Кіріспе

1979 жылы Стивен Спилбергтің түсірген фильмі.

Фильм сыншылар тарапынан әртүрлі пікірлер алды – сценарийі, қарқыны мен юморы сынға ұшырады, бірақ визуалды эффектілері, дыбысы, өндіріс дизайны, Джон Уильямстың музыкасы және операторлық жұмысы жоғары бағаланды. «1941» фильмі Спилбергтің көптеген басқа фильмдері сияқты қаржылық және сындық сәттілікке жете алмады, бірақ бәрібір орташа табыс әкелді. 1980-жылдары ABC телеарнасында кеңейтілген нұсқасы көрсетілгеннен кейін фильмге кейінірек үлкен қызығушылық туды, содан кейін теледидарда көрсетілуі және үй видеонарықтары арқылы қайта шығарылып, культты фильм мәртебесіне ие болды.

Сюжет

1941 жылғы 13 желтоқсанда сағат 7:01-де (Пёрл-Харборға шабуылдан кейін алты күн өткен соң) Акиро Митамура басқаратын және Кригсмарин офицері Вольфганг фон Клейншмидтті алып жүретін Жапон императорлық әскери-теңіз флотының су асты кемесі Калифорния жағалауында су бетіне шықты. Лос-Анджелесте "құрметті" нәрсені жоюды қалайтын Митамура Голливудты нысанаға алуға шешім қабылдайды. Сол күні таңертең 10-шы бронетанкті дивизияның М3 Ли танкының экипажы – сержант Фрэнк Три, капрал Чак Ситарски және жекелеген сарбаздар Фоули, Риз және Хеншоу Лос-Анджелестегі ыдыс жуушы Уолли Стивенс пен оның досы Деннис ДеСото жұмыс істейтін кафеде таңғы ас ішіп отырды. Уолли сол күні кешке клубта өзінің сүйіктісі Бетти Дугласпен би байқауына қатысуды жоспарлап отыр. Өте тез ашуға бейім Ситарски Уоллиді бірден ұнатпайды, оны итеріп, төбелес шығарып, Уоллиді ұятқа қалдырады. АҚШ Әскери-әуе күштерінің капитаны Уайлд Билл Келсо батыс штаттарда жапондық күштерді іздеу үшін өзінің Curtiss P-40 Warhawk ұшағымен айналып жүріп, қаостың тууына себепкер болады. Сол уақытта Лос-Анджелесте генерал-майор Джозеф Стилвелл Жапония Калифорнияға шабуыл жасайды деп сенетін халықты тыныштандыруға тырысады. Лонг-Бичтегі Догерти Филдте өткен баспасөз конференциясында Стилвеллдің көмекшісі капитан Лумис Биркхед өзінің бұрынғы махаббаты Дона Страттонмен кездеседі, ол генерал Стилвеллдің жаңа хатшысы болып жұмыс істейді. Донаның ұшақтарға қызығуын білген Биркхед оны азғыру үшін B-17 бомбалаушының кабинасына шақырады. Оның әрекеті сәтсіз аяқталғанда, Дона оны ұрып, құлаған Биркхед кездейсоқ бомба тастайды, ол конференция трибунасына соғылып, жарылады, бірақ Стилвелл мен көрермендер зардапсыз қашып үлгереді. Санта-Моникадағы әкесі Уорд Дуглас пен оның әйелі Джоанның мұхит жағалауындағы үйінде Бетти мен оның досы Максин Дексхаймер, енді USO хостестері болған қыздар, Уоллиге енді тек әскери қызметшілермен ғана билеуге рұқсат етілгенін айтады, себебі олар қазір клубқа кіре алатын жалғыз ер адамдар. Уолли Уорд келгенде гаражда жасырынып отырады, ол оны ұнатпайды. Сержант Три мен оның экипажы келіп, Уорд пен Джоанға армия олардың ауласына зениттік артиллериялық батареяны орнатуды қалайтынын хабарлайды. Ситарски Беттиге сүйкелесе бастайды, ал Уолли жасырынып отырған шатырдан құлайды. Уолли