кетіп, Гримальдиді жалғыз резидент клоун етіп қойды. Гримальди «Англияның чемпионы» атты қойылымда досы Джек Болоньямен бірге ойнады. Осыдан кейін «Ко мен Зоа; немесе Белль Савидж» қойылымы пайда болды. «Таймс» газетінің бір сыншысы екеуінің бірге өлімі «шындықтан алыс әсерлі» екенін атап өтті. Болонья мен Гримальдидің сахнадағы серіктестігі қазір британ сахнасындағы ең танымал болды; Morning Chronicle олардың арлекинадтағы басқа актілермен салыстырғанда «теңдессіз» екенін ойлады. 1802 жылдың 21 қарашасында оның әйелі Мэри Гримальдиге жалғыз баласын, Жүсіп Самуэльді дүниеге келтірді, оны «JS» деп атады. Гримальди өзінің жас ұлын 18 айлық жасынан бастап Дрюри Лейн мен Садлерс Уэллстегі ерекше атмосферамен таныстырды. Ұлының өзінің ізімен сахнаға шығуына ынталы болғанымен, Гримальди баланың білім алуы маңыздырақ екенін сезінді және оны Мистер Фордтың академиясына тіркеді. Гримальди 1802 жылдың соңында Дрюри Лейнге оралды және «Жасыл сақал» қойылымында ойнады, содан кейін Рождестволық пантомима «Махаббат пен Сиқыр» қойылды. 1803 жылы Гримальдидің Садлерс Уэллстегі келісімі тағы үш жылға ұзартылды. Ол «Қызыл Жолақты Қақпақта» Руфо тонаушы, «Жаңа Шапырмада» сэр Джон Булл және Сусанна Сентливренің «Жақсы әйелге батыл қадам» пьесасында Аминадаб рөлінде ойнады. Наполеон соғыстары басталғанда, Садлерс Уэллс пен Дрюри Лейннің жаңа иелері көрермендерге көңіл көтеру үшін Гримальдиге үміт артты. «Күнқыз; немесе Кішкентай шыны аяқ» 1804 жылдың 3 қаңтарында Дрюри Лейнде қойылды. Гримальди Күнқыздың қарындастарының қызметшісі Педро рөлін ойнады. Қойылым театры үшін үлкен жетістікке ие болды, Майкл Келлидің музыкалық шығармасымен күшейтілді; алайда Гримальди мен сыншылар театрдың оның талантын жеткілікті пайдаланбайтынына және оның бұл рөлге дұрыс таңдалмағанына алаңдады. Садлерс Уэллс маусымы 1805 жылғы Пасхада басталды, және Гримальди мен Джек Болонья сәтті кезеңнің куәсі болды. Дрюри Лейн «Лодойска» операсын қойды, онда Гримальди, оның анасы және әйелі басты рөлдерде ойнады. Жаңа міндеттемесіне бірнеше аптадан кейін басшылық Джеймс Д’Эгвильді жаңа балетмейстер етіп тағайындады. Д’Эгвильдің дебюттік қойылымы «Терпсихораның оралуы» болды, онда Гримальди Пан рөлін ойнады, ол оның қазінгіге дейінгі ең жақсы рөлдерінің бірі деп есептеді. Алайда, қазан айында театр оның жалақысын төмендетті. «Терпсихора» жабылып қалғанда оған уәделенген қосымша 2 фунт стерлинг жалақысынан айырылды және кеңес алу үшін Томас Дибдинге жүгінді. Дибдин оған Дрюри Лейнді тастап, жақын маңдағы Ковент-Гарден театрында тұрақты жұмысқа орналасуға кеңес берді. Гримальди Томас Харриске, Ковент-Гарден театрының директорына Рождестволық пантомималар қоюға көндіру үшін хат жазды. Харрис бұл қойылымдардың жақтаушысы болған және Чарльз Дибдин мен оның серігі Чарльз Фарлидің жазу талантын пайдаланған. Гримальди Харриспен кездесіп, келісім шартқа қол қойды. Алайда, бұл театрға қосылар алдынан, ол Дрюри Лейндегі бұрынғы міндеттемелерін орындауы керек болды, «Гарлекин от жанында» қойылымында өнер көрсетті, ол жақсы қабылдамады.

In 1798, Drury Lane suspended its tradition of staging an annual Christmas pantomime, which meant that Grimaldi had to seek work elsewhere during the festive period. For this elaborate production, which featured two Clowns (Dubois and Grimaldi), Dibdin introduced new costume designs. Clown's costume was "garishly colourful patterned with large diamonds and circles, and fringed with tassels and ruffs," instead of the tatty servant's outfit that had been used for a century. The production was a hit, and the new costume design was copied by others in London. At Drury Lane later in 1800, he starred as an officer in The Wheel of Fortune by Richard Cumberland, a Jewish pedlar in The Indian, as Clown in Robinson Crusoe, and as the Second Gravedigger in Hamlet, alongside John Philip Kemble. Grimaldi's wife Maria and their unborn child died during childbirth on 18 October 1800. One of Grimaldi's hobbies was butterfly collecting. He accumulated as many as 4000 specimens in cabinets. In 1800 thieves broke into his home while he was away rehearsing and destroyed most of his cabinets, leading him to give up butterfly collecting and shift to pigeon rearing. Dickens described the crime as "the most heartless cruelty, and absence of all taste for scientific pursuits." With the Christmas season approaching, and the success of Peter Wilkins still a topic of conversation within theatrical circles, Kemble decided to stage the first Drury Lane pantomime in three years, Harlequin Amulet; or, The Magick of Mona, with Grimaldi as Punch and then as Clown, instead of Dubois. In this production, Harlequin became "romantic and mercurial, instead of mischievous", leaving Grimaldi's Clown as the "undisputed agent" of chaos. Grimaldi originated the catchphrase "Here we are again! ", which is still used in pantomime. Grimaldi and Dubois appeared together again later that spring at Sadler's Wells in Dibdin's Harlequin Alchemist, which set up a mock duel between the two Clowns, with the audience deciding who could pull the most hideous face. Grimaldi consistently won. During the run, he accidentally injured himself on stage by shooting himself in the foot and was confined to bed for five weeks. His mother became so concerned at her son's fragile and still grief stricken state that she employed a dancer at Drury Lane, Mary Bristow, to care for him full time during those weeks. They formed a close friendship, which resulted in a loving relationship, and they married on 24 December 1801. After a falling out with Kemble at Drury Lane, Grimaldi was dismissed and began appearing at the nearby Theatre Royal, Covent Garden. He also took up an engagement at his father in law's theatre in Exeter. There was no Christmas 1801 or Easter 1802 pantomime at Drury Lane, and Kemble noticed a reduction in his theatre's audiences. Grimaldi began to appear in provincial theatres, with the first appearance being in Rochester, Kent, in 1801. In March 1802, he returned to Kent where he performed in pantomime, earning £300 for two days work. His dismissal from Drury Lane was short lived, and he was reinstated within a few months in a revival of Harlequin Amulet. Sadler's Wells closed for refurbishment at the end of its 1801 season and re opened on 19 April 1802; Grimaldi returned to take a major role in the Easter pantomime, for which he designed the look of his recurring Clown character "Joey". He began by painting a white base over his face, neck and chest before adding red triangles on the cheeks, thick eyebrows and large red lips set in a mischievous grin. Grimaldi's design is used by many modern clowns. According to Grimaldi's biographer Andrew McConnell Stott, it was one of the most important theatrical designs of the 1800s. Later in 1802, Dubois left the Sadler's Wells company, making Grimaldi the sole resident Clown. Grimaldi starred in St. George, Champion of England opposite his friend Jack Bologna. This was followed by Ko and Zoa; or, the Belle Savage. A critic from The Times remarked that the pair's death scene together was "truely affecting". Bologna and Grimaldi's on stage partnership had by now become the most popular on the British stage; the Morning Chronicle thought they "stood unrivalled" compared to other acts within the harlequinade. On 21 November 1802, his wife Mary bore Grimaldi his only child, a son, Joseph Samuel, whom they called "JS". Grimaldi introduced his young son to the eccentric atmosphere at both Drury Lane and Sadler's Wells from the age of 18 months. Although eager to have his son follow him onto the stage, Grimaldi felt that it was more important for the boy to have an education and eventually enrolled him at Mr Ford's Academy. Grimaldi returned to Drury Lane late in 1802 and starred in a production of Bluebeard, followed by the Christmas pantomime Love and Magic. In 1803 Grimaldi's contract at Sadler's Wells was extended for another three years. He starred as Rufo the Robber in Red Riding Hood, as Sir John Bull in New Broom and Aminadab in Susanna Centlivre's A Bold Stroke for a Wife. The Napoleonic Wars had started, and the new proprietors of Sadler's Wells and Drury Lane looked to Grimaldi to satisfy audiences eager for comic relief. Cinderella; or, the Little Glass Slipper was presented at Drury Lane on 3 January 1804. Grimaldi played the part of Pedro, a servant to Cinderella's sisters. The production was a major success for the theatre, enhanced by Michael Kelly's musical score; however Grimaldi and the critics grew concerned that the theatre was underusing his talents and that he was miscast in the role. The Sadler's Wells season commenced at Easter 1805, and Grimaldi and Jack Bologna enjoyed a successful period. Drury Lane staged the opera Lodoiska, in which Grimaldi, his mother and his wife all had starring roles. A few weeks into his new assignment, management appointed James D'Egville as the new ballet master. D'Egville's debut production was Terpsichore's Return, in which Grimaldi played Pan, a role which he considered to be one of his best assignments to date. That October, however, the theatre reduced his wages. The extra £2 that he had been promised had been deducted from his salary when Terpsichore closed, and he approached Thomas Dibdin for advice. Dibdin advised him to leave Drury Lane and to take up a residency at the nearby Covent Garden Theatre. Grimaldi wrote to Thomas Harris, the manager of the Covent Garden Theatre, hoping to persuade him to stage Christmas pantomimes. Harris was already a supporter of the shows and had employed the writing talents of both Charles Dibdin and his co writer Charles Farley. Grimaldi met with Harris and obtained a contract. Before joining that theatre, however, he had to satisfy prior commitments at Drury Lane, appearing in the poorly received Harlequin's Fireside.