мен Ситарски бір-бірін кафеден таниды, ал сержант Тридің экипажы Уоллиді үйден шығарып жібергеннен кейін, оны өтіп бара жатқан қоқыс тасығыш машинаға лақтырады. Осы уақытта жапондық су асты кемесі компасы бұзылғаннан кейін Лос-Анджелесті іздеу кезінде жоғалып кетеді. Құрлыққа түскен топ ағаш кесуші Холлис "Холли" Вудты ұстап алады. Су асты кемеде Холлисті тексергенде экипаж кішкентай ойыншық компасты табады, ол Холлис жұтып қояды. Экипаж Холлисті жүзік суын ішуге мәжбүрлеп, компасты шығаруға тырысқаннан кейін, ол су асты кемесінен қашып құтылады. Уордтың көршісі, Жердегі бақылаушылар корпусының Анжело Сциоли Клод пен Гербті Оушен Фронт ойын-сауық паркіндегі әшекейлі дөңгелекке жау ұшақтарын іздеу үшін орнатады. Донаны ұшаққа отырғызуға бейім Биркхед оны Барстоудағы 501-ші бомба тарату бөлімшесіне апарады, онда ақыл-санасы тұрақсыз полковник "Жаңғыртқыш" Маддокс оларға ұшақ беруге рұқсат береді. Ақыры ұшақта болғандықтан қозған Дона ұшу кезінде Биркхедті зорлай бастайды. USO клубында Ситарски Беттиді биге тартады. Уолли жасырын кіріп, Беттимен қайта қосылады. Олар би байқауында жеңіске жетеді, ал тез ашуға бейім Ситарски Уоллиді ұрып, солдаттар, теңізшілер мен зооттықтар арасында төбелес басталады, ол көшеге таралып, көтеріліске ұласады. Сержант Три мен оның экипажы төбелесті тоқтатады, Лос-Анджелес жоғары сақтық режиміне көшкен кезде Биркхед пен Дона қала үстінен ұшып өтеді және зениттік артиллерия оларға оқ атып жатыр. Келсо оларды қуалайды және атып түсіреді, нәтижесінде олар Ла Бреа бидайық орларына құлайды. Клод пен Герб Келсоның өтіп бара жатқан P-40 ұшағын жапондық "Нуль" деп қате санап, атып түсіреді; Келсо қалаға құлап түседі, онда ол пирске келген жапондық су асты кемесі туралы әскери билік органдарына хабарлайды. Уолли ағаш кездейсоқ жарақат алғаннан кейін танкты басқаруға тағайындалады және Ситарски Беттиге шабуыл жасағанда оны құтқарады. Келсо ескерткеннен кейін Уолли, Бетти, Деннис және танкерлер пирске бет алады, ал Келсо мотоциклмен оларды қуалайды. Дугластың үйінде Уорд су асты кемесін көреді және оған зениттік артиллериядан оқ атып, үйін толығымен қиратады. Су асты кеме жауап қайтарады, әшекейлі дөңгелекке тиеді, ол мұхитқа құлайды. Фон Клейншмидт су асты кемесін ертерек кері шегінуге мәжбүрлегенде, Митамура оны борттан лақтырып жібереді. Танк келіп, су асты кеме пирсті торпедамен атқаннан кейін батып кетеді. Келсо пирстен секіріп, су асты кемесіне жүзіп жетеді, онда жапондықтар оны ұстап алады. Капитан миссияны құрметті табыс деп санайды және су асты кеме кетеді. Ертесі күні Стилвелл мен әскерлер Дугластың үйінің қирандыларына келеді, онда бас кейіпкерлер жиналған. Уорд олардың Рождествосын жау бұзбайтынын айтады, осыны символдау үшін ол кіреберіс есігіне Рождестволық гүл шоғын шегелейді, нәтижесінде тұрақсыз үй төбесінен құлайды. Көңілсіздікке толы халықтың дауласып жатқанын көрген Стилвелл сержант Триге: "Соғыс ұзаққа соғылады" дейді.