Ковент-Гардендегі жылдар

1806 жылы Грималди екінші үйін сатып алды, Финчлидегі коттедж, онда маусымдар арасында зейнеткерлікке шықты. Ол Дублиндегі Астли амфитеатрында Томас Дибдин мен оның ағасы Чарльздың пьесасында ойнауға келісті. Дибдиндер театрды жалға алды, бірақ оны жөндеу қажет болды. Нәтижесінде көрермендер азайып, қойылымның кассалық түсімі төмендеді. Грималди өзінің жалақысын театрды жөндеуге жұмсады. Дибдин компаниясы, Грималдимен бірге, жақын маңдағы Кроу-стрит театрына көшіп, Астлиге көмек көрсету үшін қайырымдылық концертін өткізді. Екі қойылымнан кейін компания Лондонға оралды. «Арлекин мен қырық қыз» Садлер Веллсте Пасха маусымын ашып, бүкіл маусым бойы сахнада болды. Грималди «Мен және менің Недди» әнін орындады, ол өзі үшін де, театр үшін де үлкен табыс әкелді. 9 қазан 1806 жылы ол үлкен үмітпен Ковент-Гарден театрында Томас Дибдиннің «Валентин мен Орсон» пьесасында Чарльз Фарлидің «Валентин» рөліне қарсы Орсон рөлін ойнады. Грималди Орсон рөлін өміріндегі ең қиын рөл деп санады, бірақ провинцияларда гастрольдік сапарда оны құлшыныспен орындады. Грималдидің ең танымал пантомимасы – Томас Дибдиннің «Арлекин мен ана қаз» немесе «Алтын жұмыртқа», ол 1806 жылғы 29 желтоқсанда Ковент-Гарден театрында ашылды. Көптеген пантомималардағыдай, ол екі рөлді ойнады: біріншіден, бай, бірақ агрессивті эксцентрикалық әйел бауыры «Бугл» рөлін, ал арлекинадқа айналғаннан кейін – Клоун рөлін. «Ана қаз» лондондық көрермендер арасында үлкен жетістікке жетіп, 20 000 фунт стерлинг пайда тапты. Ол екі жылдық резиденция кезінде 111 қойылымды орындады, бұл сол кездегі Лондон театрларының қойылымдары үшін рекордты көрсеткіш болды. Бірақ Грималди бұл рөлді өміріндегі ең нашар рөлдердің бірі деп санады және депрессияға түсті. Сыншылар пантомиманың табысын Грималдидің шеберлігіне байланыстырады. Кембл Грималдидің «өз өнерінің ұлы шебері екенін дәлелдегенін» айтты, ал актриса миссис Джордан оны «әлі де ешкім жете алмайтын дарын» деп атады. Қойылым әрқашан толы залға ойналды. 1808 жылдың қыркүйегінде Ковент-Гарден театрындағы өрт «Ана қаз» декорациясының көп бөлігін жойды, қойылым Хеймаркет театрына көшіріліп, жұмысын аяқтады. Кембл мен Харрис қаржы жинап, Ковент-Гарденді қайта жаңартқанда, Грималди Манчестер мен Ливерпульде провинциялық қойылымдарға қатысты. Ковент-Гарден театры 1809 жылдың желтоқсанында «Ана қаз» қойылымымен қайта ашылды. Жаңадан құрылысқа кеткен шығындарды өтеу үшін Кембл театр орындықтарының бағасын көтерді, бұл көрермендердің екі айдан астам уақыт бойы наразылық білдіруіне әкелді, содан кейін басшылық бұрынғы бағаларды қайта орнатуға мәжбүр болды. Грималдидің 1809–10 жылдардағы қойылымдарына «Дон Хуан» пьесасындағы Скарамуш және Клоун рөліндегі «Ауадағы қамалдар» кірді. Кейінірек 1810 жылы ол қайын сіңілісіне көмектесу үшін Бирмингемде қайырымдылық қойылымында өнер көрсетті. Келесі жылы Грималди «Tippitywitchet» әнін алғаш рет Садлер Веллсте Чарльз Дибдиннің «Банг ап» пантомимасында орындады, ол оның ең танымал әндерінің біріне айналды. Грималдидің қаржылық жағдайына түскен қысым оны провинциялық тапсырмаларды мүмкіндігінше көп қабылдауға мәжбүр етті. Сол жылы ол Челтенхэмге барып, «Дон Хуан» пьесасының қайта жандануында Скарамуш рөлін қайтадан ойнады. Жақын маңдағы Глостерде ол кешкі ас кезінде ақын лорд Байронмен кездесті, пьеса оның өлеңіне негізделген. Байрон атақты Клоунмен кездескенде, «осындай сирек және терең талант иесімен танысудан үлкен және шексіз қанағат алғанын» айтты. Грималди Лондонға оралып, Ковент-Гардендегі Рождестволық пантомимада, «Арлекин және Қызыл карлик» немесе «Адамтас жартас» қойылымында патшайым Ронабелляна рөлін ойнады. Осыдан кейін ол көбірек «ханым» рөлдерін ойнады. Кейінірек 1814 жылы ол Садлер Веллсте «Дон Хуан» пьесасының қайта жандануында басты рөлді ойнады, ал оның ұлы Скарамуш рөлін ойнады. Кассадағы түсім әдеттен тыс көп болды және Грималдидің ойынша, оның ұлы өзінің мансабын жалғастыра алатынын растады. Грималди жыл соңында екі рет қиындыққа тап болды: ауруға байланысты бірнеше ай үйден шыға алмады және желтоқсан айында досы, кеңесшісі және бұрынғы қайын атасы Ричард Хьюздің қайтыс болғанын естіді. 1815 жылдың басында Грималди мен оның ұлы «Арлекин мен Фортунио» пантомимасында әке мен бала Клоундарды ойнады; немесе, Шинг Му және Тун Тон. refn «Арлекин мен Фортунио» немесе «Шинг Му және Тун Тон» пантомимасы болашақтағы басты рөлдің ерте нұсқасын қамтыған алғашқы қойылым болды, ол Мария де Камп ойнаған шалбар киген рөл ретінде бейнеленді. Басты рөл 40-50 жылдан кейін ғана тұрақты пантомима рөліне айналды. refn Театр ережелері еліз бойынша қабылданды және көбінесе қатаң түрде орындалды. Садлер Веллсте мас болуға, ақпалық айтуға, дауласуға, киімдерді киім бөлмелерінен ұрлауға және ауа шығаруға тыйым салынды. Актерлер сахнадан тыс жерде бір-бірімен сөйлесе алмады, ал әйел актерлерге қосымша қойылымдарға рұқсат берілмеді. Дибдин қиын жағдайда болды, ал турдан кейін Грималди Садлер Веллстегі мәселелерді пайдаланып, тиімді келісімге қол жеткізді. Дибдин жалақыны көтеруге келісті, бірақ Грималдидің басқа талаптарына наразылық білдіріп, Клоун рөлін көп танылмаған Синьор Паулоға берді.

In 1806, Grimaldi bought a second home, a cottage in Finchley, to which he retired between seasons. He was engaged to appear at Astley's Amphitheatre in Dublin, in a play by Thomas Dibdin and his brother Charles. The Dibdins leased the theatre, but it was badly in need of repair. As a result audiences were small, and the show's box office takings suffered. Grimaldi donated his salary to help pay for the renovation of the theatre. The Dibdin company, with Grimaldi, transferred to the nearby Crow Street Theatre where they performed a benefit concert in aid of Astley's. After two more plays, the company moved back to London. Harlequin and the Forty Virgins opened the Easter season at Sadler's Wells and lasted the entire season. Grimaldi sang "Me and my Neddy", which proved very successful for both him and the theatre. Amid great expectations, he appeared at the Covent Garden Theatre on 9 October 1806 playing Orson opposite Charles Farley's Valentine in Thomas Dibdin's Valentine and Orson. Grimaldi, who considered the role of Orson to be the most physically and mentally demanding of his career, nevertheless performed the part with enthusiasm on tour in the provinces. Perhaps the best known of Grimaldi's pantomimes was Thomas Dibdin's Harlequin and Mother Goose; or, The Golden Egg, which opened on 29 December 1806 at the Covent Garden Theatre. As in most pantomimes, he played a dual role, in this case first as "Bugle", a wealthy but abrasive eccentric womaniser, and after the transformation to the harlequinade, as Clown. Mother Goose was a runaway success with its London audiences and earned an extraordinary profit of £20,000. It completed a run of 111 performances over a two year residency, a record for any London theatre production at the time. Grimaldi, however, considered the performance to be one of the worst of his career and became depressed. Critics thought differently, attributing the pantomime's success to Grimaldi's performance. Kemble stated that Grimaldi had "proved himself [as] the great master of his art", while the actress Mrs Jordan called him "a genius yet unapproached". The production regularly played to packed audiences. In September 1808, a fire at the Covent Garden theatre destroyed much of the Mother Goose scenery; the production transferred to the Haymarket Theatre where it completed its run. While Kemble and Harris raised funds and renovated Covent Garden, Grimaldi made provincial appearances in Manchester and Liverpool. The Covent Garden theatre re opened in December 1809 with a revival of Mother Goose. In an attempt to recover the costs incurred by the rebuilding, Kemble raised the theatre's seat prices, causing audiences to protest violently for more than two months, and the management was forced to reinstate the old prices. Grimaldi's 1809–10 productions included Don Juan, in which he appeared as Scaramouche, and Castles in the Air, as Clown. Later in 1810, he appeared in Birmingham in a benefit performance in aid of his sister in law. The following year, Grimaldi sang "Tippitywitchet" for the first time at Sadler's Wells in Charles Dibdin's pantomime Bang up, or, Harlequin Prime; it became one of his most popular songs.|group= n

By 1812, despite Grimaldi's success as a performer, he was close to bankruptcy as a result of his wife's extravagant spending, a number of thefts by his accountant and the cost of maintaining both an idyllic country lifestyle and his son JS's private education. The strain on Grimaldi's finances caused him to accept as many provincial engagements as he could. That year, he travelled to Cheltenham and appeared again as Scaramouche in a revival of Don Juan. In nearby Gloucester he met the poet Lord Byron, on whose poem the play was based, at a dinner party. Byron was in awe at meeting the famous Clown, stating that he felt "great and unbounded satisfaction in becoming acquainted with a man of such rare and profound talents". Grimaldi returned to London to star as Queen Ronabellyana with much success in the Covent Garden Christmas pantomime, Harlequin and the Red Dwarf; or, The Adamant Rock. After this, he increasingly played "dame" roles. Later in 1814, he played the title role in a revival of Don Juan at Sadler's Wells, with JS in his second role as Scaramouche. The receipts at the box office were unusually large and confirmed, in Grimaldi's mind, that his son was capable of sustaining his own career. Grimaldi suffered two setbacks towards the end of the year, becoming housebound for a few months due to illness and learning of the death of his friend, mentor and former father in law, Richard Hughes, in December. In early 1815, Grimaldi and his son played father and son Clowns in Harlequin and Fortunio; or, Shing Moo and Thun Ton. refn|Harlequin and Fortunio; or, Shing Moo and Thun Ton was the first known pantomime to feature an early variation of what would become the principal boy role, played as a breeches role by Maria de Camp. The principal boy role would not become a regular pantomime part for another 40 to 50 years. refn|Theatre rules were adopted nationwide and were often enforced vigorously. At Sadler's Wells, drunkenness, swearing, arguing, stealing clothes from the dressing rooms and breaking wind were all forbidden. Performers were not allowed to converse with each other off stage, and female performers were not allowed to take encores. Dibdin was struggling, and after the tour Grimaldi used the problems at Sadler's Wells to negotiate a lucrative contract. Dibdin agreed to a salary increase but bristled at Grimaldi's other demands and eventually gave the position of resident Clown to the little known Signor Paulo.