Өндіріс

Стивен Спилбергтің «Стэнли Кубрик: Суреттердегі өмір» атты деректі фильмінде айтылғандай, Кубрик 1941 жылғы фильмнің комедия емес, драма ретінде таныстырылуын ұсынған. 1941 жылы Перл-Харборға жасалған шабуылдан кейінгі оқиғалардың хаосын Дэн Айкройдтың кейіпкері, сержант Три, «Егер мен бір нәрсені көруге шыдамасам, ол – америкалықтардың бір-бірімен соғысуы» деп қайта-қайта айту арқылы бейнелейді. 1941 жылы жапон актері Тоширо Мифуне қатысқан азаматтық американдық фильмдердің бірі болып табылады. Бұл Мифуненің жапон және ағылшын тілдерінде өзінің даусымен сөйлеген жалғыз американдық фильмі. Алдыңғы фильмдерінде Мифуненің сөздерін Пол Фриз дубляждаған. Бастапқыда Спилберг Майер Мишкиннің өзін сомдауын қалаған, бірақ Screen Actors Guild ережелеріне сәйкес, киноагенттердің актерлік қызметпен айналысуына тыйым салынғандықтан Игги Вольфингтонды таңдауға мәжбүр болды. USO-дағы тәртіпсіздік көрінісінде, әскери полиция офицерін өрт сөндіру машинасының бағанасынан мейрамхана терезесінен лақтырғанда, Белуши «Крестный отец» фильміндегі Марлон Брандоға ұқсатып жасалған макияжбен спагетти жеп отырғанын көруге болады, оны ол Saturday Night Live-тағы пародиалық көрінісінде танымал еткен. Белуши Спилбергке екінші кейіпкер ретінде пайда болғысы келетінін айтқан, және бұл идея Спилбергке қызықты болып көрінген. M3 танкысы Лулу Белл (жарысқа қатысатын жылқының құрметіне аталған) және трактордан жасалған макет, 1943 жылғы Хамфри Богарттың «Сахара» фильміндегі Lulubelle аталған нағыз M3 танкысына құрмет көрсеткен. Танымал модельші Грег Джин осы фильмде жұмыс істеді, кейіннен «Жұлдызды жол: Келесі ұрпақ» эпизодындағы «Себеп және салдар» эпизодында USS Bozeman ғарыш кемесі үшін «NCC 1941» корпус нөмірін пайдаланды. Пол Де Рольф фильмнің хореографиясын жасады. 1941 жылы Universal Studios-та ұзақ жылдар бойы сценарий жетекшісі болған Чарльзи Брайанттың естелігіне арналған. Ол «Жау» және «Жақын кездесулер» фильмдерінде де жұмыс істеген, және ол күтпеген жерден қайтыс болмаса, осы фильмде де сол міндеттерді орындамақ еді.

Арнайы әсерлер

1941 жылы «Оскар» жүлдесін алған Л. Б. Эбботт пен А. Д. Флауэрс командасы фильмдегі арнайы эффекттерге жауапты болды. Бұл фильм Академия сыйлығына ұсынылған, көптеген арнайы эффекттерге толы, динамикалық әрекеттерімен және камералық түсірілімдерімен кеңінен танымал.

Трейлер

1941 жылғы алдын ала трейлер, фильмнің атқарушы продюсері және қосымша сценарий авторы Джон Милиус режиссерлік еткен, Айкройдтың дауысы Белушидің Келсо кейіпкері (мұнда қателікпен "Wild Wayne" деп, "Wild Bill" емес, аталған) ұшағын қондырғаннан кейін көрермендерге АҚШ Қарулы Күштеріне қосылуға шақырып, елдің жаулап алыну қаупі бар екенін ескертеді (мысалы, "көше тақталары жапон тілінде жазылуы мүмкін!").