Кейінгі мансап

1815 жылы Грималди «Арлекин мен Дубтың сильфасы» пьесасында Клоун рөлін ойнады; немесе, Ковент-Гардендегі Бетнал-Гриннің соқыр тіленшісі, одан кейін Робинзон Крузоның Рождестволық пантомимасы; немесе, Чарльз Фарлидің басты кейіпкері Бейсенбіді сомдаған Батыл Буканер. 1818 жылы Грималди Шотландия, Манчестер және Ливерпуль қалаларына пайдалы, бірақ қиын турне жасады. Екі рет құлап, денесі көктеп, біраз уақытқа жүре алмай қалды. Ол Мэримен бірге 56 Exmouth Market, Islington-ға көшіп, ұлымен гастрольге шығудан бұрын жарақаттарынан жазылды. 1819 жылы Пасхада «Сөйлейтін құс» немесе «Перизада Колумбина» шығармасында Чарльз Дибдиннің сөздерімен ойнады. Көрермендер соңғы сөзді қуанышпен «гин» деп айқайлады, ал Грималди оларды шошыған үнмен: «Ой, ұят!» деп сөккен. «Hot Codlins» әлі күнге дейін клоундар, көбінесе пьесалар мен пантомималардың ашылу сахналарында орындайды. Сеньор Паулоның Садлер Веллстегі табысына қарамастан, театрдың көпшілік акционері болған Ричард Хьюздің жесірі Люси Грималдиге оралуын өтінді. Ол театрдың сегізінші үлесін сатып алу, тұрақты клоун болып қалу және аптасына 12 гинея жалақы алу шартымен келісті. Ол оның талаптарына келісті, ал ол 1818 жылы Пасхалық пантомимада «Маркиз де Карабас» немесе «Шапан киген мысық» рөліне түсті. Көрсетілім сәтсіз аяқталып, бір түнді ғана көрсетілді. Грималдиді сахнадан бірден әзіл айтқаннан (реквизит тышқанды жеу) кейін көрермендер ренжітіп, екі әйел көрермендердің арасында төбелес болды. Сондай-ақ, көрермендер Грималдидің нашар ойынына ашуланды; кейін ол бұл оның мансабының төмендеуінің басталуы деп ойлады. Дибдин сол жылы Садлерс-Уэллстен кетіп қалды; оның жағдайы тез нашарлап, борышкерлер түрмесінде уақыт өткізді. Грималдидің театр иесі ретіндегі дебюті де сәтсіз аяқталды. Джек Болонья, Мэри, Дж.С. және Болоньяның әйелі Луиза Грималдидің жалғыз тапсырыс берілген пантомимасы «Тағдырлар» немесе «Арлекиннің қасиетті күніне» қатысқан болса да, ол театрды басқару үшін қажетті жұмысты бағаламады, ал басқарудың қысымы оның денсаулығының тез нашарлауын күшейтті. Садлер Веллстің акциялары сатылды, Грималдидің үлесі Дэниел Эгертонға тиді. Эгертон Грималдиді жалақы төлеуші ретінде сақтап қалғысы келді, бірақ оны басқа театрларға беруді ұсынды. Грималди осы шарттармен келісімшартқа қол қоймады және оның орнына JS-пен бірге Ирландияда бірнеше тапсырмада болды. 1820 жылы Пасха маусымында Грималди Ковент-Гардендегі Корольдік театрда «Арлекин мен Золушка» немесе «Кішкентай шыны шұлықта» ойнады. Грималди басты кейіпкер Барон Помпозинидің әйелі рөлін сомдады; бұл рөл пантомималық ханымның алғашқы мысалы болды. 1820 жылдың соңғы айларында Грималдидің денсаулығы нашарлап, жиі эмоциялық күйзелістерге ұшырады, асқазан спазмдары, тыныс алудың қиындауы және қатты ревматоидты ауырсынулар болды. Бұл аурулар оның өнерге деген құштарлығына әсер етпеді. Сол қыркүйекте ол Ковент-Гарденде Аладдиндегі Касрак рөлінде, содан кейін Рождестволық пантомима «Арлекин мен Бэкон бауырлас» рөлінде ойнады; пантомима ерекше сәтті болды. 1821 жылы мамыр айында Грималди «Ундин» немесе «Судың рухы» спектаклін орындағаннан кейін құлдырап кетті. Дәрігерлер оның «ерте қартаю» деген диагноз қойды. 1820-ші жылдардың басында Грималди қысқа уақытқа жазылып, Кобург театрында алты апталық кездесу өткізді, онда ол «Салмагунди» немесе «Клоунның барлық түрлеріндегі ыдысы» пантомимасында Клоун рөлін ойнады; бір апта бойы көрсетілген, содан кейін «Қытайдағы даулар» немесе «Арлекин және Гонг саудагерлерімен» ауыстырылды. Екі қойылым да сәтті болды, бірақ Грималди екіншісінің көрсетілімі ортасында ауырып қалды. 1822 жылы Грималди денсаулығы нашар болғандықтан, «Арлекин мен Огресс» немесе «Ағаштағы ұйықтап жатқан сұлу» фильмінде басқа актердің Клоун рөлін орындау үшін Челтенхэмге сапар шекті. Грималдидің денсаулығы нашарлауына байланысты репетициялар қысқартылғанмен, сыншылар оның өнерін жоғары бағалады. «Челтенхэм» шипажайы өзінің емдік күшімен танымал болған. Грималди мұны денсаулығы нашар болған кезде келісімге келу туралы шешім қабылдады; ол сапары кезінде және спектакльдер арасында суды үнемі ішті. The Times 1813 жылы: ресми түрде зейнеткерлікке шыққанмен, Грималди 1824 жылға дейін Дрюри Лейннен бұрынғы аз жалақысының жартысын алды. Түсім тоқтағаннан кейін көп ұзамай Грималди бірнеше нашар бизнес-жобалардан кейін кедейшілікке ұшырады және провинциялық табысын алдаған адамдарға тапсырды. Мүмкіндіктері шектеулі болса да, ол Рождестволық пантомималарда эпизодтық рөлдерде өнер көрсетуге ұсыныс жасады. 1827 жылы Болоньямен бірге ол Садлер Веллсте қысқа ғана қайта пайда болды, онда ол мим артисі Уильям Пейнге актерлік сабақ берді, болашақта Пейн ағайындыларының әкесі. Ол сондай-ақ Ричард Бринсли Шериданның атымен аталатын Ричард Бринсли Пик үшін жұмысқа тұрды, ол Англия опера театрының драматургі болды. Пик Грималдиді ұлы Дж.С. қатысқан «Маймыл аралында» ойнауға шақырды. Алайда Грималдидің денсаулығы нашарлап, көрсетілім ашылғанға дейін кетуге мәжбүр болды; оның көрінісі алынып тасталды. Мансабының ерте аяқталуы, ақша туралы алаңдаушылық және ұлының болашағына қатысты белгісіздік оны күйзеліске ұшыратты. 1828 жылы оның құрметіне екі «қоштасу» шарасы өткізілді. Біріншісінде ол Томас Дибдиннің мелодрамасы «Алтылықтар» немесе «Садлер Веллстегі шайтандарда» неміс сарбазы Хок және мас теңізші рөлінде 2000 көрерменнің алдында ойнады. Ұзақ тұруға шамасы келмегендіктен, ол Дж.С.пен дуэт орындады және «Ана тышқаннан» көрінісімен кешін аяқтады. Оның соңғы қоштасу шарасы 1828 жылдың 27 маусымында Дрюри Лейнде өтті. 1828 жылдан 1936 жылға дейін Грималди жоғалған табысын толтыру үшін қайырымдылық шараларына сүйенді. Грималди мен оның ұлы арасындағы қарым-қатынас 1820 жылдардың басында шиеленісті күйге жетті. Әкесінің өнерін қайталай білген Дж.С., Клоун рөлінде жақсы пікірлер алды, бірақ оның жетістігі әкесінің жетістігімен көлеңкеленді. Ол әкесіне наразы болды және онымен кез келген қарым-қатынастан бас тартты. Дж.С. алкоголизмге ұшырады және үнемі сенімсіз болды. 1823 жылы ол ата-анасынан алыстады, олар келесі төрт жыл ішінде ұлын сирек көрді, өйткені Дж.С. олардан қашып жүрді. Дж.С. 1827 жылы үйге қайтып келді, сол кезде Грималдар түннің бір уақытында ұлының қызбадан қиналып, шаршап, киімдері бүкіл болған күйде көшеде тұрғанын көрді. Әкесіне арналған бірнеше Рождестволық пантомималарда және шараларда ойнағаннан кейін Дж.С. жұмыссыз қалды және бір уақыт борышкерлер түрмесіне қамалды; оның алкоголизмі де нашарлады. 1832 жылы Грималди, Мэри және олардың ұлы Вуличке көшті, бірақ Дж.С. ата-анасының меймандостығын жиі пайдаланып, үйге проституткаларды әкеліп, алкогольге тәуелді достарымен төбелес жасады. Ол сол жылы көшіп кетіп, 1832 жылдың 11 желтоқсанында 30 жасында қайтыс болды. Грималдиге мүшеқатарлық жағдай болғандықтан және Мэри қайтыс болғаннан бірнеше күн бұрын инсульт болғандықтан, олар өзіне-өзі қол жұмсауға келісті. Олар бір мөлшерде у ішті, бірақ нәтижесі ұзаққа созылған асқазан ауруы болды. Сәтсіздікке көңілі толмағандықтан, олар өзіне-өзі қол жұмсау туралы ойдан бас тартты. Мэри 1834 жылы қайтыс болды, ал Грималди 33 Southampton Street, Islington-ға көшті. 1837 жылдың 31 мамырында ол кеудесінің қысылуын сезінді, бірақ жақын жердегі «Маркиз Корнуоллис» пабына баруға жеткілікті күш тапты, онда ол бірге отырғандарды көңілді әңгімелермен қуантты және шамадан тыс ішті. Ол сол кешкі үйіне оралды және ертесіне күйешісі төсегінде өлген күйде тапты. Сот сарапшысы оның «Құдайдың жазасымен» қайтыс болғанын анықтады. Грималди 1837 жылдың 5 маусымында Пентонвилдегі Сент-Джеймс шіркеуінің маңындағы жерге жерленді. Көрімдік жері және оның төңірегі кейіннен Джозеф Грималди саябағы деп аталды.

In 1815, Grimaldi played Clown in Harlequin and the Sylph of the Oak; or, The Blind Beggar of Bethnal Green at Covent Garden, followed by the Christmas pantomime Robinson Crusoe; or, The Bold Buccaneer, in which he played Friday to Charles Farley's title character. Grimaldi conducted a remunerative but gruelling tour to Scotland, Manchester and Liverpool in 1818. He sustained bruising and strains from two falls, the second of which left him briefly unable to walk. He and Mary moved to 56 Exmouth Market, Islington, where he recovered from his injuries before going on tour with his son. At Easter 1819, in The Talking Bird, or, Perizade Columbine, with lyrics by Charles Dibdin. The audience shouted back the last word, "gin" with glee, and Grimaldi would scold them in a shocked tone: "Oh! For Shame!". "Hot Codlins" is still sung by Clowns, often to open performances of plays and pantomimes. Despite Signor Paulo's success at Sadler's Wells, Richard Hughes's widow Lucy, who was a majority shareholder at the theatre, pleaded with Grimaldi to return. He agreed on the conditions that he was sold an eighth share in the theatre, remained the resident Clown and received a salary of 12 guineas a week. She agreed to his terms, and he took the part of Grimaldicat in the 1818 Easter pantomime The Marquis De Carabas; or, Puss in Boots. The show was a disaster and closed after one night. Grimaldi was booed off the stage after an impromptu joke (eating a prop mouse) upset the audience and caused two female audience members to fight in the auditorium. The audience was also angry at Grimaldi's weak performance; later he felt that this marked the beginning of his career's decline. Dibdin left Sadler's Wells that year; his fortunes changed rapidly for the worse, and he spent time in a debtors' prison. Grimaldi's debut as a theatre proprietor was also a failure. Although Jack Bologna, Mary, JS and Bologna's wife Louisa were all cast in Grimaldi's only commissioned pantomime, The Fates; or, Harlequin's Holy Day, he had underestimated the amount of work required to run a theatre, and the strain of management hastened the already rapid deterioration in his health. The shares in Sadler's Wells were sold, with Grimaldi's going to Daniel Egerton. Egerton wanted to keep Grimaldi on the payroll but proposed loaning him to other theatres. Grimaldi refused a contract on these terms and instead appeared alongside JS in a few engagements in Ireland. During the Easter season of 1820, Grimaldi appeared at the Theatre Royal, Covent Garden, in Harlequin and Cinderella; or, the Little Glass Slipper. Grimaldi played the wife of the lead character Baron Pomposini; the role was probably an early example of a pantomime dame. In the latter months of 1820, Grimaldi's health worsened, and he suffered frequent emotional breakdowns, gastric spasms, breathlessness and severe rheumatoid pain. These ailments did not affect his desire to perform. That September he appeared at Covent Garden, as Kasrac in Aladdin followed by the Christmas pantomime Harlequin and Friar Bacon; the pantomime was particularly successful. In May 1821, Grimaldi collapsed after a performance of Undine; or, the Spirit of the Waters. Doctors diagnosed him as suffering from "premature old age". In the early 1820s, Grimaldi made a brief recovery and held a six week engagement at the Coburg Theatre where he appeared as Clown in Salmagundi; or, the Clown's Dish of All Sorts; a pantomime which ran for a week before being replaced by Disputes in China; or, Harlequin and the Hong Merchants. Both productions were successful, but Grimaldi was taken ill half way through the latter's run. In 1822, Grimaldi travelled to Cheltenham, in poor health, to fulfil an engagement as Clown by another actor in Harlequin and the Ogress; or, the Sleeping Beauty in the Wood. Despite the rehearsals being cut short due to Grimaldi's rapidly deteriorating health, critics praised his performances. refn|The Cheltenham Spa was famous for its supposedly curative powers. Grimaldi factored this into his decision to take the engagement in ill health; he regularly drank the water during his visit and between performances. The Times noted in 1813:

Although officially retired, Grimaldi still received half of his former small salary from Drury Lane until 1824. Soon after the fee stopped, Grimaldi fell into poverty after a number of ill conceived business ventures and because he had entrusted management of his provincial earnings to people who cheated him. Despite his disabilities, he offered his services as a cameo performer in Christmas pantomimes. Along with Bologna, in 1827 he re appeared briefly at Sadler's Wells where he gave some acting instruction to the mime artist William Payne, the future father of the Payne Brothers. He also started working for Richard Brinsley Peake, namesake of Richard Brinsley Sheridan, who was the dramaturge at the English Opera House. Peake hired Grimaldi to star in Monkey Island alongside his son JS. However, Grimaldi's health deteriorated further and he was forced to quit before the show opened; his scene was cut. The early end to his career, worries about money, and the uncertainty over his son's future made him increasingly depressed. In 1828, two "farewell" benefit performances were held for him. In the first, he appeared as Hock the German soldier and a drunken sailor in Thomas Dibdin's melodrama The Sixes; or, The Fiends at Sadler's Wells to an audience of 2,000 people. Unable to stand for long periods of time, he sang a duet with JS and finished the evening with a scene from Mother Goose. His last farewell benefit performance on 27 June 1828 was at Drury Lane. Between 1828 and 1836, Grimaldi relied on charity benefits to replace his lost income. The relationship between Grimaldi and his son first became strained during the early 1820s. JS, who had made a career of emulating his father's act, received favourable notices as Clown, but his success was constantly overshadowed by that of his father. He became resentful of his father and publicly shunned any association with him. JS became an alcoholic and was increasingly unreliable. In 1823, he became estranged from his parents, who saw their son only occasionally over the next four years, as JS went out of his way to avoid them. JS finally returned home in 1827, when the Grimaldis were awakened one night to discover their son standing in the street, feverish, emaciated and dishevelled. After appearing in a few Christmas pantomimes and benefits for his father, JS fell into unemployment and was incarcerated in a debtors' prison for a time; his alcoholism also further worsened. In 1832, Grimaldi, Mary and their son moved to Woolwich, but JS often abused his parents' hospitality by bringing home prostitutes and fighting in the house with his alcoholic friends. He moved out later that year and died at his lodgings on 11 December 1832, aged 30. With Grimaldi almost crippled, and Mary having suffered a stroke days before JS's death, they made a suicide pact. They took some poison, but the only result was a long bout of stomach cramps. Dismayed at their failure, they abandoned the idea of suicide. Mary died in 1834, and Grimaldi moved to 33 Southampton Street, Islington, On 31 May 1837 he complained of a tightening of the chest but recuperated enough to attend his local public house, The Marquis of Cornwallis, where he spent a convivial evening entertaining fellow patrons and drinking to excess. He returned home that evening and was found dead in bed by his housekeeper the following morning. The coroner recorded that he had "died by the visitation of God". Grimaldi was buried in St. James's Churchyard, Pentonville, on 5 June 1837. The burial site and the area around it was later named Joseph Grimaldi Park.

Мұрасы мен беделі

Гримальдидің қайтысынан кейін Чарльз Диккенсті Ричард Бентли Томас Эггертон Уилкстің Гримальдидің өмірнамасын өңдеуге және жақсартуға шақырды, ол клоунның өзінің жазбаларына негізделген еді. Диккенс оны әдеттегі "Боз" атты бүркеншік атымен жазды. Диккенс бала кезінде 1820 жылы Рочестердегі "Жұлдыз" театрында Гримальдидің өнерін көрген. Джордж Крюкшенк салған Джозеф Гримальдидің естеліктері Диккенстің таңғалысына орай жақсы сатылды. Гримальдидің даңқы ең алдымен пантомимадағы клоун ретіндегі көптеген табыстарымен қалыптасты. Оның Клоуны қазіргі британдық өмірдің көптеген қырларын сатиралық тұрғыдан бейнеледі және сәннің абсурдты жақтарын күлкіге қондырды. Гримальди тез арада Лондондағы ең танымал клоунға айналды, клоун бейнесін бірте-бірте елдік клоуннан арлекинадтағы ең маңызды кейіпкерге, тіпті Арлекиннен де басым кейіпкерге айналдырды. Ол клоун рөлін бәсекелес күйеуден бастап, үй шаруашылығының аспазы немесе медбикеге дейін әртүрлі комикалық бейнелерді қосуға кеңейтті. Гримальдидің танымалдылығы кешкі ойын-сауықтың теңгерімін өзгертті, сондықтан пантомиманың бастапқы, салыстырмалы түрде күрделі бөлігі көп ұзамай "арлекинадқа айналатын кейіпкерлерді анықтау үшін ғана сылтау" қалды. Ол арлекинадта соншалықты басым болды, кейінірек клоундарды "Джой" деп атады, ал бұл термин, сондай-ақ оның макияж дизайны кейінірек клоунның басқа түрлеріне де қолданылды. Бентлидің "Көпшілікке арналған жинағына" жазған бір автор 1846 жылы былай деп жазды: "Оны ешқашан көрмегендерге сипаттаудың қажеті жоқ; оны көргендерге оның құндылығына ешқандай мақтау жеткіліксіз. Сондықтан біз басымызды шайқап: "Ах! Гримальдиді көрген болар едіңдер!" дейміз". Тағы бір жазушы оның өнерін "қоғамның кемшіліктері мен абсурдтықтарын мұқият байқауы арқылы" жоғары бағалады. Ол - өмір сүрген ең ұлы сатирик. Ол өте табиғи болғандықтан, Джо мен оның күлкілі әрекеттеріне көз жасымен күлгенге ешкім ұялған жоқ". Британ драматургы Джеймс Планше Гримальдидің қайтысы жанрдың аяқталуын білдіретініне алаңдады: "Пантомиманың ең жақсы күндері өтті; Гримальди, Барнс, Болонья қайтыс болды!" Гримальди "өз заманының ең танымал ағылшын артисіне" айналды. 