Музыка

1941 жылғы музыкалық партитураны Джон Уильямс жазды және дирижерлік етті. Фильмнің атау маршы бүкіл фильм бойында қолданылады және ол фильм үшін жазылған ең есте қаларлық туынды болып табылады. (Спилберг бұл Уильямстың сүйікті маршы екенін айтқан.) Музыкалық партитураға Джон Уильямстың "Swing, Swing, Swing" атты свинг композициясы да кіреді. Бұған қоса, партитурада Гленн Миллердің "In the Mood" әнінің үлгісі және The Andrews Sisters тобының 1940 жылдардағы "Daddy" мен "Down by the Ohio" атты екі жазбасы бар. Ирландиялық "The Rakes of Mallow" әні USO-дағы төңкеріс кезінде естіледі. Фильмнің LaserDisc және DVD нұсқаларында алғашқы саундтрек альбомында жарияланбаған қосымша музыкалық сигналдар бар жеке музыка арналары бар. 2011 жылы La La Land Records компаниясы Sony Music және NBCUniversal компанияларымен бірлесіп, Джон Уильямстың фильмге арналған толық саундтрегінің кеңейтілген 2 дискілік нұсқасын, сондай-ақ бұрын естілмеген балама сигналдарды, көзді ұшқындыратын музыканы және түпнұсқа альбомның жаңадан өңделген нұсқасын шығарды. Бірінші дискіде фильмнің музыкасы бар, ол Уильямстың фильмнің бастапқы монтаждарына сәйкес түзілген.

Шығару

Фильмнің алдын ала көрсетілімі шамамен екі жарым сағатқа созылды, бірақ үлкен қаржылық инвестиция салған Columbia Pictures және Universal Pictures компаниялары оның блокбастер болу үшін тым ұзақ екенін ойлады. Бастапқы кинотеатрлық көрсетілім Спилбергтің қарсылығына қарамастан, екі сағаттан сәл кемге дейін қысқартылды. Сонымен қатар, Далласта инвесторларға көрсетілгеннен кейін фильмнің шығуы бір айға кешіктірілді, себебі алынған сын емес, кері пікірлер Спилбергке фильмнің алғашқы 45 минутынан қайта өңдеуге мүмкіндік берді. Фильмнің тұңғыш көрсетілімі 1979 жылдың 13 желтоқсанында Голливудтағы Cinerama Dome кинотеатрында болды, ал ертесі күні ол жалпы жұртқа көрсетілді.

Үй медиасы

1980 жылы "Үшінші түрдің жақын кездесулері" фильмінің "Арнайы басылымы" сәтті болғаннан кейін, Спилбергке өзінің түпнұсқа режиссерлік нұсқасын көрсету үшін 1941 фильмінің "кеңейтілген нұсқасын" жасауға рұқсат берілді. Бұл нұсқа телеарналар үшін жасалды (ол тек бір рет ABC арнасында көрсетілді, бірақ бірнеше жылдан кейін Disney арнасында да көрінді). Алғаш рет 1980 жылы MCA Videocassette Inc. компаниясынан, ал 1986 және 1990 жылдары MCA Home Video компаниясынан VHS және Betamax форматтарында шығарылды. 1995 жылы осыған ұқсас кеңейтілген нұсқа (қосымша түсірілген материалдармен және бірнеше ұсақ өзгерістермен) LaserDisc форматында жарық көрді. Ол 101 минуттық деректі фильмді қамтыды, онда Спилберг, атқарушы продюсер Джон Милиус, сценаристтер Роберт Земекис және Боб Гейл, монтажшы Майкл Кан, композитор Джон Уильямс және фильмге қатысқан басқа да адамдармен сұхбаттар болды. Бұл жиынтыққа жеке музыкалық трек, үш трейлер, жойылған көріністер, фотосуреттер галереясы және фильм туралы сын-пікірлер де кірді. Бұл нұсқа кейін 1998 жылы VHS, 1999 жылы DVD форматында шығарылды және 2002 жылы DVD-де қайта шығарылды. DVD-де 1995 жылғы LaserDisc жиынтығының барлық мүмкіндіктері бар. Ол 2000 жылы Джон Белушидің жинағында, "Animal House" және "The Blues Brothers" фильмдерінің коллекционерлік басылымдарымен бірге DVD-де қайтадан жарық көрді. 2014 жылдың 14 қазанында Universal Pictures компаниясы 1941 фильмін Blu-ray форматында Стивен Спилбергтің режиссерлік туындыларының жинағының бөлігі ретінде шығарды. Дискіде фильмнің театрлық (118 минут) және кеңейтілген (146 минут) нұсқалары, фильмнің түсірілу тарихы туралы деректі фильм, түсірілім кезінде түсірілген фотосуреттер (LaserDisc коллекционерлік басылымынан алынған) және трейлерлер бар. Бірақ LaserDisc және DVD нұсқаларында болған жеке музыкалық трек Blu-ray нұсқасында жоқ. Blu-ray нұсқасы 2015 жылдың 5 мамырында шығарылды. Heavy Metal және Arrow Books компаниялары Аллен Ашерман, Стивен Р. Бисетте және Рик Вейч авторлығында фильмге байланысты, журнал көлеміндегі комикстер жинағын шығарды. Комикстер фильмнің тікелей бейімделуі емес, одан әлдеқайда ерекшеленеді және әзіл-қалжыңға толы. Спилберг кітапқа кіріспе жазды.

Кассалық жинақ

Тарих кітаптарында үлкен сәтсіздік ретінде жазылған, бірақ ол сәтсіздік емес. Фильм Стивеннің басқа фильмдерінен, оның ең табысты фильмдерінен күткендей ақша әкелмеді, әрине. Бірақ фильм мүлде сәтсіздікке ұшырамады. Universal және Columbia екеуі де одан жақсы пайда тапты. "Жаулар" және "Үшінші дәрежедегі жақын кездесулер" фильмдерінен қарағанда 1941 жылы аз түсім көрсеткендіктен, оны кассалық апат деп жаңылыстырады, бірақ шындығында 1941 жылы әлем бойынша 90 миллион доллар жинап, пайда әкелді, осылайша сәтті фильм болды.

Сыншыл реакция

Джин Сискел «Чикаго Трибьюн» газетінен фильмге төрт жұлдыздың екі жарымсын берді, онда ол фильмнің визуалды эффектілерін мақтады, бірақ «Бұл жерде тым көп майлылық, соның ішінде бітпейтін жекпе-жектер мен билер, бірнеше минуттан кейін мағынасын жояды» деді. «Нью-Йорк Таймс» газетінің рецензиясында Винсент Канби былай деп жазды: «Күлікті тудырмайтын кейіпкерлер тым көп. Бір мезгілде болып жатқан оқиғалар көп, олар көптеген қиылыстарды қажет етеді, ал байланысы жоқ анекдоттардың арасындағы қиылыстар, керісінше, күлімдеуді жылдам өлтіруі мүмкін. Барлығы тым үлкен. Slapstick гэгтері, өте мұқият хореографияланған, күлкіге жеткізбейді, олар тым ұзаққа созылады. Бұл режиссердің немесе монтажшының кінәсі ме, жоқ па, білмеймін, бірақ мен комедияның уақытын осылай нашар бағаланғанын көріп көрмедім». «Variety» журналы фильмді «көрнекілік жағынан бай, бірақ комедия жағынан кемшін» деп атады, журнал «1941 жылы Спилбергтің физикалық комедияға деген құмарлығынан зардап шегеді, тіпті гэгтерде танктер, ұшақтар мен су асты кемелері болғанда да, әдеттегі экрандық көңіл көтеруден гөрі». Роджер Эберт «Чикаго Сан-Таймс» газетінен фильмге төрт жұлдыздың жартысын берді, ол фильмнің «материалды кез келген құнмен қозғалтуға тырысқандай, хаотикалық түрде біріктірілгенін» айтты. «Фильм ақырында біздің көзімізге және құлағымызға шабуыл жасайды, үздіксіз кульминациялар, айқайлар, жарылыстар, қос рет түсірулер, көрініс әзілдері және этникалық әзілдердің соңында қызықсыз». Ол фильмнің басты мәселесі «кейіпкерлер мен оқиғаның негізгі деңгейі туралы ешқашан ойланбағандығы» деп атады. Чарльз Шамплин «Лос-Анджелес Таймс» газетінде: «Егер 1941 жылы ашуландырса (әрі сіз оны күдікті деп ойласаңыз да болады), онда бұл фильм тек қымбат құмарлық сияқты көрінеді, оны қалай