1955 жылы Гримальдидің өмірбаянын жазған Ричард Финдлэйтер: "Міне, оның есімін алған 10 000 Джойдың алғашқысы – Джой клоун; міне, ағылшын ойын-сауығының генийі, Садлерс-Уэллс пен Ковент-Гардендегі патшалық дәуірінде [Гримальди] өмірі бойы ағылшын театрындағы ең күлкілі және сүйікті адам ретінде танылды". Кейінірек өмірбаянын жазған Эндрю Макконнелл Стотт: "Джой комикалық тұлғадағы алғашқы үлкен тәжірибе болды және клоундықтың айла-шарғылары мен ақымақтықтарынан кейіпкерлеуге, сатираға және толық тұлғалық сезімге ауыстыру арқылы ол өзін кейінірек комедианттардың рухани әкесі ретінде орнықтырды, олардың юморы ең алдымен күшті жекелік сезімінен туындайды". Гримальди бүгін Хакнидегі Қасиетті Үшбірлік шіркеуінде ақпан айының бірінші жексенбісінде жыл сайынғы еске алу рәсімімен еске алынады. 1940 жылдан бері өткізіліп келе жатқан бұл рәсімге әлемнің түкпір-түкпірінен келген жүздеген клоундар қатысады, олар толық клоундық киімде рәсімге қатысады. 2010 жылы Джозеф Гримальди паркінде музыкалық еден плиткаларынан жасалған, Гримальдиге арналған музыкалық мемориал орнатылды. Қола плиткалар билеген кезде "Жылы балықшалар" әні ойнатылуы мүмкін. 2017 жылы түсірілген "Гримальди: Әлемдегі ең күлкілі адам" фильмі Гримальдидің өміріне негізделген, және Чукл ағайындылары, Вики Мишель және Дэвид Эссекс рөлдерде ойнады.

After Grimaldi's death, Charles Dickens was invited by Richard Bentley to edit and improve Thomas Egerton Wilks's clumsily written life of Grimaldi, which had been based on the clown's own notes, which Dickens did under his regular nom de plume, "Boz". As a child, Dickens saw Grimaldi perform at the Star Theatre, Rochester, in 1820. The Memoirs of Joseph Grimaldi, illustrated by George Cruikshank, sold well, to Dickens's surprise. Grimaldi's fame was established primarily by his numerous successes as Clown in pantomimes. His Clown satirised many aspects of contemporary British life, and made comic mockery of absurdities in fashion. Grimaldi quickly became the most famous Clown in London, gradually transforming the Clown character from a pratfalling country bumpkin into the most important character in the harlequinade, more important even than Harlequin. He expanded the role of Clown to include a range of comic impersonations, from the rival suitor, to household cook or nurse. Grimaldi's popularity changed the balance of the evening's entertainment, so that the first, relatively serious, section of the pantomime soon dwindled to "little more than a pretext for determining the characters who were to be transformed into those of the harlequinade." He became so dominant in the harlequinade that later Clowns were known as "Joey", and the term, as well as his make up design, were later generalised to other types of clowns. A contributor to Bentley's Miscellany wrote in 1846: "To those who never saw him, description is fruitless; to those who have, no praise comes up to their appreciation of him. We therefore shake our heads and say 'Ah! You should have seen Grimaldi!'" Another writer commented that his performances elevated his role by "acute observation upon the foibles and absurdities of society. He is the finest practical satyrist that ever existed. He was so extravagantly natural, that [no one was] ashamed to laugh till tears coursed down their cheeks at Joe and his comicalities." The British dramatist James Planché worried, in a rhymed couplet, that Grimaldi's death meant the end of a genre: "Pantomime's best days are fled; Grimaldi, Barnes, Bologna dead!" Grimaldi became "easily the most popular English entertainer of his day". Richard Findlater, author of a 1955 Grimaldi biography, commented: "Here is Joey the Clown, the first of 10,000 Joeys who took their name from him; here is the genius of English fun, in the holiday splendour of his reign at Sadler's Wells and Covent Garden during his lifetime [Grimaldi] was generally acclaimed as the funniest and best loved man in the British theatre." A later biographer, Andrew McConnell Stott, wrote that "Joey had been the first great experiment in comic persona, and by shifting the emphasis of clowning from tricks and pratfalls to characterisation, satire and a full sense of personhood, he had established himself as the spiritual father of all those later comedians whose humour stems first and foremost from a strong sense of identity." Grimaldi is remembered today in an annual memorial service on the first Sunday in February at Holy Trinity Church in Hackney. The service, which has been held since the 1940s, attracts hundreds of clown performers from all over the world who attend the service in full clown costume. In 2010 a coffin shaped musical memorial dedicated to Grimaldi, made of musical floor tiles, was installed in Joseph Grimaldi Park. The bronze tiles are tuned so that when danced upon it is possible to play "Hot Codlins". A 2017 film, Grimaldi: The Funniest Man in the World, revolves around Grimaldi's life and starred the Chuckle Brothers, Vicki Michelle and David Essex.