айтуға болатынын білетіндердің туындысы, егер олардың айтуға бірдеңелері болса». Дейв Кехр «Чикаго Ридер» газетінде оны «жақсы фильмнің ертерек тоқтаған ойыншығы» деп атады. «Кейіпкерлер соншалықты дөңгелек суреттелген, фильмде адамзаттың негізі жоқ сияқты, ондағы адамдар үнемі ақымақ, ал физикалық комедия тез арада балалық деструктивтілікке ұласады». Көп жылдар өткен соң, фильмді сыншылар қайта бағалады, мысалы, Ричард Броди «Нью-Йоркерде» «Спилбергтің бостандыққа жақын келген фильмі» және «Ол білетін шектен асып түсуге тырысқан жалғыз фильм» деп мәлімдеді. «Оның сәтсіздіктері, табысқа деген қажеттілігі оны, мүмкін, түпкілікті тежеді». «Чикаго Ридер» журналының журналисі Джонатан Розенбаум 1941 жылды Спилбергтің 2001 жылғы «Жасанды интеллектке» дейінгі ең жақсы фильмі деп бағалады, 1941 жылғы виртуоздықтан әсерленгенін және оның «адал, қарапайым рухтылығы мен жасөспірімдік құрметсіздігі» оны «Спилбергтің жанына жақын» деп ойлағанын жазды. Джек Николсонның айтуынша, режиссер Стэнли Кубрик Спилбергке 1941 жылдың «жақсы, бірақ күлкілі емес» екенін айтқан. Спилберг 1941 жылды музыкалық фильмге айналдыруды ойластырғанын айтып, «кейін қарасақ, бұл көмектескен болар» деп ойлады. 1990 жылы британдық кино сарапшысы Барри Норманмен сұхбаттасқанда Спилберг 1941 жылға деген аралас қабылдау оның мансабындағы ең маңызды сабақтардың бірі екенін мойындады, «Жақсы» және «Үшінші түрдегі кездесулер» фильмдерінің сәттілігінен кейін жеке мақтанға берілгенін айтты. Ол сондай-ақ 1941 жылғы экшн және миниатюралық сахналарды (мысалы, фильмнің финалында дөңгелектің құлауы) екінші бөлімнің режиссерлері мен модельдік бөлімшелеріне бермегеніне өкінді, бұл оның келесі фильмінде, «Жоғалған сандықтың іздеушілерінде» істейтін нәрсесі. Ол сондай-ақ «Кейбір адамдар бұл бақылаудан шыққан өндіріс деп ойлайды, бірақ олай емес. Экранда болған оқиғалар бақылаудан шықты, бірақ өндіріс бақылауда болды. Мен бұл фильмді ұнатпаймын. Мен оған ұялмадым, тек ол жеткілікті күлкілі емес деп ойлаймын». Rotten Tomatoes веб-сайтында фильмге 41% мақұлдау бағасы берілді, 27 рецензия негізінде, орташа бағасы 5,1/10. «Стивен Спилбергтің көңілді комедияға жасаған талпынысы идеялардың көптігімен құлдырап, шатастырып, шатастырып жатыр». Metacritic-те фильмнің орташа баллы 100 баллдан 34-ке жетті, бұл «жалпы жағымсыз пікірлерді» білдіреді.